Girişimsel Radyoloji ile Cerrahi Arasındaki Fark

01İki yöntem arasındaki temel fark nedir?

Fark, dokuya nasıl ulaşıldığındadır.

Cerrahi, hedefe doğrudan ulaşır. Cilt ve alttaki katmanlar açılır, cerrah hedefi gözle görür ve elle çalışır. Sorunlu dokuyu çıkarabilir, damarı dikebilir, organı onarabilir. Bu doğrudan erişim, cerrahinin en güçlü tarafıdır.

Girişimsel radyoloji, hedefe içeriden ulaşır. Damar içine yerleştirilen ince kateterler ya da deriden geçirilen iğneler kullanılır. Hekim hedefi gözle görmez; ultrason, tomografi ya da anjiyografi ekranından izleyerek yönlendirir. Aradaki dokular açılmaz, geçilir.

Bu tek fark, iki yöntemin bütün diğer özelliklerini belirler. Kesi olmayınca yara iyileşmesi beklenmez, kan kaybı azalır, genel anestezi çoğu işlemde gerekmez ve hastanede kalış kısalır. Buna karşılık hekimin dokuya müdahale kapasitesi de daralır.

02Karşılaştırma tablosu

Aşağıdaki tablo, karar aşamasındaki hastanın en çok sorduğu başlıkları yan yana koyar. Değerler genel çerçevedir ve yapılan işleme göre değişir.

Tablodaki hiçbir satır tek başına karar vermez. Örneğin "iyileşme süresi kısa" satırı, "geniş doku çıkarılamaz" satırıyla birlikte okunduğunda anlam kazanır.

03Girişimsel radyoloji hangi durumlarda öne çıkar?

Girişimsel yöntemler, hedefe damar ya da iğneyle ulaşılabildiğinde ve geniş doku çıkarımı gerekmediğinde güçlüdür.

Damar hastalıklarında. Bacak atardamarındaki darlığın balonla açılması ve stent yerleştirilmesi, aort anevrizmasının damar içinden greftle desteklenmesi, şah damarı darlığında stent uygulaması bu kapsamdadır.

Acil damar tıkanıklıklarında. İnmede pıhtının damar içinden çekilmesi, açık cerrahiyle uygulanabilir bir yöntem değildir. Bu tablo doğrudan girişimsel nöroradyolojinin alanıdır.

Kanama kontrolünde. Travma, doğum sonrası kanama, mide bağırsak kanaması ve tümör kanamalarında kanayan damarın içeriden tıkanması hızlı sonuç verir. Hastanın karnını açmadan kanama durdurulabilir.

Onkolojide seçili hastalarda. Tümörün ısı veya soğukla yerinde yok edilmesi, tümörü besleyen damarın kapatılması, kemoterapi ilacının doğrudan tümör damarına verilmesi bu gruptadır.

Yüksek riskli hastalarda. İleri yaş, kalp ve akciğer hastalığı, ciddi böbrek yetmezliği bulunan hastalarda genel anestezi ve büyük ameliyat riskli olabilir. Lokal anestezi ile yapılan bir girişim bu hastalarda değerlendirilebilir bir yol açar.

Destekleyici işlemlerde. Port takılması, safra yolu drenajı, kist ve apse boşaltılması, beslenme tüpü yerleştirilmesi, ağrı tedavisi uygulamaları hasta konforunu doğrudan etkiler.

Uygulanan işlemlerin tam listesini ve hangi hastalıkta ne yapıldığını tedaviler ve işlemler sayfasında bulabilirsiniz.

04Cerrahi hangi durumlarda gereklidir?

Cerrahinin yapısal olarak vazgeçilmez olduğu tablolar vardır ve bunları açıkça söylemek gerekir.

• Geniş doku ya da organ çıkarılması gerektiğinde. Bir tümörün çevresindeki sağlam dokuyla birlikte çıkarılması, iğneyle ya da kateterle yapılamaz.
• Onkolojik cerrahi standardı geçerliyse. Birçok kanser türünde küratif tedavi cerrahi rezeksiyondur ve lenf bezi diseksiyonu evreleme için gereklidir.
• Anatomik onarım gerektiğinde. Fıtık onarımı, bağırsak devamlılığının sağlanması, organ nakli ve rekonstrüksiyon cerrahinin alanıdır.
• Girişimsel yöntem teknik olarak uygulanamadığında. Damar anatomisi elverişsizse, hedefe güvenli bir iğne yolu yoksa ya da lezyon kritik yapıya çok yakınsa cerrahi devreye girer.
• Girişimsel işlem yetersiz kaldığında. İşlem sonrası şikâyet devam ediyorsa ya da hastalık ilerliyorsa cerrahi bir sonraki basamaktır.
• Acil bazı tablolarda. Organ delinmesi, kontrol edilemeyen batın içi kanama ve yaygın enfeksiyon odaklarında açık girişim gerekebilir.

05Girişimsel yöntemin sınırları nelerdir?

Dürüst bir karşılaştırma, sınırları da içermelidir.

• Geniş doku çıkarımı yapılamaz, hedefe yönelik çalışılır.
• Lenf bezi temizliği mümkün değildir.
• Patolojik evreleme yalnız biyopsi düzeyinde kalır.
• Bazı işlemlerde X ışını kullanılır, düşük dozda radyasyon maruziyeti oluşur.
• Kontrast madde kullanılan işlemlerde böbrek fonksiyonu sınırlayıcı olabilir.
• Damar anatomisi elverişsiz olan hastalarda işlem teknik olarak tamamlanamayabilir.
• Bazı işlemlerin uzun dönem karşılaştırmalı verisi, uzun süredir uygulanan cerrahi yöntemlere göre daha sınırlıdır. [kaynak doğrulanacak]
• Tedavi tekrarlanabilir olması bir avantajdır, ancak bazı hastalarda birden fazla seans gerekebileceği anlamına da gelir.

06Aynı hastalıkta iki yöntem karşılaştırılabilir mi?

Bazı hastalıklarda evet, bazılarında hayır. Aşağıdaki tablo, sık karşılaşılan durumlarda iki yaklaşımın nerede durduğunu gösterir.

Karar noktası sütunu bu tablonun asıl bilgisidir. Aynı hastalıkta iki farklı hastaya iki farklı yöntem uygun olabilir; bu bir çelişki değil, kişiselleştirilmiş kararın doğal sonucudur.

07Kararı kim verir?

Kararı tek bir hekim değil, süreç verir.

Onkolojik hastalıklarda tümör konseyi. Onkolog, cerrah, radyolog, girişimsel radyolog, radyasyon onkoloğu ve patolog aynı masada olguyu değerlendirir. Karar bu ortak değerlendirmeden çıkar.

Damar hastalıklarında ilgili branşlar birlikte. Kalp damar cerrahisi, kardiyoloji, nöroloji ve girişimsel radyoloji hastanın anatomisine ve genel durumuna göre yol seçer.

Acil durumlarda protokoller. İnme gibi zamanla yarışan tablolarda karar önceden tanımlanmış klinik protokollere göre hızlıca verilir.

Bu süreçte hastanın rolü pasif değildir. İyileşme süresi beklentisi, işe dönüş zorunluluğu, doğurganlık planı ve eşlik eden hastalıklar kararı doğrudan etkileyen bilgilerdir ve mutlaka paylaşılmalıdır.

08Hekime hangi soruları sormalı?

Aşağıdaki liste, karar aşamasındaki görüşmeyi verimli hale getirir. Yazıp yanınızda götürün.

Karar görüşmesi soru listesi

• Benim durumumda kaç seçenek var, hepsi nedir?
• Bu seçeneklerden hangisi benim anatomime uygun, neden?
• Önerilen yöntem uygulanmazsa ne olur, bekleme seçeneği var mı?
• İşlem sonrası ne kadar sürede günlük hayatıma dönerim?
• Hangi risklerle karşılaşabilirim ve bunların benim için düzeyi ne?
• Bu işlem gerektiğinde tekrarlanabilir mi?
• Girişimsel yöntem yeterli olmazsa cerrahi seçenek hâlâ açık kalır mı?
• Kararım tümör konseyinde ya da ortak değerlendirmede görüşüldü mü?
• Takip programı nasıl olacak, hangi aralıklarla kontrole geleceğim?
• İkinci görüş almak isterim, hangi görüntüleri ve raporları yanımda götürmeliyim?

09İkinci görüş almak doğru mu?

Evet ve bu, tedavi eden hekime güvensizlik anlamına gelmez. Özellikle iki farklı yöntemin gündemde olduğu durumlarda ikinci görüş, kararın olgunlaşmasına katkı sağlar.

İkinci görüş için yanınızda bulunması gerekenler:

• Tüm görüntüleme CD'leri, yalnız raporlar değil
• Patoloji raporu, varsa
• Epikriz ve önceki tedavi kayıtları
• Kullandığınız ilaçların güncel listesi
• Kan tahlili ve böbrek fonksiyon testi sonuçları

Görüntülerin kendisi rapordan daha değerlidir. Aynı tomografi farklı bir gözle okunduğunda ek bulgu ortaya çıkabilir ya da girişimsel bir yolun teknik olarak uygun olduğu görülebilir.

Branşın kapsamını ve hangi hastalıklarda devreye girdiğini bütün olarak görmek için girişimsel radyoloji nedir sayfasını inceleyebilirsiniz.