Anjiyo Nedir?

01Anjiyo nedir ve ne işe yarar?

Anjiyo, damar iç yapısının görüntülenmesi işlemidir. Tıp dilindeki tam karşılığı anjiyografidir. Damar duvarı röntgen filminde görünmez; bu yüzden damarın içine iyot içeren kontrast madde verilir ve o an alınan görüntülerde damar ağacı haritası gibi ortaya çıkar.

Görüntüleme, ameliyathane benzeri bir odada, anjiyografi cihazı denilen özel bir röntgen sisteminde yapılır. Hasta masada yatarken cihazın kolu vücudun etrafında döner ve saniyeler içinde ardışık görüntü alır. Elde edilen görüntü hareketlidir, yani kanın damar içindeki akışı da izlenir.

Anjiyo yalnız kalp damarlarına özgü değildir. Beyin damarları, şah damarı, aort, böbrek damarları, bacak atardamarları, karaciğer damarları ve toplardamarlar aynı yöntemle incelenebilir.

02Kalp anjiyosu ile girişimsel radyolojinin anjiyografisi aynı şey mi?

Teknik olarak aynı yöntem, farklı damar bölgeleri. Halk arasında "anjiyo" denince akla kalp damarlarının görüntülenmesi gelir. Bunu kardiyoloji uzmanları yapar ve adı koroner anjiyografidir.

Girişimsel radyoloji ise kalp dışındaki tüm damar yataklarıyla ilgilenir. Beyin ve boyun damarları, aort, karın içi organ damarları, kol ve bacak damarları, tümörü besleyen damarlar bu kapsamdadır. Kullanılan kateter, tel ve görüntüleme mantığı ortaktır; değişen şey hedef damar ve tedavi aracıdır.

İki alanın kesiştiği yer aynı: damarın içine girip, görüntü rehberliğinde sorunu bulmak ve mümkünse aynı seansta çözmek. Girişimsel radyolojinin ne yaptığını merak ediyorsanız branşın kapsamını anlatan sayfa daha ayrıntılı bir çerçeve veriyor.

03Anjiyo neden çekilir?

Anjiyo iki amaçla istenir. Birincisi tanı koymak, ikincisi tedaviye zemin hazırlamak. Doktorunuz genellikle daha az girişimsel yöntemlerle (ultrason, BT anjiyografi, MR anjiyografi) yeterli bilgi alınamadığında ya da tedavi ihtimali yüksek olduğunda klasik anjiyoya yönlendirir.

Sık karşılaşılan başvuru nedenleri:

• Bacakta yürümekle gelen ağrı, soğukluk, iyileşmeyen yara
• Beyin damarlarında baloncuk (anevrizma) veya damar yumağı şüphesi
• Şah damarında daralma
• Böbrek damarında darlık ve kontrolsüz tansiyon
• Aort damarında genişleme veya yırtık şüphesi
• Kanamanın kaynağının bulunması
• Tümörü besleyen damarların haritalanması
• Diyaliz fistülünde çalışma bozukluğu

04Anjiyo nasıl çekilir?

İşlem basamakları hemen her damar bölgesinde benzerdir.

1. Hazırlık

Hasta anjiyo masasına yatırılır. Damar yolu açılır, tansiyon, nabız ve oksijen takibi başlar. Giriş yapılacak bölge (çoğunlukla sağ kasık ya da bilek) temizlenir ve steril örtüyle kapatılır.

2. Uyuşturma

Giriş noktasına lokal anestezi enjekte edilir. Bu, diş hekimindeki uyuşturmaya benzer bir yanma hissi verir ve birkaç saniye sürer. Hasta işlem boyunca uyanıktır, konuşabilir.

3. Damara giriş

Atardamara ince bir iğneyle girilir, içinden kılavuz tel geçirilir ve teli takip eden bir kılıf yerleştirilir. Bundan sonra tüm işlem bu kılıfın içinden yürütülür. Damarın içinde sinir ucu bulunmadığı için ilerleyen kateter hissedilmez.

4. Görüntüleme

Kateter hedef damara ilerletilir, kontrast madde verilir ve görüntü alınır. Kontrast verildiği anda vücutta sıcaklık basması, ağızda metalik tat olabilir; bu beklenen bir histir ve kısa sürer.

5. Karar ve gerekiyorsa tedavi

Görüntüler değerlendirilir. Uygun hastalarda darlık balonla açılabilir, stent konabilir, kanayan ya da tümörü besleyen damar tıkanabilir. Bu karar hasta seçimine bağlı olarak ve hekim değerlendirmesi sonrası verilir.

6. Kapanış

Kılıf çekilir. Giriş yeri elle basınç, basınçlı bant ya da kapatma cihazıyla kapatılır. Dikiş atılmaz.

05Anjiyo kaç dakika sürer?

Yalnız tanı amaçlı bir anjiyo çoğunlukla 20 ile 45 dakika arasında tamamlanır. Aynı seansta tedavi yapılırsa süre uzar. Aşağıdaki künye tablosu hastanın en çok sorduğu ölçülebilir başlıkları toplar.

Bu değerler genel çerçevedir. Kesin süreler hastanın damar anatomisine, böbrek fonksiyonuna, kullandığı ilaçlara ve yapılan işleme göre değişir.

06Anjiyo ağrılı mı?

Hastaların büyük çoğunluğu işlemi ağrılı olarak tanımlamaz. Hissedilen tek keskin an, giriş yerine yapılan uyuşturma iğnesidir ve birkaç saniye sürer.

Sonrasında damar içinde ilerleyen kateter hissedilmez, çünkü damar içi ağrı algılamaz. Kontrast madde verildiğinde gövdede yayılan bir sıcaklık olur; bu ağrı değil, geçici bir ısınma hissidir.

İşlemden sonra giriş bölgesinde birkaç gün süren hassasiyet ve morarma görülebilir. Bu, basit ağrı kesicilerle rahatlıkla yönetilebilen bir düzeydedir. Ağrının giderek artması ise normal değildir ve bildirilmelidir.

07Anjiyo riskli mi?

Anjiyo, günümüzde rutin olarak uygulanan ve komplikasyon oranı düşük bir girişimdir. Yine de her tıbbi işlem gibi risk taşır ve bu riskler işlem öncesi onam görüşmesinde tek tek anlatılır.

Olası istenmeyen durumlar:

• Giriş yerinde morarma, şişlik, nadiren kanama
• Kontrast maddeye alerjik reaksiyon
• Böbrek fonksiyonlarında geçici bozulma, özellikle önceden böbrek yetmezliği olanlarda
• Damar duvarında yaralanma veya pıhtı atması
• Giriş yerinde yalancı anevrizma gelişimi
• Röntgen ışınına bağlı düşük dozda radyasyon maruziyeti

Risk düzeyi hastadan hastaya değişir. Şeker hastalığı, böbrek yetmezliği, kanama bozukluğu, ileri yaş ve yaygın damar sertliği riski yükselten başlıklardır. Bu nedenle işlem öncesi kan tahlili, böbrek fonksiyon testi ve ilaç listesi mutlaka gözden geçirilir.

08Kontrast madde nedir, zararlı mı?

Kontrast madde, iyot içeren ve damar içinde röntgen ışınını tutan bir sıvıdır. Görüntünün oluşmasını sağlayan şey budur. Vücuttan büyük ölçüde böbrekler yoluyla atılır.

Sağlıklı böbreği olan bir kişide standart dozda kontrast madde genellikle sorun çıkarmaz. Böbrek fonksiyonları sınırda ya da düşük olanlarda ise işlem öncesi ve sonrasında damardan sıvı verilir, kontrast miktarı en aza indirilir, bazı ilaçlar geçici olarak durdurulur.

İyot alerjisi ya da daha önce kontrast maddeye reaksiyon öyküsü olan hastalarda işlem öncesi koruyucu ilaç protokolü uygulanabilir. Bu bilgiyi işlem öncesi mutlaka paylaşın.

09Anjiyo öncesi hasta ne yapar?

Aşağıdaki liste, işleme gelmeden önce hazır olması gereken başlıkları toplar. Ayrıntılı gün gün hazırlık için anjiyo öncesi ve sonrası rehberine bakabilirsiniz.

İşlem öncesi kontrol listesi

• Kan tahlilleri ve böbrek fonksiyon testleri yapıldı
• Kullandığım tüm ilaçların listesi yazıldı, hekime gösterildi
• Kan sulandırıcı kullanıyorsam ne yapacağım hekimden öğrenildi
• Şeker ilacı kullanıyorsam işlem günü düzeni soruldu
• Alerjilerim, özellikle iyot ve ilaç alerjisi bildirildi
• Aç kalma süresi öğrenildi ve uygulandı
• Gebelik ihtimali varsa bildirildi
• Refakatçi ayarlandı, dönüş için araç kullanmayacağım
• Önceki görüntüleme CD'leri ve epikriz raporları hazırlandı

10Anjiyo sonrası ne olur?

İşlem bitince hasta gözlem odasına alınır. Kasıktan girildiyse ilgili bacağın belirli bir süre düz tutulması istenir. Bu süre boyunca yatakta kalınır, çoğunlukla 4 ile 6 saat arasındadır. Bilekten yapılan işlemlerde hasta çok daha erken ayağa kalkar.

Bol su içmek istenir, çünkü kontrast maddenin böbreklerden atılmasını hızlandırır. Böbrek yetmezliği veya kalp yetmezliği olan hastalarda sıvı miktarı hekim tarafından ayrıca belirlenir.

Giriş yerindeki bant genellikle ertesi gün açılır. İlk 24 saat duş alınmaz, bölge kuru tutulur. Ağır kaldırma, koşu ve uzun süreli araç kullanımı birkaç gün ertelenir.

11Ne zaman doktora başvurmalı?

Aşağıdaki bulgular işlem sonrası dönemde beklenen tabloya uymaz. Bunlardan biri varsa vakit kaybetmeden işlemi yapan merkeze ulaşın.

• Giriş yerinde durmayan kanama veya hızla büyüyen sert şişlik
• İşlem yapılan koldaki veya bacaktaki soğukluk, solukluk, uyuşma, güç kaybı
• Giderek artan, ağrı kesiciyle geçmeyen ağrı
• Giriş yerinde kızarıklık, ısı artışı, akıntı ve 38 derecenin üzerinde ateş
• Nefes darlığı, göğüs ağrısı, çarpıntı
• Yaygın kaşıntı, kızarıklık, dudak ve dilde şişme
• İdrar miktarında belirgin azalma

Ani gelişen tek taraflı güçsüzlük, konuşma bozukluğu, ağız kayması veya görme kaybı varsa bunlar acil değerlendirme gerektirir, doğrudan 112 aranır.

12Tanısal anjiyo tedaviye nasıl dönüşür?

Anjiyonun en güçlü tarafı, tanı ile tedavinin aynı masada birleşebilmesidir. Damarda daralma görüldüğünde balonla genişletme ve stent yerleştirme aynı seansta yapılabilir. Kanayan bir damar bulunduğunda o damar mikro parçacıklar veya sarmal tellerle kapatılabilir. Beyin damarındaki bir baloncuk uygun hastalarda içeriden doldurulabilir.

Hangi işlemin yapılacağı görüntü bulgusuna, hastanın genel durumuna ve eşlik eden hastalıklara göre değişir. Karar hekim değerlendirmesi sonrası, gerektiğinde ilgili branşlarla birlikte verilir.

Kateter tipleri, kullanılan malzemeler, damar bölgesine göre işlem farkları ve ayrıntılı hazırlık protokolü için anjiyografi işlemi sayfasındaki teknik anlatıma göz atabilirsiniz.