01Damar tıkanıklığı nedir?
Damar tıkanıklığı, kanı organlara taşıyan atardamarların daralması veya tamamen kapanmasıdır. En sık nedeni damar duvarında yağ ve kireç birikimiyle oluşan plaktır. Plak zamanla büyür, damar çapı azalır ve dokuya ulaşan kan miktarı yetersiz kalır. Sigara, şeker hastalığı, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol ve ileri yaş bu süreci hızlandırır.
Şikâyetler tıkanıklığın bulunduğu bölgeye göre değişir. Bacak damarlarında darlık olduğunda yürürken baldırda ağrı ortaya çıkar, dinlenmeyle geçer ve yürüme mesafesi zamanla kısalır. İlerleyen dönemde dinlenirken ağrı, ayakta soğukluk, renk değişikliği ve iyileşmeyen yara görülebilir. Boyun damarlarındaki darlık ise sıklıkla belirti vermeden ilerler ve inme riski taşır.
Damar hastalıkları yalnızca tıkanıklıktan ibaret değildir. Damar duvarının genişlediği anevrizmalar, toplardamarların kapakçık yetmezliğine bağlı gelişen varis, diyaliz hastalarında damar erişim yolunun daralması ve kanama tabloları da bu başlık altında değerlendirilir.
Damar hastalıklarının tedavisi tek bir işlemden ibaret değildir. Sigaranın bırakılması, kan şekeri ve kolesterol kontrolü, tansiyon düzenlenmesi ve düzenli yürüyüş, girişimden bağımsız olarak sürdürülmesi gereken basamaklardır. Bu önlemler alınmadığında açılan damarda yeniden darlık gelişme olasılığı artar.
Ne zaman hekime başvurulmalı?
- Yürüme mesafesi kısalıyor veya baldırda ağrı nedeniyle sık mola veriliyorsa
- Ayak veya bacakta dinlenirken ağrı, soğukluk, morarma varsa
- Ayakta iyileşmeyen yara veya renk değişikliği başladıysa
- Şeker hastalığı olan bir kişide ayakta çatlak, yara veya his kaybı varsa
- Bacakta ani başlayan şiddetli ağrı, soğukluk ve renk kaybı gelişirse ya da karın veya sırtta ani şiddetli ağrı ortaya çıkarsa vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır
02Bu yöntem hangi damar hastalıklarında kullanılır?
- Periferik arter hastalığı: bacak atardamarlarında darlık ve tıkanıklık.
- Diyabetik ayak: şeker hastalığına bağlı damar tıkanıklığı ve iyileşmeyen ayak yarası.
- Karotis arter (şah damarı) darlığı: boyun atardamarındaki daralma ve inme riski.
- Aort anevrizması: ana atardamarın balon gibi genişlemesi.
- Varis ve toplardamar yetmezliği: bacak yüzeyel toplardamarlarında genişleme ve kapakçık yetmezliği.
- Diyaliz erişim sorunları: fistül veya greftte darlık, tıkanıklık ve olgunlaşma güçlüğü.
- Akut ve kronik kanamalar: travma, doğum sonrası kanama, sindirim sistemi kanaması.
- İyi huylu hastalıklarda embolizasyon: prostat büyümesi, rahim miyomu ve hemoroid tedavisinde damar tıkama uygulamaları.
Hangi hastada hangi yöntemin uygun olduğu; tıkanıklığın yeri ve uzunluğu, damar çapı, doku beslenmesinin durumu ve hastanın ek hastalıkları değerlendirilerek belirlenir.
03Girişimsel yöntemin cerrahiden farkı
| Karşılaştırma | Anjiyo eşliğinde girişim | Açık damar cerrahisi |
|---|---|---|
| Giriş yolu | Kasık, kol veya bilekten milimetrik giriş | Kesi ile damara doğrudan ulaşım |
| Anestezi | Çoğunlukla lokal anestezi | Sıklıkla genel veya bölgesel anestezi |
| Hastanede kalış | Genellikle aynı gün veya 1 gece | Genellikle daha uzun |
| İyileşme | Günler içinde yürüyüşe ve günlük düzene dönüş | Haftalarla ölçülen dönem |
| İz | Belirgin iz beklenmez | Kesi izi kalır |
| Tekrarlanabilirlik | Darlık tekrarlarsa yeniden uygulanabilir | Tekrar girişim daha zordur |
← Yana kaydırın
Her iki yöntemin de uygun olduğu hasta grupları farklıdır. Yöntem seçimi hastalığın evresi, anatomi ve hastanın genel durumuna göre yapılır. Uzun segment tıkanıklıklarda cerrahi bypass öne çıkabilirken, kısa segment darlıklarda ve yüksek cerrahi riskli hastalarda damar içi yaklaşım tercih edilebilir.
04Hasta yolculuğu: ilk başvurudan takibe
- Muayene. Nabız muayenesi, yürüme mesafesi, yara durumu ve risk faktörleri değerlendirilir.
- Ölçüm ve görüntüleme. Kol ve ayak bileği tansiyon oranı ölçülür; renkli Doppler ultrason yapılır. Gerekirse BT anjiyografi veya MR anjiyografi istenir.
- Karar. Damar haritasına göre balon, stent veya cerrahi seçeneklerinden hangisinin uygun olduğu belirlenir. Gerektiğinde kalp ve damar cerrahisiyle birlikte değerlendirilir.
- Hazırlık. Kan testleri, böbrek fonksiyonu, açlık süresi ve kan sulandırıcı ilaç planı düzenlenir.
- İşlem. Anjiyografi ünitesinde uygulanır. Hasta çoğu işlemde uyanıktır ve işlem sonunda damar açıklığı görüntüyle doğrulanır.
- Gözlem ve taburculuk. Giriş yeri ve nabızlar izlenir. Çoğu hastada aynı gün veya ertesi gün taburculuk planlanır.
- Takip ve risk yönetimi. Sigaranın bırakılması, şeker ve kolesterol kontrolü, yürüyüş programı ve ilaç uyumu takip edilir. Doppler kontrolleri belirli aralıklarla yapılır.
İlk görüşmeye getirilmesi gerekenler
- Renkli Doppler ultrason, BT anjiyografi veya MR anjiyografi görüntüleri ve raporları
- Daha önce yapılmış anjiyografi veya damar ameliyatlarına ait kayıtlar
- Güncel kan tahlili, böbrek fonksiyon ve HbA1c sonuçları
- Kullanılan ilaçların listesi, özellikle kan sulandırıcılar ve diyabet ilaçları
- Varsa ayak yarasının izlem notları ve pansuman bilgileri
- Tansiyon ve kolesterol takip kayıtları
05Sık kullanılan terimler
| Terim | Anlamı |
|---|---|
| Ateroskleroz | Damar duvarında plak birikimiyle gelişen sertleşme ve daralma |
| Balon anjiyoplasti | Daralmış damarın balon şişirilerek genişletilmesi |
| Stent | Damarı açık tutmak için yerleştirilen metal örgü tüp |
| Anevrizma | Damar duvarının balon gibi genişlediği zayıf bölge |
| Stent greft | Anevrizma bölgesinde damarı içeriden döşeyen kumaş kaplı stent |
| Doppler ultrason | Kan akımını ses dalgalarıyla ölçen görüntüleme yöntemi |
| Klaudikasyon | Yürürken ortaya çıkan, dinlenmeyle geçen bacak ağrısı |
← Yana kaydırın
Bu işlemin size uygun olup olmadığı, mevcut görüntülemeleriniz ve muayene sonrasında belirlenir. Değerlendirme için randevu talebi oluşturabilir veya iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.
