01Damarlar farklı görevler üstlenir
Atardamarlar organlara ve dokulara kan taşır. Toplardamarlar kanın kalbe dönmesine yardımcı olur. Bu nedenle bacak atardamarındaki bir tıkanıklık ile varis aynı tedaviyi gerektirmez.
Girişimsel işlemlerde amaç bazen daralmış damardan geçen kanı artırmak, bazen işlevi bozulmuş bir toplardamarı kapatmaktır. Embolizasyon adı verilen işlemlerde ise kanayan veya belirli bir dokuyu besleyen damar kontrollü biçimde kapatılır.
02Diğer damar işlemleri
- Aort anevrizması tedavisi: Ana atardamardaki genişlemede takip ve tedavi seçenekleri.
- Diyaliz fistülü işlemleri: Diyaliz erişim yolunda daralma veya pıhtı oluşması.
- Kanama embolizasyonu: Kanama kaynağına damar içinden ulaşılması.
03Organlara yönelik embolizasyon
Bu işlemler bacak dolaşımı sorunlarından farklıdır. Ortak özellikleri, ilgili organa damar içinden ulaşılmasıdır.
- Miyom embolizasyonu: Şikâyet oluşturan rahim miyomlarına giden kan akımının azaltılması.
- Prostat embolizasyonu: İyi huylu prostat büyümesine bağlı idrar şikâyetlerinde değerlendirilen bir yöntem.
04İlk değerlendirmede neler incelenir?
Şikâyetin ne zaman başladığı, yürümekle veya ayakta kalmakla değişip değişmediği sorulur. Damar muayenesi ve gerekli görülürse Doppler ultrason yapılır. Bazı hastalarda tomografi, MR veya anjiyografi gerekir.
İlaç, egzersiz, uygun hastada varis çorabı, girişimsel işlem ve cerrahi seçeneklerinin yeri farklıdır. Tedavi önerisi sadece bir görüntüde darlık görülmesine dayanmaz.
05Ne zaman beklememelisiniz?
Bacakta aniden başlayan şiddetli ağrı, soğukluk, solukluk, uyuşma veya güç kaybı acil değerlendirme gerektirir. Ani göğüs, sırt ya da karın ağrısı ve bayılmada 112’yi arayın.
Tek bacakta yeni gelişen şişlik ve ağrı da gecikmeden değerlendirilmelidir. Nefes darlığı veya göğüs ağrısı eşlik ediyorsa 112’yi arayın.
06Görüşmeye hazırlanırken
Önceki damar görüntülemelerini, yara varsa bakım ve tedavi belgelerini, kullanılan ilaçları ve daha önceki damar ameliyatlarının bilgilerini getirin. Kan sulandırıcı ilaçlarınızı kendi kararınızla bırakmayın.
07Damar tıkanıklığı nasıl gelişir?
Atardamar tıkanıklığının en sık nedeni, damar duvarında yağ ve kireç birikmesiyle oluşan plaktır. Bu sürece ateroskleroz, halk arasında damar sertliği denir. Plak büyüdükçe damar daralır ve dokuya ulaşan kan azalır. Bu süreç yalnız bacaklarda değil, boyun, karın ve böbrek damarlarında da görülebilir; belirtiler etkilenen bölgeye göre değişir.
Sigara, şeker hastalığı, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol ve ileri yaş bu süreci hızlandırır. Bu yüzden bir darlık açılsa bile bu etkenler kontrol edilmezse aynı damarda ya da başka bir bölgede yeniden daralma gelişebilir.
08Hangi belirtiler değerlendirme gerektirir?
Bacak atardamarlarındaki darlığın tipik belirtisi, yürürken baldırda başlayıp dinlenince geçen ağrıdır. Tıpta klaudikasyon denen bu ağrı, zamanla daha kısa mesafede ortaya çıkabilir.
Aşağıdaki durumlarda planlı bir değerlendirme için başvurmanız önerilir:
- Yürüme mesafeniz kısalıyor ya da ağrı nedeniyle sık sık durmanız gerekiyorsa
- Dinlenirken bacakta ya da ayakta ağrı, soğukluk veya renk değişikliği varsa
- Ayakta iyileşmeyen bir yara varsa
- Şeker hastalığınız varsa ve ayakta çatlak, yara ya da his kaybı fark ettiyseniz
Boyundaki şah damarı darlığı ise çoğu zaman belirti vermeden ilerleyebilir. Ani ve şiddetli belirtilerde randevu beklemeden 112’yi arayın.
09Balon, stent veya ameliyat: seçim nasıl yapılır?
Damar içi tedavide darlık bölgesinde bir balon şişirilerek damar genişletilir; buna balon anjiyoplasti denir. Gerekirse damarı açık tutmak için stent, yani ince bir örgü tüp yerleştirilir. Bazı bölgelerde yalnız balon yeterli olur.
Hafif ve orta düzeydeki darlıklarda öncelik çoğu zaman ilaç tedavisi, yürüyüş programı ve risk etkenlerinin kontrolüdür. Girişim daha çok şikâyetleri günlük yaşamı kısıtlayan ya da dokunun beslenmesi tehlikeye giren hastalarda gündeme gelir.
Darlığın uzunluğu ve yeri seçimi etkiler. Kısa darlıklarda ve ameliyat riski yüksek hastalarda damar içi yaklaşım öne çıkabilir. Uzun tıkanıklıklarda ise kanın tıkalı bölgenin çevresinden dolaştırıldığı cerrahi bypass daha uygun olabilir. Gerektiğinde kalp ve damar cerrahisiyle birlikte karar verilir.
Aort genişlemesinde (anevrizma) amaç farklıdır. Uygun hastalarda, genişlemiş bölgeyi içeriden döşeyen kumaş kaplı bir stent, yani stent greft kullanılabilir.
10Değerlendirmede hangi ölçümler kullanılır?
Muayenede ayak ve bacaktaki nabızlar kontrol edilir. Kol ve ayak bileğinden ölçülen tansiyonun birbirine oranı, bacağa giden kan akımı hakkında fikir verir. Renkli Doppler ultrason ise kan akımını ses dalgalarıyla gösterir ve radyasyon içermez.
İşlem düşünülüyorsa damar haritasını çıkarmak için tomografi anjiyografi (BT anjiyografi) veya MR anjiyografi istenebilir. Bu ölçümler hem tedavi kararında hem de işlem sonrasındaki takipte kullanılır; kontrollerin ne sıklıkla yapılacağı uygulanan tedaviye ve bulgulara göre belirlenir.
11İşlem günü nasıl ilerler?
Damar içi işlemler anjiyografi ünitesinde yapılır. Giriş için çoğunlukla kasık, kol veya bilekteki bir damar kullanılır ve bu bölge uyuşturulur. Hasta çoğu işlemde uyanıktır.
Kontrast madde verilirken kısa süreli sıcaklık, balon şişirildiğinde ise bacakta gerginlik veya basınç hissedilebilir. İşlemin sonunda damarın açıklığı görüntüyle kontrol edilir. Ardından giriş yeri ve bacaktaki nabızlar bir süre izlenir; ne kadar gözlem gerektiği kişiye ve kurum protokolüne göre belirlenir.
12Şikâyetinizden başlayalım
Planlı değerlendirme için iletişime geçebilir, hangi belgeleri hazırlamanız gerektiğini öğrenebilirsiniz.
