Girişimsel Radyoloji Nedir?

01Girişimsel radyoloji nedir?

Girişimsel radyoloji, görüntüleme rehberliğinde yapılan tedavi işlemlerini kapsayan bir uzmanlık alanıdır. Klasik radyolojide amaç görüntü elde etmek ve tanı koymaktır. Girişimsel radyolojide ise aynı görüntüleme araçları tedavinin kendisini yönlendirmek için kullanılır. Hekim, ekranda damarın veya organın gerçek zamanlı görüntüsünü izleyerek milimetrik ilerler.

Hangi görüntüleme yönteminin rehberlik edeceği hedefe göre değişir. Yüzeye yakın yapılarda ultrason tercih edilir; radyasyon içermez ve iğnenin ucu anlık olarak izlenir. Derin yerleşimli hedeflerde bilgisayarlı tomografi, damar içi işlemlerde ise anjiyografi cihazının canlı görüntüsü kullanılır. Bazı işlemlerde iki yöntem birlikte devreye girer.

Bu işlemlerin ortak yanı, vücuda büyük bir kesi yerine küçük bir giriş ile ulaşılmasıdır. Damar içi işlemlerde kasık, bilek veya koldaki atardamara ince bir kılıf yerleştirilir. Kateter denilen yumuşak borucuklar bu kılıf üzerinden damar ağı içinde ilerletilir ve hedef bölgeye ulaşılır. Damar dışı işlemlerde ise ultrason veya tomografi eşliğinde ciltten ince bir iğne ile doğrudan hedef dokuya girilir.

İşlem sırasında kullanılan araçların çapı çoğu zaman birkaç milimetreyi geçmez. Bu nedenle girişimsel radyoloji uygulamaları minimal invaziv, yani en az doku hasarı ile yapılan tedaviler grubunda yer alır. Genel anestezi çoğu işlemde gerekmez; hasta işlem boyunca uyanık olabilir ve girişim bölgesi lokal anestezi ile uyuşturulur.

Bu yaklaşımın öne çıkan yanı, hedefe ulaşırken sağlam dokuların büyük ölçüde korunmasıdır. Kesi açılmadığı için geniş yara yeri ve uzun iyileşme dönemi beklentisi azalır; hastaların çoğu kısa sürede günlük düzenine döner. Buna karşılık her hastalık bu yolla tedavi edilemez. Damar anatomisi, lezyonun yeri ve hastanın genel durumu yöntemi sınırlayabilir. Karar, görüntüleme bulguları ve muayene birlikte değerlendirilerek verilir.

İşlem sırasında hasta çoğunlukla uyanıktır ve ekiple iletişim kurabilir. Nefes tutma gibi basit komutlar istenebilir. Kaygı düzeyi yüksek hastalarda sedasyon uygulanır; bu durumda uykuya benzer bir gevşeme hissedilir. Genel anestezi ise hareketsizliğin zorunlu olduğu ya da işlem süresinin uzadığı durumlarda tercih edilir.

Girişimsel radyoloji tek bir hastalığa değil, çok sayıda organ ve sisteme yönelik bir yöntem bütünüdür. Beyin damarındaki bir tıkanıklığın açılması da, karaciğerdeki bir tümörün ısı ile yakılması da, tiroid nodülünden iğne ile örnek alınması da bu alanın içindedir. Tüm işlemlerin listesi tedaviler ve işlemler sayfasında toplanmıştır.

02Girişimsel radyolog kimdir?

Girişimsel radyolog, radyoloji uzmanlık eğitimini tamamladıktan sonra görüntüleme eşliğinde tedavi işlemleri üzerine ileri eğitim almış ve bu işlemleri düzenli olarak uygulayan hekimdir. Görüntüyü yorumlama ile işlemi uygulama becerisini aynı kişide birleştirmesi, bu uzmanlığın ayırt edici yanıdır.

Girişimsel radyolojide işlem öncesi planlama, işlemin kendisi kadar belirleyicidir. Hangi damardan girileceği, hangi kateter ve malzemenin kullanılacağı, hedefe ulaşılırken hangi yan dalların korunacağı önceden belirlenir. Bu plan işlem sırasında canlı görüntüye göre güncellenebilir. Girişimsel radyolog işlem sonrası takibi de yürütür; kontrol görüntülemelerini değerlendirir ve gerekirse ek girişim planlar.

Girişimsel radyolog, hastanın tomografi, manyetik rezonans veya anjiyografi görüntülerini kendisi değerlendirir. Hastalığın yerini, damar anatomisinin özelliklerini ve hangi yoldan güvenle ulaşılabileceğini bu değerlendirmeye dayanarak planlar. Tedavi kararı çoğu hastalıkta tek başına verilmez; ilgili branşlarla birlikte yürütülen çok disiplinli konsey yapısı içinde alınır. Hekimin eğitim geçmişi ve akademik çalışmaları için hakkımızda sayfasına bakılabilir.

03Bu yöntem hangi hastalıklarda kullanılır?

Girişimsel radyoloji, damar hastalıklarından kanser tedavisine kadar geniş bir alanda uygulanır. Ortak nokta, hedef bölgeye görüntüleme rehberliğinde ulaşılabiliyor olmasıdır. Başlıca kullanım alanları şunlardır:

• Beyin damar hastalıkları: beyin anevrizması, akut inme, şah damarı darlığı, damar yumağı olarak bilinen AVM.
• Damar tıkanıklıkları ve genişlemeleri: bacak atardamarlarında darlık, aort anevrizması, varis, diyabetik ayakta damar tıkanıklığı.
• Kanser tedavisi: karaciğer tümörlerinde kemoembolizasyon, akciğer, böbrek, karaciğer ve kemik tümörlerinde ablasyon, tanı için görüntüleme eşliğinde biyopsi.
• Kanama kontrolü: travma, doğum sonrası kanama, sindirim sistemi kanaması ve burun kanamasında damarın içeriden tıkanması.
• İyi huylu hastalıklar: prostat büyümesi, rahim miyomu, hemoroid ve tiroid nodülü gibi ameliyatsız yaklaşımın gündeme geldiği durumlar.
• Destekleyici işlemler: kemoterapi portu takılması, safra yolu drenajı, karın ve akciğer zarındaki sıvının boşaltılması, ağrı tedavileri.

Bu başlıkların hepsinde girişimsel yöntem tek seçenek değildir. Hangi hastada hangi tedavinin uygun olduğu; hastalığın evresi, görüntüleme bulguları ve hastanın genel durumu birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Bazı hastalarda girişimsel işlem tek başına yeterli olur. Bazılarında cerrahiye veya ilaç tedavisine hazırlık amacıyla, bazılarında ise bu tedavilerin tamamlayıcısı olarak kullanılır. Ameliyat öncesinde tümörü besleyen damarın kapatılması, cerrahi sırasında kanamayı azaltmak için yapılan bir girişim örneğidir.

04Girişimsel radyolojinin dört ana başlığı

İşlemler uygulama alanına göre dört kategoride toplanır. Her kategori kendi sayfasında ayrıntılı olarak ele alınır. Bir hastalık birden fazla kategoride yer alabilir; örneğin karaciğer tümöründe hem damar yolundan tedavi hem de iğne ile ablasyon uygulanabilir. Kategoriler işlemin yapılış yolunu tanımlar, hastalığı sınıflamaz.

Sık uygulanan işlemler

İşlemlerin tamamı ve kategori bazlı gruplama tedaviler ve işlemler sayfasında yer alır.

05Girişimsel yöntemin cerrahiden farkı

Her iki yöntemin de uygun olduğu hasta grupları farklıdır. Yöntem seçimi hastalığın evresi, anatomi ve hastanın genel durumuna göre yapılır. Girişimsel yöntem her hastada cerrahinin yerini almaz; bazı durumlarda cerrahiye hazırlık veya cerrahiyi tamamlayıcı bir basamak olarak kullanılır.

Tablodaki bilgiler genel eğilimi gösterir. Süreler, anestezi tercihi ve iyileşme dönemi işlemden işleme değişir; ayrıntılar ilgili işlem sayfasında verilir.

06Hasta yolculuğu: ilk başvurudan takibe

Girişimsel radyolojide süreç, işlemin kendisinden önce başlar. Doğru görüntüleme, doğru zamanlama ve eksiksiz hasta hazırlığı sonucu belirleyen basamaklardır. Aşağıdaki akış planlı işlemler için geçerlidir; inme ve kanama gibi acil tablolarda aynı basamaklar çok daha kısa sürede, hastanın durumu izlenerek tamamlanır.

1. Başvuru ve muayene. Şikâyetler, kullanılan ilaçlar ve daha önce yapılan tedaviler kaydedilir. Mevcut görüntülemeler değerlendirilir. Şikâyetin ne zaman başladığı ve nasıl seyrettiği bu aşamada ayrıntılı sorulur.
2. Görüntüleme planı. Gerekirse ultrason, tomografi, manyetik rezonans veya anjiyografi istenir. Hastalığın yeri ve damar anatomisi bu aşamada netleşir.
3. Uygunluk kararı. İşlemin uygun olup olmadığı, gerekli durumlarda ilgili branşlarla birlikte konseyde değerlendirilir. Alternatif yöntemler hastaya anlatılır.
4. Hazırlık. Kan testleri, açlık süresi ve kan sulandırıcı ilaçların düzenlenmesi planlanır. Onam formu bu aşamada imzalanır.
5. İşlem. Anjiyografi ünitesinde veya görüntüleme eşliğinde uygulanır. Süre işleme göre değişir; hasta çoğu işlemde uyanıktır. İşlem sonunda hedefe ulaşılıp ulaşılmadığı görüntüyle doğrulanır.
6. Gözlem ve taburculuk. Giriş yeri ve genel durum izlenir. Çoğu hastada aynı gün veya ertesi gün taburculuk planlanır.
7. Takip. Kontrol muayenesi ve görüntüleme takvimi işleme göre belirlenir. Takip aralıkları hastaya özel planlanır ve taburculuk sırasında yazılı olarak verilir.

İlk görüşmede yanınızda bulunması gerekenler

• Daha önce çekilen tomografi, MR, ultrason ve anjiyografi görüntüleri (CD veya dijital kayıt)
• Görüntüleme raporları ve varsa patoloji raporu
• Güncel kan tahlili sonuçları
• Düzenli kullanılan ilaçların listesi, özellikle kan sulandırıcılar
• Daha önce geçirilen ameliyat ve girişimlerin epikrizleri
• Bilinen alerjiler, özellikle kontrast maddeye karşı gelişen reaksiyonlar

07Antalya'da girişimsel radyoloji

Antalya'da girişimsel radyoloji uygulamaları, dijital anjiyografi ünitesi ve görüntüleme altyapısı bulunan merkezlerde yürütülür. Prof. Dr. Enes Duman, Medical Park Antalya bünyesinde nörogirişimsel, onkolojik ve damarsal işlemleri uygular.

Akut inme ve kanama gibi tabloların tedavisi zamana bağlıdır ve bu işlemler girişimsel radyoloji ekibinin kesintisiz erişilebilir olmasını gerektirir. Kanser hastalarında tedavi kararı, medikal onkoloji, radyasyon onkolojisi, cerrahi ve radyoloji hekimlerinin katıldığı konseyde alınır.

Girişimsel radyoloji işlemleri; dijital anjiyografi cihazı, ultrason ve bilgisayarlı tomografi altyapısının aynı merkezde bulunmasını gerektirir. İşlem öncesi görüntüleme, işlemin kendisi ve sonrasındaki servis takibi bu nedenle tek merkezde yürütülür. Antalya dışından başvuran hastalarda mevcut görüntülemelerin önceden iletilmesi değerlendirme sürecini kısaltır. Değerlendirme ve randevu için iletişim sayfasındaki bilgiler kullanılabilir.

08Sık kullanılan terimler