Karında Su Toplanması

01Karında su toplanması nedir?

Karın boşluğunda, organları saran zar tabakaları arasında normalde çok az miktarda kaygan sıvı bulunur. Bu sıvı organların birbiri üzerinde rahat hareket etmesini sağlar.

Denge bozulduğunda sıvı üretimi artar ya da emilimi azalır. Biriken sıvı litrelerle ölçülecek hacme ulaşabilir. Tıp dilinde bu tabloya asit denir.

Asit bir hastalık değil, bir bulgudur. Arkasında her zaman başka bir hastalık vardır ve tedavinin yönü o hastalığa göre belirlenir.

Görsel: Karın boşluğunda sıvı birikiminin şematik gösterimi

02Karında sıvı birikmesi nedenleri nelerdir?

Nedenler iki ana mekanizmaya ayrılır. Birincisinde karaciğere giden toplardamar sisteminde basınç artar ve sıvı damar dışına sızar. İkincisinde karın zarının kendisi hastalanır ve sıvı üretir.

Türkiye'de en sık karşılaşılan neden siroza bağlı karaciğer hastalığıdır [kaynak doğrulanacak]. Buna karşılık, bilinen bir karaciğer hastalığı olmayan bir kişide yeni ortaya çıkan asit, kanser yayılımı açısından da değerlendirilir.

03Belirtileri nelerdir?

Sıvı az miktardayken belirti vermeyebilir ve yalnız ultrasonda görülür. Miktar arttıkça bulgular sıralanır.

• Karın çevresinde artış, kıyafetlerin belde sıkışması
• Kısa sürede kilo alımı
• Çabuk doyma, yemek yiyememe, bulantı
• Karnın altında ağırlık ve gerginlik hissi
• Nefes darlığı, özellikle sırtüstü yatarken
• Bacaklarda ve ayak bileklerinde ödem
• Göbek bölgesinde fıtık gelişmesi ya da mevcut fıtığın belirginleşmesi
• Bel ve sırt ağrısı

Sıvıya ateş, karın ağrısı ve genel durum bozukluğu eklenmişse, biriken sıvının enfekte olma olasılığı akla gelir. Bu tablo geciktirilmeden değerlendirilir.

04Nasıl teşhis edilir?

Muayenede karnın şekli, gerginliği ve sıvı hareketine bağlı bulgular değerlendirilir. Ancak muayene az miktardaki sıvıyı gösteremez.

Ultrason en duyarlı ilk basamaktır. Sıvının varlığını, miktarını ve dağılımını gösterir; işlem planlanacaksa güvenli giriş yerinin belirlenmesini sağlar. Tomografi, altta yatan nedeni araştırmak için eklenir.

Tanısal parasentez nedir?

Sıvının nedeni belirsizse ya da enfeksiyon şüphesi varsa, ince bir iğneyle küçük miktarda örnek alınır. Bu işleme tanısal parasentez denir ve genellikle birkaç dakika sürer.

Alınan örnekte hücre sayımı, protein ve albümin düzeyi, kültür ve gerekiyorsa hücre incelemesi yapılır. Kandaki albümin ile sıvıdaki albümin arasındaki fark, sıvının kapı toplardamarı basıncından mı yoksa karın zarı hastalığından mı kaynaklandığını ayırmada kullanılan standart bir ölçüttür.

Bu ayrım tedavinin yönünü belirler. Basınç kaynaklı sıvıda tuz kısıtlaması ve idrar söktürücü tedavi öne çıkar; karın zarı kaynaklı sıvıda ise altta yatan hastalığın tedavisi belirleyicidir.

05Ne zaman doktora başvurmalı?

Aşağıdaki bulgular geciktirilmeden değerlendirilmelidir.

• Karın çevresinin günler içinde hızla artması
• 38 derece üzeri ateş ile birlikte karın ağrısı ve hassasiyet
• Nefes darlığının artması, düz yatamama
• Bilinç bulanıklığı, uykuya eğilim, konuşmada karışıklık
• İdrar miktarının belirgin azalması
• Kanlı kusma ya da siyah renkli dışkı
• Günde 1 kilogramdan hızlı kilo artışı
• Bacaklarda hızla artan ödem

06Karında biriken su nasıl boşaltılır?

İlk basamak tedavi ilaç ve diyettir. Tuz kısıtlaması ile idrar söktürücü ilaçlar birçok hastada sıvıyı kontrol altına alır. Bu tedavi hekim gözetiminde ayarlanır, çünkü böbrek değerleri ve tuz dengesi yakından izlenmelidir.

Sıvı çok fazlaysa, nefes darlığı yapıyorsa ya da ilaç tedavisi yetersiz kalıyorsa boşaltma işlemi yapılır. Ultrason eşliğinde ciltten ince bir kateterle karın boşluğuna girilir ve sıvı kontrollü biçimde alınır. Bu işlem girişimsel radyolojide uygulanan parasentez kapsamındadır.

Büyük hacimli boşaltmalarda dolaşım dengesinin korunması için damar yolundan albümin desteği verilebilir. Bu karar alınan sıvı miktarına ve hastanın durumuna göre verilir.

Tablodaki değerler tipik bir seyri anlatır. Sıvı miktarı, karın içi yapışıklıklar ve hastanın genel durumu süreleri değiştirir. Plan hekim değerlendirmesi sonrası yapılır.

07Sıvı tekrar birikirse ne yapılır?

Bazı hastalarda sıvı ilaç tedavisine yanıt vermez ve boşaltmadan kısa süre sonra yeniden birikir. Bu durumda birkaç seçenek değerlendirilir.

• Tekrarlayan parasentez: belirli aralıklarla planlı boşaltma
• Tünelli karın kateteri: cilt altından geçirilen kalıcı kateterle sıvının evde kontrollü boşaltılması
• Karaciğer içi şant (TIPS): kapı toplardamarındaki basıncı düşürmeye yönelik damar içi işlem, seçilmiş hastalarda
• Altta yatan hastalığın tedavisinin güçlendirilmesi: kalp, böbrek ya da onkolojik tedavinin gözden geçirilmesi

Kanser kaynaklı sıvı biriken hastalarda kalıcı kateter, hastanın hastaneye gidiş sıklığını azaltabilir. Bu ve benzeri destek girişimleri girişimsel onkoloji başlığı altında toplanır.

Hangi seçeneğin uygun olduğu hasta seçimine bağlıdır. Karar, sıvının nedeni ve hastanın genel durumu birlikte değerlendirilerek verilir.

08Evde günlük takip listesi

Asit takibinde en değerli iki veri, günlük kilo ve karın çevresi ölçümüdür. Bu iki sayı, tedavinin işe yarayıp yaramadığını laboratuvardan önce gösterir.

• Her sabah, tuvalet sonrası ve aç karnına aynı tartıyla tartının
• Kiloyu tarihiyle birlikte bir deftere ya da telefona yazın
• Karın çevresini göbek hizasından, aynı noktadan mezurayla ölçün
• Bacaklardaki ödemin sabah ve akşam farkını not edin
• Günlük tuz alımınızı hekiminizin verdiği sınırda tutun
• İdrar miktarındaki belirgin değişimi kaydedin
• Ateşinizi ölçün ve karın ağrısı olan günleri işaretleyin
• Kontrole giderken bu kayıtları yanınıza alın

Kısa sürede hızlı kilo artışı ya da kaybı, tedavinin ayarlanması gerektiğini gösterir. Bu kararı kendiniz vermeyin; ilaç dozunu değiştirmeden önce hekiminize danışın.