01Hangi belirtiler görülebilir?
Yürürken baldır, uyluk veya kalçada ağrı başlayabilir ve dinlenince azalabilir. Daha ileri dolaşım bozukluğunda istirahatte ağrı, ayakta soğukluk veya iyileşmeyen yara olabilir.
Benzer şikâyetler bel ve eklem sorunlarında da görülebilir. Muayene, basınç ölçümleri ve Doppler ultrason ilk değerlendirmeye katkı sağlar. Gerekirse tomografi, MR veya anjiyografi istenir.
02Her darlık için işlem gerekir mi?
Hayır. Sigaranın bırakılması, uygun egzersiz, diyabet ve tansiyon kontrolü ile önerilen ilaçlar tedavinin temel parçalarıdır. Günlük yaşamı belirgin etkileyen şikâyetlerde veya uzvun dolaşımı tehlikedeyse girişimsel ya da cerrahi yöntemler değerlendirilebilir.
Darlığın yeri, uzunluğu, kireçlenmesi ve diğer damarların durumu yöntemi etkiler. Balon veya stent, her tıkanıklığı açabilen tek bir çözüm değildir.
03Balon ve stent nasıl kullanılır?
İnce kateterle daralmış bölgeye ulaşılır. Balon şişirilerek damarın genişlemesi sağlanmaya çalışılır. Gerektiğinde damarın açık kalmasına destek olmak için metal ağ yapısında bir stent yerleştirilir.
Her balon işleminde stent kullanılmaz. Bazı damar yapılarında bypass ameliyatı veya başka bir yaklaşım daha uygun olabilir.
04Öncesinde ve sonrasında
Görüntülemelerinizi, ilaç listenizi ve varsa yara bakım belgelerini getirin. Böbrek hastalığı, kontrast madde reaksiyonu ve önceki damar işlemleri paylaşılmalıdır. İlaç ve açlık düzeni kişiye göre planlanır.
İşlemden sonra giriş yeri ve ayak dolaşımı izlenir. İlaç tedavisi, yürüyüş planı ve kontroller sürer. Bir yaranın iyileşmesi için dolaşımın yanı sıra enfeksiyon ve basınç gibi diğer etkenlerin de ele alınması gerekir.
05Olası riskler
Kanama, damar yaralanması, pıhtı oluşması veya pıhtının daha küçük damarlara ilerlemesi görülebilir. Kontrast madde böbrekleri etkileyebilir veya alerjik reaksiyon oluşturabilir. Damar tekrar daralabilir ve ek işlem gerekebilir.
Taburculuk sonrasında yeni soğukluk, renk değişikliği, şiddetli ağrı veya güç kaybında acil değerlendirme gerekir. Giriş yerinde durmayan kanamayı da beklemeyin.
06Bacak damar tıkanıklığı neden olur, kimlerde sık görülür?
Tıbbi adı periferik arter hastalığı olan bu durumda, bacaklara kan taşıyan atardamarların iç yüzeyinde zamanla plak birikir. Bu sürece damar sertliği (ateroskleroz) denir. Damar çapı daraldıkça kaslara ulaşan kan azalır; ileri evrede damar tamamen kapanabilir.
Sigara içmek ya da uzun süre içmiş olmak, şeker hastalığı, yüksek tansiyon ve kolesterol en sık ilişkilendirilen etkenlerdir. İleri yaş, böbrek yetmezliği ve diyaliz, hareketsiz yaşam ve ailede erken yaşta damar hastalığı öyküsü de değerlendirmede sorulur.
Tıkanıklığın yeri şikâyeti nasıl değiştirir?
Darlık, karın atardamarının (aort) alt ucundan ayak damarlarına kadar herhangi bir seviyede olabilir. Kalça ve kasık bölgesindeki büyük damarlar etkilendiğinde ağrı daha çok kalça ve uylukta hissedilebilir. Diz altındaki ince damarların tutulumu ise özellikle şeker hastalarında ayak yarası gelişimiyle birlikte görülebilir.
Hastalık ilerledikçe yürüme mesafesi kısalabilir, gece yatarken artıp bacağı sarkıtınca hafifleyen ağrı başlayabilir. Bacakta tüy dökülmesi, ciltte incelme, tırnak kalınlaşması ve ayak nabızlarının zayıflaması muayenede dikkat edilen bulgulardır.
07Tanıda hangi testler kullanılır?
İlk adım muayene ve ayak nabızlarının değerlendirilmesidir. Ayak bileği kol indeksi, ayak bileğinde ve kolda ölçülen tansiyonun karşılaştırılmasıyla yapılan basit bir dolaşım testidir. Doppler ultrason ise damardaki akımı ve darlığın yerini göstermeye yardımcı olur.
Şeker hastalığı veya böbrek yetmezliği olan kişilerde damar duvarındaki kireçlenme bazı ölçümleri yanıltabilir; bu nedenle sonuçlar birlikte yorumlanır. İşlem düşünülüyorsa damarların ayrıntılı haritası için tomografi anjiyografi, MR anjiyografi veya kateterle yapılan anjiyografi istenebilir. Hangi testin seçileceği böbrek işlevleri ve önceki sonuçlarla birlikte belirlenir.
08Balon ve stent dışında hangi araçlar kullanılabilir?
Tedavi planı, damarların kateterle görüntülendiği anjiyografi ve önceki tetkiklerle çıkarılan damar haritasına göre yapılır. Darlığın yerine ve yapısına göre farklı araçlar değerlendirilebilir.
İlaç kaplı balonlar ve ilaç salınımlı stentler, tedavi edilen bölgede yeniden daralmayı azaltmaya yönelik geliştirilmiş araçlardır. Bazı durumlarda damar içindeki plağın özel bir cihazla temizlendiği aterektomi yöntemleri de gündeme gelebilir. Hangi aracın kullanılacağı damarın yapısına ve kireçlenme derecesine göre belirlenir.
09İşlem günü nasıl ilerler?
İşlem anjiyografi ünitesinde, görüntüleme eşliğinde yapılır ve kişi çoğu zaman uyanıktır. Tansiyon ve nabız izlenir, giriş bölgesi (sıklıkla kasık, bazen kol) temizlenip steril örtülür ve lokal anesteziyle uyuşturulur.
Atardamara ince bir iğneyle girilir ve damar içine çalışma kılıfı yerleştirilir. Kontrast madde (damarları görünür kılan ilaç) verilerek darlığın yeri ve uzunluğu görüntülenir; bu sırada bacakta kısa süreli sıcaklık hissedilebilir. Kılavuz tel darlığın içinden geçirilir ve balon bu bölgede şişirilir. Balon şişerken kısa bir baskı hissi olabilir.
Sonuç yeterli görülmezse aynı bölgeye stent yerleştirilebilir. Kontrol görüntülerinde kanın ayağa doğru nasıl ilerlediğine bakılır. Kılıf çıkarıldıktan sonra giriş yeri kapatma cihazı ya da bası ile kapatılır. Yatak istirahati, gözlem ve taburculuk zamanı kişiye ve kurum protokolüne göre belirlenir.
10Kimlerde ertelenir veya farklı planlanır?
Bacakta aktif ve kontrol altına alınmamış bir enfeksiyon varsa önce enfeksiyonun tedavisi planlanır. Geri dönüşü olmayan yaygın doku kaybında tedavinin hedefi değişebilir ve farklı bir yaklaşım konuşulur.
Kontrast maddeye ciddi alerjik reaksiyon öyküsü, ileri böbrek yetmezliği ve kanama bozukluğu, işlemin hazırlığını ya da görüntüleme yöntemini değiştirebilir. Gebelikte radyasyon nedeniyle işlem zorunlu olmadıkça ertelenir.
11Balon ve stent ile bypass ameliyatı nasıl karşılaştırılır?
Balon ve stent, damara iğne ile girilerek damarın içinden yapılır ve çoğu zaman lokal anestezi yeterli olabilir. Bypass ameliyatında ise tıkalı bölgenin çevresinden kan akımı için yeni bir yol oluşturulur; bu genellikle bacakta cerrahi kesi ve daha kapsamlı bir anestezi gerektirir.
İki yöntemin uygun olduğu hasta grupları farklıdır. Tıkanıklığın uzunluğu, yeri, kireçlenme derecesi, kullanılabilecek toplardamarların durumu ve kişinin genel sağlığı seçimi belirler. Bazı hastalarda iki yaklaşım birlikte ya da sırayla planlanabilir.
12Uzun dönemde neye dikkat edilir?
Balon veya stent belirli bir bölgedeki darlığı hedefler; damar sertliğine yol açan süreç devam eder. Bu nedenle sigaranın bırakılması, kan şekeri, tansiyon ve kolesterolün düzenlenmesi ve düzenli yürüyüş, tedavi edilen damarın açık kalmasını destekleyen temel adımlardır.
Kontrollerde şikâyetlerin değişimi, yürüme mesafesi ve gerektiğinde Doppler ultrason bulguları birlikte değerlendirilir. Kontrol aralıkları kişiye göre belirlenir. Yeniden darlık belirti vermeden önce fark edilirse, tedavi seçenekleri daha rahat planlanabilir.
13Bu sayfada geçen terimler
- Ateroskleroz: Damar sertliği; damar duvarında plak birikmesi.
- Kladikasyo: Yürürken başlayan, dinlenince azalan bacak ağrısı.
- Anjiyoplasti: Daralmış damarın balonla genişletilmesi.
- Stent: Damarın açık kalmasına destek olan ince metal örgü.
- Aterektomi: Damar içindeki plağın özel bir cihazla temizlenmesi.
- Ayak bileği kol indeksi: Ayak ve kol tansiyonunun karşılaştırılmasıyla yapılan dolaşım testi.
- Restenoz: Tedavi edilen damarda yeniden daralma gelişmesi.
14Yürüyüşünüzü ve dolaşımınızı birlikte değerlendirelim
Planlı değerlendirme için iletişime geçebilirsiniz. Damar hastalıkları sayfasında diğer konuları bulabilirsiniz.
