01Diyabetik ayak neden gelişir?
Sinirlerin etkilenmesi nedeniyle ayaktaki bir zedelenme fark edilmeyebilir. Atardamarlarda daralma varsa dokulara ulaşan kan azalabilir. Ayağın belirli noktalarına sürekli basınç binmesi ve enfeksiyon da yarayı zorlaştırabilir.
Bu nedenle ağrı olmaması, yaranın hafif olduğu anlamına gelmez. Yeni yara, kızarıklık veya akıntı fark edildiğinde erken değerlendirme önemlidir.
02Ne zaman beklememelisiniz?
Ayakta hızla yayılan kızarıklık, kötü kokulu akıntı, siyahlaşma, ateş veya genel durum bozulması varsa aynı gün acil değerlendirme alın. Ani soğukluk, solukluk veya güç kaybı da acil olabilir. Bilinç değişikliği, bayılma veya ağır genel durum bozukluğunda 112’yi arayın.
Mevcut yaranın kendi kendine geçmesini beklemeyin. Özellikle his kaybı varsa belirtiler beklediğinizden daha az belirgin olabilir.
03Dolaşım nasıl incelenir?
Ayak muayenesi, damar nabızları ve gerekli basınç ölçümleri değerlendirilir. Doppler ultrason yapılabilir. Diyabette bazı basınç ölçümleri yanıltıcı olabileceğinden sonuçlar birlikte yorumlanır.
İşlem planlanıyorsa tomografi, MR veya anjiyografiyle damarların ayrıntısı incelenebilir. Hangi testin gerekli olduğu böbreklerin durumu ve önceki sonuçlarla birlikte belirlenir.
04Damar tedavisi ne zaman gündeme gelir?
Ayağa ulaşan kan yetersizse ve uygun bir hedef damar varsa balon, stent veya cerrahi bypass seçenekleri değerlendirilebilir. Amaç, dokuya ulaşan kanı artırarak iyileşme için gerekli koşulları desteklemektir.
Bu işlem yaranın kesin kapanacağını veya başka bir cerrahi gerekmeyeceğini garanti etmez. Hasarlı dokunun durumu, enfeksiyon ve diğer hastalıklar sonucu etkiler.
05Tedavi birlikte yürütülür
Damar tedavisi gerekiyorsa yara bakımı, enfeksiyon kontrolü, kan şekeri yönetimi ve ayağın yükten korunmasıyla birlikte planlanır. İlgili uzmanlıklar hastanın ihtiyacına göre sürece katılır.
Damar işleminin kanama, pıhtı, damar hasarı ve kontrast maddeye bağlı böbrek etkilenmesi gibi riskleri vardır. Kontrollerde hem dolaşım hem yara izlenir.
06Görüşmeye gelirken
Yara bakım belgelerini, kullanılan ilaç ve antibiyotikleri, varsa kültür sonuçlarını, damar görüntülemelerini ve diyabet takip bilgilerini hazırlayın. Yaranın ne zaman başladığını ve nasıl değiştiğini anlatın.
Evde yarayı kesmeyin veya yakıcı ürünler uygulamayın. Pansuman ve yükten koruma yöntemini tedavi ekibinden öğrenin.
07Kimlerde risk daha yüksek, hangi işaretler uyarıcı?
Şeker hastalığının uzun süredir var olması ve kan şekerinin düzenli kontrol altına alınamaması riski artırır. Sigara, böbrek yetmezliği ve diyaliz, daha önce ayak yarası ya da parmak kaybı yaşamış olmak da önemli etkenlerdir. Ayakta şekil bozukluğu, nasır, tırnak batması veya görme kaybı nedeniyle ayağı kendi kontrol edememek de değerlendirmede sorulur.
Ayakta uyuşma, karıncalanma, yanma veya his kaybı sinirlerin etkilendiğini düşündürebilir. Ayak ve parmaklarda soğukluk, solukluk, morarma, gece yatarken artıp bacağı sarkıtınca hafifleyen ağrı ise dolaşım bozukluğunun işaretleri olabilir. Nasır altında açılan ve kapanmayan bir yara çoğu zaman ilk fark edilen bulgudur.
08Şeker hastalığında damar tıkanıklığı neden farklıdır?
Şeker hastalığında atardamar daralması çoğunlukla diz altındaki ince damarlarda ve ayak damarlarında görülür. Tıkanıklık kısa bir bölümle sınırlı kalmayıp uzun bir hat boyunca uzanabilir. Damar duvarında kireçlenme de sık görülür; bu nedenle ayak bileğinde ölçülen basınçlar gerçek dolaşımı olduğundan iyi gösterebilir.
Ayağın her bölgesi belirli bir atardamar tarafından beslenir. Tedavi planlanırken, mümkün olduğunda yaranın bulunduğu bölgeyi besleyen damara kan akımını artırmak hedeflenir. Bu planlama, damarların kateterle görüntülendiği anjiyografi ve önceki tetkiklerle yapılır.
Bacaktaki daha büyük damarlarda yapılan balon ve stent işlemlerinin genel mantığı bacak damar tıkanıklığı sayfasında anlatılır. Diyabetik ayakta fark, hedefin çoğu zaman ayak düzeyindeki ince damarlar olmasıdır.
09Damar işlemi nasıl ilerler?
İşlem anjiyografi ünitesinde, görüntüleme eşliğinde yapılır ve kişi çoğu zaman uyanıktır. Giriş bölgesi (sıklıkla kasık) temizlenir ve lokal anesteziyle uyuşturulur. Atardamara ince bir iğneyle girilir ve çalışma kılıfı yerleştirilir. Bazı durumlarda ayak bileği damarından ikinci bir giriş gerekebilir.
Kontrast madde (damarları görünür kılan ilaç) verilerek diz altı ve ayak damarlarının haritası çıkarılır. Kılavuz tel tıkalı bölümün içinden geçirilir; uzun tıkanıklıklarda bu aşama işlemin en çok zaman alan kısmı olabilir. Ardından balon damar boyunca şişirilir.
Sonuç yeterli görülmezse ilaç kaplı balon veya seçilmiş bölgelerde stent kullanılabilir. Kontrol görüntülerinde kanın yara bölgesine doğru nasıl ilerlediğine bakılır. İşlem süresi, yatış ve taburculuk zamanı damar yapısına, yaranın durumuna ve kurum protokolüne göre belirlenir.
10Kimlerde ertelenir veya farklı planlanır?
Ayakta kontrol altına alınamamış yaygın bir enfeksiyon varsa önce enfeksiyonun boşaltılması ve tedavisi gerekebilir. Geri dönüşü olmayan yaygın doku kaybında tedavinin hedefi değişir ve cerrahi planlama öne geçebilir.
Kontrast maddeye ciddi alerji öyküsü, ileri böbrek yetmezliği ve kanama bozukluğu hazırlığı ya da görüntüleme yöntemini değiştirebilir. İşlem sırasında hareketsiz kalmakta zorlanacak kişilerde uygun sedasyon planlanır. Yara bakımı ve kontrollerin sürdürülmesi sonucu doğrudan etkilediği için bu konu da baştan konuşulur.
11Damar açıldıktan sonra yara süreci nasıl ilerler?
Damarın açılması, yaranın iyileşmesi için gereken koşullardan birini desteklemeye yöneliktir; tek başına sonucu belirlemez. Kan şekeri kontrolü, düzenli pansuman, basıncın yaradan uzaklaştırılması ve enfeksiyon tedavisi aynı dönemde sürdürülür.
Yara kapanana kadar ayağa binen yükü azaltan özel ayakkabı veya ortez önerilebilir. Kontrollerde hem damarın açıklığı hem yaranın değişimi izlenir. Ayakta yeni soğukluk, renk değişikliği, artan ağrı, akıntı veya ateş fark edilirse gecikmeden değerlendirme alın.
12Ayağınızı her gün nasıl korursunuz?
Ayaklarınızı her gün, gerekirse ayna yardımıyla kontrol edin; kesi, kızarıklık, su toplaması ve nasır arayın. Ayağı sıkmayan ayakkabı giyin ve çıplak ayakla yürümeyin.
Tırnakları düz kesin, nasırları kendiniz almaya çalışmayın. Yeni fark edilen her yarayı, küçük görünse de ilk günlerde tedavi ekibinize bildirin. Düzenli ayak muayenesi ve kan şekeri kontrolü korunmanın temelidir.
Hasta yakınları nasıl destek olabilir?
Görme kaybı, hareket kısıtlılığı veya his kaybı olan kişiler ayaklarını kendileri kontrol edemeyebilir. Bu durumda günlük ayak kontrolünü bir yakının yapması, yeni bir renk değişikliği, akıntı veya koku fark edildiğinde hemen haber vermesi önemlidir. Pansuman düzeni ve ayağın yükten korunmasıyla ilgili öneriler, bakımı üstlenen kişiyle birlikte konuşulabilir.
13Bu sayfada geçen terimler
- Nöropati: Şeker hastalığına bağlı sinir hasarı; his kaybına yol açabilir.
- İskemi: Dokuya ulaşan kanın yetersiz kalması.
- Revaskülarizasyon: Daralmış ya da tıkalı damarda kan akımının yeniden artırılması.
- Anjiyoplasti: Daralmış damarın balonla genişletilmesi.
- Debridman: Yaradaki canlılığını yitirmiş dokunun temizlenmesi.
- Ortez: Ayağa binen yükü azaltmak için kullanılan özel ayakkabı veya destek.
14Yaranızı ve dolaşımınızı birlikte değerlendirelim
Acil bulgu yoksa başvuru için iletişime geçebilirsiniz. Damar işlemlerini tanımak için bacak damar tıkanıklığı sayfasını inceleyin.
