01Paratiroid adenomu nedir?
Paratiroid adenomu, paratiroid bezlerinden birinin iyi huylu tümörüdür ve primer hiperparatiroidinin en sık nedenidir. Paratiroid bezleri boyunda, tiroid bezinin arka yüzüne komşu dört küçük bezdir. Görevi parathormon (PTH) salgılayarak kandaki kalsiyum düzeyini dengede tutmaktır.
Bezlerden biri büyüyüp kontrolsüz hormon üretmeye başladığında kanda kalsiyum yüksekliği (hiperkalsemi) gelişir. Kalsiyum kemikten çekilir, böbrekten atılımı artar ve zamanla birden fazla organ etkilenir. Tablo çoğunlukla yavaş ilerler ve rutin kan tetkiki sırasında rastlantısal olarak fark edilir.
Paratiroid adenomu kadınlarda ve orta yaş üzerinde daha sık görülür. Boyun bölgesine radyoterapi öyküsü, uzun süreli lityum kullanımı ve bazı kalıtsal endokrin sendromları riski artıran etkenler arasındadır.
Hiperparatiroidi belirtileri
- Yorgunluk, halsizlik ve gün boyu süren bitkinlik
- Kemik ve eklem ağrısı, boy kısalması, kolay kırık oluşumu
- Tekrarlayan böbrek taşı, sık idrara çıkma, çok su içme
- Mide yanması, kabızlık, iştahsızlık, bulantı
- Unutkanlık, dikkat dağınıklığı, çökkün ruh hali
- Kas güçsüzlüğü ve kramplar
Belirtiler silik olabilir ve yaşlanmaya bağlanabilir. Bu nedenle tanı çoğu zaman kan kalsiyumunun yüksek bulunmasıyla başlar.
Kan tetkikinde kalsiyum yüksekliği saptanmışsa, tekrarlayan böbrek taşı öyküsü varsa, açıklanamayan kemik erimesi veya düşük enerjili kırık gelişmişse endokrinoloji değerlendirmesi gerekir. Paratiroid hastalığının tanısı ve tedavi kararı endokrinoloji, endokrin cerrahisi ve girişimsel radyolojinin birlikte çalıştığı bir süreçtir.
Tanıda kullanılan tetkikler
| Tetkik | Ne gösterir |
|---|---|
| Kan kalsiyumu | Kalsiyum yüksekliğinin varlığını ve derecesini gösterir |
| Parathormon (PTH) | Yüksekliğin paratiroid kaynaklı olup olmadığını ayırt eder |
| D vitamini ve fosfor | Ayırıcı tanıya katkı verir |
| 24 saatlik idrarda kalsiyum | Ailesel bazı tabloları dışlamak için istenir |
| Boyun ultrasonu | Büyümüş bezi görüntüler, tiroid nodülleriyle ilişkisini gösterir |
| Sintigrafi ve kesitsel görüntüleme | Bezin yerini işlem öncesi kesinleştirir |
← Yana kaydırın
İğne ile alınan örneğin yıkama sıvısında parathormon ölçümü, şüpheli olgularda bezin paratiroid kaynaklı olduğunu doğrulamak için kullanılabilir. Bu örnekleme görüntüleme eşliğinde biyopsi işlemleri başlığı altındaki tekniklerle yapılır.
02Paratiroid ablasyonu nedir?
Paratiroid ablasyonu, büyümüş paratiroid bezinin ultrason eşliğinde ciltten girilen ince bir iğneyle, ısı veya kimyasal yolla işlevsiz hale getirilmesi işlemidir. Bez çıkarılmaz; hormon üreten doku yerinde inaktive edilir.
Isıya dayalı yöntemlerde radyofrekans veya mikrodalga enerjisi kullanılır. Kimyasal yöntemde ise bez içine steril etanol verilir. Her iki yaklaşımda da iğne, ultrason ekranında gerçek zamanlı olarak izlenerek hedefe yönlendirilir; komşu sinir ve damar yapıları görüntü üzerinden korunur.
Bu yöntem cerrahinin yerini alan bir tedavi değildir. Primer hiperparatiroidide standart tedavi paratiroidektomi, yani bezin cerrahi olarak çıkarılmasıdır. Ablasyon, cerrahi riskin yüksek olduğu, daha önce boyun ameliyatı geçirmiş veya ameliyatı kabul etmeyen seçilmiş hastalarda gündeme gelir. Aynı görüntüleme ve iğne teknolojisi tiroid nodülü ablasyonu uygulamalarında da kullanılır.
03Paratiroid ablasyonu nasıl yapılır?
İşlem girişimsel radyoloji ünitesinde, ultrason kılavuzluğunda yapılır. Hasta sırtüstü yatar ve boyun hafifçe geriye alınır. Genel anestezi gerekmez.
Adım adım işlem akışı
- Boyun ultrasonla yeniden taranır, hedef bez ve komşu sinir, damar, yemek borusu yapıları işaretlenir.
- Cilt antiseptik solüsyonla temizlenir, giriş bölgesine lokal anestezi yapılır. Hasta bu aşamada kısa süreli batma hissedebilir.
- Gerektiğinde bez ile çevre dokular arasına steril sıvı verilerek koruyucu bir mesafe oluşturulur. Bu adım sinir yaralanması riskini azaltmak içindir.
- İnce iğne veya ablasyon probu ultrason ekranı izlenerek bez içine yerleştirilir.
- Enerji ya da kimyasal ajan kontrollü biçimde uygulanır. Boyunda sıcaklık, basınç veya kısa süreli yayılan bir his olabilir; keskin ağrı beklenmez.
- Ultrasonla dokudaki değişim izlenir, gerekiyorsa prob konumu değiştirilerek uygulama tamamlanır.
- İğne çıkarılır, giriş yerine küçük bir bant kapatılır. Hasta gözlem odasına alınır ve ses kalitesi ile kalsiyum düzeyi kontrol edilir.
04Kimlere uygulanır?
- Görüntülemede tek bir bezde sınırlı, konumu net olarak gösterilmiş paratiroid adenomu olan hastalar
- Eşlik eden kalp, akciğer veya böbrek hastalığı nedeniyle genel anestezi riski yüksek olan hastalar
- Daha önce boyun ameliyatı geçirmiş, tekrar cerrahinin teknik olarak zor olduğu hastalar
- Cerrahi önerildiği halde ameliyatı kabul etmeyen ve bilgilendirilmiş onam veren hastalar
- Cerrahi sonrası geride kalan veya nüks eden odak saptanan seçilmiş hastalar
Uygunluk kararı muayene ve görüntüleme sonrası verilir. Karar endokrinoloji ve cerrahi görüşü alınarak, laboratuvar bulguları ve bezin anatomik konumu birlikte değerlendirilerek oluşturulur.
05Kimlere uygulanmaz?
| Durum | Sınıf |
|---|---|
| Paratiroid kanseri şüphesi | Kesin |
| Bezin ultrasonla güvenli biçimde görüntülenememesi | Kesin |
| Düzeltilemeyen kanama bozukluğu veya ağır pıhtılaşma sorunu | Kesin |
| Giriş yolunda aktif cilt enfeksiyonu | Kesin |
| Birden fazla bezin etkilendiği hiperplazi tabloları | Göreceli |
| Ağır ve hızlı yükselen kalsiyum düzeyi, hiperkalsemik kriz | Göreceli |
| Karşı taraf ses teli felci öyküsü | Göreceli |
| Gebelik | Göreceli |
← Yana kaydırın
Göreceli başlığındaki durumlarda karar hastaya özel verilir; bu tablolarda çoğunlukla cerrahi öne çıkar.
06İşlem öncesi hazırlık
- Endokrinoloji değerlendirmesi ve güncel kalsiyum, PTH, D vitamini sonuçları hazırlanır
- Boyun ultrasonu ve lokalizasyon görüntülemesi işlem öncesi tekrar gözden geçirilir
- Kan sayımı ve pıhtılaşma testleri istenir
- Kan sulandırıcı ilaç kullanımı hekime bildirilir, kesilme zamanı hekim tarafından planlanır
- İşlem öncesi genellikle 4 ile 6 saatlik açlık istenir
- Ses kısıklığı öyküsü veya önceki boyun ameliyatları bildirilir
- İlaç alerjileri ve düzenli kullanılan ilaçlar listelenir
- İşlem sonrası hastaneden ayrılırken refakatçi bulundurulur
07İşlem sonrası: iyileşme süreci
| Dönem | Beklenenler | Dikkat edilmesi gerekenler |
|---|---|---|
| İlk saatler | Boyunda hafif dolgunluk ve hassasiyet | Gözlem sürer, ses kontrolü yapılır, kalsiyum bakılır |
| İlk 24 saat | Yutkunurken hafif rahatsızlık | Soğuk uygulama önerilebilir, ağır efordan kaçınılır |
| 1. hafta | Şikâyetlerin belirgin şekilde azalması | Giriş yeri kuru tutulur, hekimin verdiği ilaçlar sürdürülür |
| 1. ay | Kalsiyum ve PTH düzeyinin yeniden değerlendirilmesi | Kontrol kan tetkiki ve ultrason yapılır |
| 6. ay ve sonrası | Düzenli izlem | Hekimin belirlediği aralıklarla kontrol sürdürülür |
← Yana kaydırın
Ablasyon sonrası kalsiyum düzeyinin bir süre dalgalanması beklenebilir. Bu nedenle kan tetkiki takvimi hekim tarafından belirlenir ve aksatılmaz.
08Riskler ve olası komplikasyonlar
Her girişimsel işlemde olduğu gibi paratiroid ablasyonunun da riskleri vardır. Bunlar işlem öncesinde ayrıntılı biçimde anlatılır ve yazılı onam alınır.
Beklenen ve genellikle geçici olanlar: giriş yerinde hassasiyet, boyunda dolgunluk hissi, ciltte küçük morarma, yutkunurken kısa süreli rahatsızlık.
Seyrek görülenler: işlem bölgesinde küçük kanama veya hematom, geçici ses kısıklığı, kan kalsiyumunun geçici olarak düşmesi, ciltte lokal yanık.
Nadir görülenler: kalıcı ses teli sinir hasarı, enfeksiyon, komşu organ yaralanması, hedef dokunun yeterince baskılanmaması nedeniyle işlemin tekrarı ihtiyacı.
Hangi belirtide derhal hekime başvurulmalı?
- Ağızda ve parmak uçlarında uyuşma, karıncalanma veya kas kasılması
- Nefes almakta zorlanma veya boyunda hızla büyüyen şişlik
- Yeni gelişen ve geçmeyen ses kısıklığı
- Yüksek ateş, giriş yerinden akıntı veya artan kızarıklık
- Şiddetlenen ve ilaçla geçmeyen boyun ağrısı
09Paratiroid ablasyonu ile cerrahi karşılaştırması
| Başlık | Perkütan ablasyon | Cerrahi (paratiroidektomi) |
|---|---|---|
| Kesi | Kesi yok, iğne giriş yeri | Boyunda cilt kesisi |
| Anestezi | Lokal, gerekirse hafif sedasyon | Genellikle genel anestezi |
| Hastanede kalış | Aynı gün veya 1 gece | Genellikle 1 gece ve üzeri |
| İyileşme | Genellikle birkaç gün | Genellikle daha uzun |
| İz | Belirgin iz beklenmez | Boyunda kalıcı iz |
| Tekrarlanabilirlik | Gerektiğinde tekrarlanabilir | Tekrar cerrahi teknik olarak zorlaşır |
← Yana kaydırın
Her iki yöntemin de uygun olduğu hasta grupları farklıdır. Yöntem seçimi hastalığın evresi, anatomi ve hastanın genel durumuna göre yapılır. Primer hiperparatiroidide cerrahi çıkarım standart tedavi olmayı sürdürür; ablasyon cerrahinin uygun olmadığı durumlarda değerlendirilen bir seçenektir.
Bu işlemin size uygun olup olmadığı, mevcut görüntülemeleriniz ve muayene sonrasında belirlenir. Değerlendirme için randevu talebi oluşturabilir veya iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.
