Tiroid Nodülü Ablasyon Tedavisi

01Tiroid nodülü nedir?

Tiroid nodülü, boynun ön kısmında bulunan tiroid bezinde gelişen yuvarlak veya oval doku oluşumudur. Toplumda sık görülür ve çoğu rastlantısal olarak, başka bir nedenle yapılan ultrason ya da muayene sırasında saptanır. Saptanan tiroid nodüllerinin büyük bölümü iyi huyludur.

Nodüllerin çoğu şikâyet oluşturmaz. Nodül büyüdüğünde ya da sayıca arttığında ortaya çıkabilecek bulgular şunlardır:

• Boyun ön kısmında görünür veya ele gelen şişlik
• Yutkunurken takılma hissi, boğazda dolgunluk
• Nefes alırken rahatsızlık, sırtüstü yatarken artan baskı hissi
• Ses tonunda değişiklik, kısılma
• Aşırı hormon üreten nodüllerde çarpıntı, terleme, kilo kaybı, huzursuzluk

Değerlendirme muayene, tiroid hormon testleri ve ultrason ile başlar. Ultrasonda nodülün yapısı, sınırları ve içeriği incelenir. Gerekli görülen nodüllerden ince iğne aspirasyon biyopsisi ile hücre örneği alınır ve iyi huylu mu kötü huylu mu olduğu araştırılır. Görüntüleme eşliğinde örnekleme hakkında ayrıntı için biyopsi işlemleri sayfasına bakılabilir.

Belirtiler ve tetkik basamakları için tiroid nodülü belirtileri yazısına bakabilirsiniz.

02Tiroid nodülü ablasyonu nedir?

Tiroid nodülü ablasyonu, nodülün içine ultrason eşliğinde yerleştirilen ince bir iğne aracılığıyla ısı uygulanarak nodül dokusunun etkisiz hâle getirilmesi ve zamanla küçültülmesi işlemidir. En sık radyofrekans ablasyon kullanılır; seçilmiş durumlarda mikrodalga ablasyon da uygulanabilir. Sıvı içeriği baskın nodüllerde ise sıvının boşaltılıp içeri ilaç verildiği farklı bir yöntem tercih edilebilir.

İşlemin temel özelliği, tiroid bezinin tamamının değil yalnızca hedef nodülün tedavi edilmesidir. Bezin sağlıklı bölümü yerinde kaldığı için tiroid hormon üretimi çoğu hastada korunur. Ameliyatta bezin bir bölümü ya da tamamı çıkarıldığında ömür boyu hormon ilacı kullanımı gündeme gelebilir; ablasyonda bu durum beklenen bir sonuç değildir.

Nodül işlem sırasında çıkarılmaz. Isı uygulanan doku canlılığını yitirir ve vücut tarafından zaman içinde emilir; nodül hacmi aylar boyunca kademeli olarak azalır. Bu nedenle sonuçlar ilk günde değil, kontrol ultrasonlarında görülür. Aynı ablasyon prensibinin diğer organlardaki uygulamaları için tümör ablasyonu sayfasına bakılabilir.

03Guatr tedavisinde ablasyonun yeri

Guatr, tiroid bezinin normalden büyük olması durumunu tanımlar. Bez düzgün biçimde büyümüşse yaygın guatr, içinde nodüller varsa nodüler guatr olarak adlandırılır. Guatr tedavisi tek bir yöntemle tanımlanmaz; nedene, hormon durumuna ve şikâyetlere göre planlanır.

İyot eksikliğine ya da tiroid iltihabına bağlı gelişen guatrlarda öncelik ilaç tedavisi ve izlemdir. Hormon dengesizliği varsa bu dengenin düzenlenmesi ilk basamaktır. Ablasyon bu basamakların yerine geçmez; nodüler guatrda, bası şikâyeti oluşturan belirli nodüllere yönelik bir seçenek olarak değerlendirilir.

Ameliyatsız guatr tedavisi arayan hastalarda dikkat edilmesi gereken nokta şudur: ablasyon bezin tamamını küçülten bir yöntem değildir, hedeflenen nodüle uygulanır. Çok sayıda ve yaygın nodülün bulunduğu büyük guatrlarda tek seansta ulaşılabilecek etki sınırlıdır. Bu durumda cerrahi ya da radyoaktif iyot tedavisi endokrinoloji tarafından yeniden değerlendirilir. Aşırı hormon üreten otonom nodüllerde ise ablasyon, hormon dengesine katkı sağlaması beklenen bir seçenek olarak gündeme gelebilir.

04Tiroid nodülü ablasyonu nasıl yapılır?

İşlem ultrason eşliğinde, lokal anestezi altında yapılır. Hasta uyutulmaz; bu bilinçli bir tercihtir, çünkü işlem sırasında hastanın sesinin dinlenmesi güvenlik açısından önemlidir.

Adım adım işlem akışı

1. Hasta sırtüstü yatırılır, boyun hafifçe geriye doğru konumlandırılır. Ultrasonla nodülün sınırları, damarları ve komşulukları yeniden değerlendirilir.
2. Boyun bölgesi temizlenir ve steril örtüyle kapatılır. Cilt ile tiroid kapsülü arasındaki alan lokal anestezikle uyuşturulur; bu aşamada kısa süreli yanma hissedilir.
3. Nodül ile ses siniri, soluk borusu ve yemek borusu arasına serum verilerek koruyucu bir mesafe oluşturulur. Hidrodiseksiyon adı verilen bu adım ısıdan korunmayı sağlar.
4. Ablasyon iğnesi ultrason eşliğinde nodülün içine yerleştirilir. İğnenin ucu görüntüde adım adım izlenir; hasta bu sırada ağrı hissetmez.
5. Isı uygulaması başlatılır ve iğne ucu nodül içinde küçük bölümler hâlinde ilerletilerek nodülün tamamı taranır. Boyunda sıcaklık ve baskı hissi olabilir.
6. İşlem boyunca hastadan konuşması istenir. Sesteki en küçük değişiklikte uygulama durdurulur ve iğnenin konumu yeniden değerlendirilir.
7. Uygulama tamamlandığında iğne geri çekilir, giriş yerine birkaç dakika basınç uygulanır ve küçük bir pansuman yapılır.
8. Kontrol ultrasonu ile kanama olup olmadığı değerlendirilir. Hasta birkaç saat gözlem sonrası genellikle aynı gün taburcu edilir.

05Kimlere uygulanır?

Ablasyon, iyi huylu olduğu doğrulanmış ve şikâyet oluşturan nodüllerde değerlendirilir. Aranan başlıklar şunlardır:

Uygunluk kararı muayene ve görüntüleme sonrası verilir. Biyopsi sonucu, ultrason bulguları ve hormon testleri birlikte değerlendirilmeden işlem planlanmaz.

06Kimlere uygulanmaz?

07Kötü huylu nodüllerde ablasyonun yeri nedir?

Bu başlıkta temkinli olmak gerekir. Kötü huylu tiroid nodüllerinde standart tedavi cerrahidir; gerektiğinde radyoaktif iyot tedavisi ve hormon düzenlemesi eklenir. Ablasyon bu yaklaşımın yerine geçen bir yöntem değildir.

Ablasyonun kötü huylu hastalıkta gündeme gelebildiği durumlar sınırlıdır ve her biri ayrı değerlendirme gerektirir: ameliyat riski taşıyan hastalarda, daha önce ameliyat edilmiş boyunda sınırlı sayıda tekrarlayan odakta ya da cerrahinin uygun bulunmadığı seçilmiş hastalarda tedavi planının bir parçası olarak düşünülebilir. Bu kararlar deneyimli merkezlerde ve ilgili bölümlerin ortak değerlendirmesiyle alınır.

Kötü huylu bir tanı söz konusu olduğunda hastaya ablasyonun cerrahiye eşdeğer bir seçenek gibi sunulması doğru değildir. Sayfada anlatılan uygulama, ağırlıklı olarak iyi huylu nodüllere yöneliktir.

08Bu işleme kim karar verir?

Karar tek bir hekime bırakılmaz. Tiroid nodüllerinde tedavi planı endokrinoloji, genel cerrahi, patoloji ve girişimsel radyolojinin birlikte değerlendirmesiyle belirlenir. Kötü huylu tanı varlığında değerlendirme çok disiplinli onkoloji konseyine taşınır ve nükleer tıp da sürece katılır.

Girişimsel radyoloji bu süreçte işlemin teknik olarak uygulanabilir olup olmadığını değerlendirir. Boyun bölgesindeki diğer girişimler ve benzer uygulamalar için paratiroid ablasyonu ve damarsal olmayan işlemler sayfalarına bakılabilir.

09İşlem öncesi hazırlık

• Tiroid hormon testleri ve gerekli görülen antikor tetkikleri yaptırıldı
• Güncel tiroid ultrasonu ve raporu hazır
• İnce iğne biyopsisi sonucu getirildi, iyi huylu olduğu doğrulandı
• Ses kısıklığı öyküsü varsa ses teli değerlendirmesi yapıldı
• Tam kan sayımı ve pıhtılaşma tetkikleri hazır
• Kan sulandırıcı ilaçların düzeni hekimle konuşuldu, kendi başına bırakılmadı
• İlaç ve gıda alerjisi öyküsü bildirildi, işlem öncesi 4 ile 6 saat aç kalındı
• Refakatçi ayarlandı, bilgilendirilmiş onam formu okundu

10İşlem sonrası: iyileşme süreci

Nodülün küçülmesi zaman alır ve kontrol ultrasonlarıyla ölçülerek izlenir. Tiroid hormon testleri de takibin parçasıdır; bezin çalışması ablasyondan sonra genellikle korunur ancak bu durum ölçümle doğrulanır. Yetersiz küçülme görülen ya da şikâyeti süren hastalarda ikinci bir seans değerlendirilebilir.

11Riskler ve olası komplikasyonlar

Beklenen ve sık görülen: boyunda ağrı ve hassasiyet, dolgunluk hissi, giriş yerinde küçük morarma, yutkunurken geçici rahatsızlık.

Seyrek görülen: ses tonunda değişiklik veya kısılma, tiroid içinde küçük kanama ve şişlik, cilt altında geçici sıvı toplanması, işlem sırasında salınan hormona bağlı geçici çarpıntı.

Nadir görülen: kalıcı ses değişikliği, ciltte sınırlı yanık, enfeksiyon, tedavi edilen nodülün ilerleyen aylarda içeriğini boşaltması, göz kapağı ve göz bebeğini etkileyen geçici sinir tablosu.

Ses siniri konusu ayrıca açıklanmayı hak eder. Tiroid bezinin hemen arkasından geçen rekürren laringeal sinir ses tellerini çalıştırır. Isıdan etkilenmesi durumunda ses kısılabilir. Bu riski azaltmak için nodülle sinir arasına serum verilerek mesafe oluşturulur ve işlem boyunca hastadan konuşması istenir. Sesteki değişiklik erken fark edildiğinde uygulama durdurulur. Görülen ses değişikliklerinin çoğu geçicidir ve haftalar içinde düzelir; kalıcı olması nadirdir.

Şu belirtilerden biri ortaya çıkarsa randevu beklenmeden başvurulmalıdır:

• Boyunda hızla büyüyen şişlik
• Nefes almakta zorlanma
• Yutkunamama, ağızdan sıvı alamama
• 38,5 derece üzerinde ateş
• Geçmeyen veya artan ses kısıklığı
• Şiddetli çarpıntı, aşırı terleme, huzursuzluk

12Ablasyon ile tiroid ameliyatı karşılaştırması

Her iki yöntemin de uygun olduğu hasta grupları farklıdır. Yöntem seçimi hastalığın evresi, anatomi ve hastanın genel durumuna göre yapılır. Ameliyatta doku çıkarıldığı için patolojik inceleme yapılabilir; ablasyonda böyle bir inceleme söz konusu değildir. Bu nedenle işlem öncesi biyopsi ile tanının netleştirilmesi zorunludur.

13Terim sözlüğü