Kist Tedavileri

01Kist nedir ve hangi kistler tedavi gerektirir?

Kist, organ içinde veya çevresinde gelişen, ince bir zarla çevrili ve içi sıvı dolu kesedir. Çoğu kist iyi huyludur, belirti vermez ve tesadüfen yapılan ultrason ya da tomografide fark edilir. Bu kistlerin büyük bölümü tedavi gerektirmez; yalnızca izlenir.

Tedavi kararını kistin varlığı değil, kistin yol açtığı sorun belirler. Ağrı, basıya bağlı şikâyet, hızlı büyüme, enfeksiyon, kanama, safra yolları ya da idrar yollarına bası veya kistin niteliğinde kuşku uyandıran görüntüleme bulguları tedaviyi gündeme getirir.

Böbrek kisti

Böbrek kistleri yaşla birlikte sıklığı artan, çoğunlukla basit yapıda keselerdir. Basit böbrek kisti ince duvarlı, berrak sıvı içeren ve içinde bölme bulunmayan kisttir; belirti vermediği sürece tedavi gerektirmez.

Görüntülemede duvar kalınlaşması, bölmelenme, kalsifikasyon veya kontrast tutulumu görülen kistler karmaşık kist olarak sınıflandırılır. Radyolojide bu ayrım Bosniak sınıflaması ile yapılır ve sınıf yükseldikçe kötü huylu olma olasılığı artar. Karmaşık kistlerde yaklaşım boşaltma değil, cerrahi veya yakın takiptir.

Böbrek kistinde tedaviyi düşündüren durumlar:

• Böğürde veya belde süreklilik kazanmış ağrı ve dolgunluk hissi
• Kistin böbrek toplayıcı sistemine bası yapması ve idrar akışını engellemesi
• Kist içine kanama veya kist enfeksiyonu gelişmesi
• Basıya bağlı geliştiği düşünülen yüksek tansiyon
• Belirgin ve ilerleyici boyut artışı

Karaciğer kisti

Karaciğer kistleri de çoğunlukla basit yapıdadır ve rastlantısal olarak saptanır. Küçük kistler belirti vermez. Büyüdüklerinde karnın sağ üst bölgesinde dolgunluk, erken doyma, bulantı, sırta vuran ağrı ve nefes darlığı hissi ortaya çıkabilir.

Polikistik karaciğer hastalığında çok sayıda kist bulunur ve tedavi hedefi en büyük, şikâyetten sorumlu kistlere yönelir. Görüntülemede kistin içinde düzensiz duvar, katı bileşen veya safra yollarıyla ilişki düşündüren bulgu varsa perkütan tedavi öncesi ek değerlendirme yapılır. Kuşkulu olgularda biyopsi işlemleri ile doku örneklemesi gündeme gelebilir.

Kist hidatik

Kist hidatik, köpek bağırsağında yaşayan bir parazitin yumurtalarının ağız yoluyla alınmasıyla oluşan paraziter kist hastalığıdır. En sık karaciğerde, ikinci sıklıkta akciğerde yerleşir. Hayvancılığın yaygın olduğu bölgelerde daha sık görülür ve uzun yıllar sessiz kalabilir.

Kist hidatikte görülebilen belirtiler:

• Karnın sağ üst bölgesinde ağrı, dolgunluk ve şişkinlik
• Bulantı, iştahsızlık, açıklanamayan kilo kaybı
• Kist safra yollarına açıldığında sarılık, ateş ve titreme
• Ciltte kaşıntı, kurdeşen benzeri döküntü, alerjik yakınmalar
• Akciğer yerleşiminde öksürük, göğüs ağrısı, nefes darlığı

Kist hidatik yönetimi diğer kistlerden ayrılır. Kist içeriğinin karın boşluğuna dağılması hem hastalığın yayılmasına hem de ağır alerjik tepkiye yol açabileceği için işlem özel önlemlerle ve ilaç tedavisi eşliğinde planlanır.

02Kist tedavisi nedir?

Kist tedavisi, kist içeriğinin ciltten girilen ince bir iğne veya kateterle boşaltılması ve gerektiğinde kist duvarının kimyasal bir ajanla işlevsiz hale getirilmesi işlemidir. Girişimsel radyolojide bu yaklaşım perkütan tedavi olarak adlandırılır; cilde kesi açılmaz, organ dışarıdan görüntüleme kılavuzluğunda hedeflenir.

Yalnızca boşaltma çoğu kistte kalıcı sonuç vermez, çünkü kist duvarı sıvı üretmeye devam eder. Bu nedenle boşaltmanın ardından skleroterapi uygulanır.

Perkütan aspirasyon

Aspirasyon, kist sıvısının iğne ya da ince kateterle çekilmesidir. Hem tanısal hem tedavi edici olabilir. Alınan sıvının rengi ve içeriği değerlendirilir, gerektiğinde laboratuvara gönderilir. Enfekte kistlerde sıvı boşaltıldıktan sonra kateter bir süre yerinde bırakılarak drenaj sürdürülür.

Skleroterapi

Skleroterapi, boşaltılan kistin iç yüzeyine sıvı üretimini durduran bir ajan verilerek kist duvarının yapışması sağlanan yöntemdir. En sık kullanılan ajanlar steril etanol (alkol) ve polidokanoldür. Ajan kist boşluğuna verilir, belirli bir süre bekletilir ve ardından geri çekilir. İşlem sırasında hastanın pozisyonu değiştirilerek ajanın tüm iç yüzeye teması sağlanır.

Alkol kullanıldığında geçici sarhoşluk hissi, sıcak basması ve giriş bölgesinde yanma olabilir. Bu nedenle ajan seçimi kistin büyüklüğüne, konumuna ve hastanın durumuna göre yapılır.

PAIR tekniği

PAIR, kist hidatik tedavisinde kullanılan dört aşamalı yöntemin kısaltmasıdır: ponksiyon (kistin iğneyle geçilmesi), aspirasyon (içeriğin boşaltılması), enjeksiyon (parazite etkili ajanın verilmesi) ve reaspirasyon (verilen ajanın geri çekilmesi). İşlem, kist içeriğinin çevre dokuya sızmasını önleyecek biçimde ve alerjik tepkiye karşı hazırlıklı bir ortamda yapılır. Öncesinde ve sonrasında parazite yönelik ilaç tedavisi verilir.

03Kist tedavisi nasıl yapılır?

İşlem girişimsel radyoloji ünitesinde, ultrason veya tomografi eşliğinde yapılır. Hasta kistin yerine göre sırtüstü, yan ya da yüzüstü yatırılır.

Adım adım işlem akışı

1. Kist görüntülemeyle yeniden değerlendirilir; boyutu, içeriği ve komşu organlarla ilişkisi ölçülerek en güvenli giriş yolu belirlenir.
2. Cilt antiseptikle temizlenir, steril örtü serilir ve giriş bölgesine lokal anestezi uygulanır. Hasta bu aşamada kısa süreli batma hisseder.
3. İnce iğne, ekran izlenerek kist içine yerleştirilir. Gerektiğinde iğne üzerinden ince bir kateter ilerletilir.
4. Kist sıvısı boşaltılır. Hasta bası hissinin azaldığını çoğu zaman işlem sırasında fark eder.
5. Kistin boşaldığı ve komşu yapılarla ilişkisi görüntüleme ile doğrulanır. Gerekirse kist boşluğuna az miktarda kontrast madde verilerek kaçak olup olmadığı kontrol edilir.
6. Skleroterapi ajanı verilir, belirlenen süre bekletilir ve geri çekilir. Bu aşamada karında sıcaklık veya kısa süreli rahatsızlık hissedilebilir.
7. Kateter çıkarılır ya da drenaj gereken durumlarda yerinde bırakılır. Giriş yerine steril bant kapatılır.
8. Hasta gözlem alanına alınır; tansiyon, nabız ve ağrı takibi yapılır, gerekirse kontrol görüntülemesi çekilir.

Böbrek kisti tedavisi nasıl yapılır?

Böbrek kisti tedavisi ultrason eşliğinde, hasta yüzüstü veya yan yatarken uygulanır. İğne böbreğe komşu organlardan uzak bir yoldan ilerletilir, kist boşaltılır ve skleroterapi ajanı verilir. İşlem sonrası idrarda kısa süreli kanlanma görülebilir ve genellikle kendiliğinden geçer. Kontrol ultrasonu ile kistin küçülüp küçülmediği izlenir. Böbrek kistlerinin belirtileri ve hangi kistin izlenmesi gerektiği hakkında ayrıntı için böbrek kisti belirtileri yazısına bakılabilir.

Karaciğer kisti tedavisi nasıl yapılır?

Karaciğer kisti tedavisinde ultrason eşliğinde kist boşaltılır ve ardından skleroterapi uygulanır. Kistin safra yollarıyla bağlantısı olup olmadığı işlem sırasında kontrol edilir; bağlantı varsa alkol kullanılmaz, çünkü safra yollarına zarar verebilir. Polikistik karaciğer hastalığında tüm kistler değil, şikâyetten sorumlu büyük kistler hedeflenir. Konunun ayrıntısı karaciğer kisti yazısında ele alınmıştır.

Kist hidatik tedavisi nasıl yapılır?

Kist hidatik tedavisi, PAIR tekniğiyle ve parazite yönelik ilaç tedavisi eşliğinde yapılır. İşlem öncesinde alerjik tepki olasılığına karşı hazırlık yapılır ve hasta yakın izleme alınır. Kist içeriği boşaltıldıktan sonra parazite etkili ajan verilir, bekletilir ve geri çekilir. İşlem sonrası genellikle bir gece hastanede gözlem uygulanır. Kist hidatiğin nasıl bulaştığı ve korunma yolları kist hidatik nedir yazısında anlatılmıştır.

04Kimlere uygulanır?

• Belirti veren, ağrı veya bası şikâyetine yol açan basit böbrek kisti olan hastalar
• Karında dolgunluk, erken doyma veya ağrı yapan büyük karaciğer kisti bulunan hastalar
• Polikistik karaciğer hastalığında birkaç büyük kistin şikâyetten sorumlu olduğu hastalar
• Uygun tipte ve konumda kist hidatiği bulunan, PAIR için değerlendirilen hastalar
• Enfekte kist nedeniyle drenaj gereken hastalar
• Genel anestezi ve cerrahi riskin yüksek olduğu, ameliyata uygun bulunmayan hastalar
• Daha önce kist ameliyatı geçirmiş ve tekrarlayan kist saptanan seçilmiş hastalar

Uygunluk kararı muayene ve görüntüleme sonrası verilir. Kistin türü, Bosniak sınıfı, safra yollarıyla ilişkisi ve hastanın genel durumu birlikte değerlendirilir.

05Kimlere uygulanmaz?

06İşlem öncesi hazırlık

• Güncel ultrason, tomografi veya MR görüntülemeleri ve raporları hazırlanır
• Kan sayımı, pıhtılaşma testleri, böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri istenir
• Kist hidatik şüphesinde parazite yönelik kan testleri ve ilaç tedavisi planlanır
• Kan sulandırıcı ilaç kullanımı hekime bildirilir, kesilme zamanı hekim tarafından planlanır
• İlaç, kontrast madde ve alkol duyarlılığı bildirilir
• İşlem öncesi genellikle 6 saatlik açlık uygulanır
• Gebelik olasılığı varsa mutlaka bildirilir
• İşlem sonrası eve dönüş için refakatçi ayarlanır

07İşlem sonrası: iyileşme süreci

Kist genellikle işlemden hemen sonra tümüyle kaybolmaz; küçülme haftalar ve aylar içinde olur. Bu nedenle sonuç ilk kontrol görüntülemesiyle değil, izlem süreciyle değerlendirilir.

08Riskler ve olası komplikasyonlar

Perkütan kist tedavisi güvenlik profili yüksek bir işlemdir, ancak her girişimde olduğu gibi riskleri vardır. Riskler işlem öncesi ayrıntılı anlatılır ve yazılı onam alınır.

Beklenen ve genellikle geçici olanlar: giriş yerinde ağrı ve hassasiyet, ciltte morarma, işlem sırasında sıcaklık hissi, böbrek işlemlerinde idrarda kısa süreli kanlanma, hafif ateş.

Seyrek görülenler: kist içine veya çevresine kanama, enfeksiyon, komşu organların iğne yolunda etkilenmesi, karaciğer işlemlerinde safra kaçağı, alkole bağlı geçici sarhoşluk hissi.

Nadir görülenler: girişim gerektiren kanama, kist hidatikte kist içeriğinin dağılmasına bağlı ağır alerjik tepki, safra yolu daralması, kistin yeniden dolması nedeniyle işlemin tekrarı ihtiyacı.

Hangi belirtide derhal hekime başvurulmalı?

• Ani başlayan, yayılan ve şiddetlenen karın ağrısı
• Nefes darlığı, yüzde şişme, yaygın kızarıklık ve kaşıntı
• Yüksek ateş, titreme, giriş yerinde artan kızarıklık ve akıntı
• Gözlerde ve ciltte sararma, koyu renkli idrar
• Belirgin kanlı idrar, idrar yapamama, baş dönmesi ve bayılma hissi

09Kist tedavisi ile cerrahi karşılaştırması

Her iki yöntemin de uygun olduğu hasta grupları farklıdır. Yöntem seçimi hastalığın evresi, anatomi ve hastanın genel durumuna göre yapılır. Kötü huylu olma kuşkusu taşıyan kistlerde ve karmaşık anatomide cerrahi öne çıkar.

Kist hidatikte medikal tedavi, PAIR ve cerrahi

Kist hidatikte yöntem seçimi kistin görüntülemedeki evresine, yerleşimine ve hastanın genel durumuna göre yapılır. Karar enfeksiyon hastalıkları, genel cerrahi ve girişimsel radyolojinin birlikte değerlendirmesiyle verilir.