01Biyopsi nedir?
İncelenmek üzere hücre veya doku örneği alınmasıdır. Girişimsel radyolojide hedef bölge ultrason, tomografi veya uygun başka bir görüntüleme yöntemiyle izlenir. İğnenin yolu bu görüntülere göre planlanır.
İnce iğneyle hücre örneği veya daha kalın bir iğneyle küçük doku parçaları alınabilir. Hangisinin seçileceği, hedef dokuya ve cevaplanması gereken soruya bağlıdır.
02Hangi durumlarda yapılır?
Tiroid, meme, lenf bezi, karaciğer, böbrek, akciğer, kemik veya diğer dokulardaki belirli bulgular için istenebilir. Bazen bir kitlenin iyi veya kötü huylu olduğunu ayırt etmek, bazen bilinen hastalığın türünü ve tedavi özelliklerini belirlemek amaçlanır.
Görüntülemede görülen her bulgu biyopsi gerektirmez. Hedefe ulaşılabilirlik, kanama riski ve örnek sonucunun tedavi kararını değiştirip değiştirmeyeceği değerlendirilir.
03İşlem nasıl ilerler?
Görüntüler üzerinden hedef ve güvenli giriş yolu belirlenir. Cilt temizlenir, işlem bölgesi uyuşturulur. İğne görüntüleme eşliğinde ilerletilir ve gerekli örnekler alınır.
Bazı işlemlerde belirli bir pozisyonda durmanız veya kısa süre nefesinizi tutmanız istenebilir. Ağrı veya rahatsızlık hissederseniz ekibe söyleyin. İşlem sonrası gözlem süresi örnek alınan organa göre değişir.
04Öncesinde neler gerekir?
Görüntülemelerinizi, raporlarınızı ve ilaç listenizi hazırlayın. Önceki biyopsiler, kanama sorunları, alerjiler ve gebelik olasılığı paylaşılmalıdır. Gerekli kan testleri değerlendirilir.
Kan sulandırıcı ilaçların yönetimi ve açlık gereksinimi size özel belirlenir. Kendi kararınızla ilaç kesmeyin veya standart bir açlık süresi uygulamayın.
05Riskler ve sonuç süreci
Ağrı, kanama ve enfeksiyon olası risklerdir. Akciğer biyopsisinde akciğer çevresine hava kaçabilir; bazı durumlarda drenaj tüpü gerekebilir. Diğer organlarda riskler hedefe ve giriş yoluna göre değişir.
Ani nefes darlığı, şiddetli göğüs ağrısı, bayılma veya durmayan kanamada 112’yi arayın. Ateş veya giderek artan ağrıda işlem ekibine ulaşın.
Örnek patoloji laboratuvarında incelenir. Ek boyama veya moleküler test gerekirse sonuç süresi uzayabilir. Sonuç, görüntüleme ve muayene bulgularıyla birlikte yorumlanır. Örneğin yetersiz veya bulgularla uyumsuz olması halinde yeniden örnekleme gerekebilir.
06Biyopsi neden gerekir, görüntüleme yetmez mi?
Ultrason, mamografi, tomografi ve MR bir bulgunun yerini, boyutunu, sınırlarını ve kanlanmasını gösterir. Ancak dokunun hücre yapısı ancak patolojik incelemeyle, yani örneğin mikroskop altında değerlendirilmesiyle anlaşılır.
Biyopsinin ikinci bir görevi de vardır. Kanser tanısı konmuş hastalarda alınan doku üzerinde yapılan moleküler ve genetik testler, ilaç seçimini yönlendirebilir. Bu nedenle bazı durumlarda yeterli miktarda doku alınması önem kazanır.
Biyopsi tanıya yöneliktir; hastalığı tedavi etmez. Tedavi planı, sonuç çıktıktan sonra ilgili uzmanlıklarla birlikte kurulur.
Biyopsi istenebilecek bazı bulgular
- Mamografi veya meme ultrasonunda kuşkulu görünen kitle ya da kireçlenme (mikrokalsifikasyon) kümesi
- Tiroid ultrasonunda risk özellikleri taşıyan nodül
- Karaciğer, böbrek veya akciğerde niteliği belirsiz kitle
- Büyümüş, sertleşmiş ve küçülmeyen lenf bezi
- Bilinen bir kanserde yayılım şüphesi taşıyan yeni odak
- Kemikte ağrı yapan veya kırık riski oluşturan değişiklik
- Kronik karaciğer hastalığında doku düzeyinde değerlendirme ihtiyacı
Memede yeni sert kitle, meme başından kanlı akıntı, boyunda hızla büyüyen şişlik, nedeni bilinmeyen kilo kaybı veya geçmeyen ağrı hekim değerlendirmesi gerektirir. Biyopsi kararı bu değerlendirmeden sonra verilir.
07İnce iğne ile kalın iğne biyopsisi arasındaki fark nedir?
İnce iğne aspirasyon biyopsisi
Çok ince bir iğneyle hücre düzeyinde örnek alınır. Tiroid nodüllerinde ve lenf bezlerinde sık kullanılır. Örnek sitolojiyle, yani hücrelerin mikroskopla incelenmesiyle değerlendirilir.
Hücre örneği bazı durumlarda tanı için yeterli olmayabilir. Bu durumda kalın iğne biyopsisi gündeme gelebilir.
Kalın iğne (tru-cut) biyopsisi
Yaylı bir iğne sistemiyle ince bir silindir biçiminde doku parçası alınır. Hücrelerle birlikte dokunun yapısı da incelenebildiği için meme, karaciğer, böbrek, akciğer ve yumuşak doku kitlelerinde sık tercih edilir.
Kanser tanısı sonrası yapılacak moleküler testler için gereken doku miktarı çoğu zaman bu yöntemle sağlanır. Örnek alınırken kısa ve belirgin bir klik sesi duyulabilir; bu ses iğne sistemine aittir.
Vakum destekli biyopsi
Meme lezyonlarında kullanılır. Vakum yardımıyla tek girişten birden fazla örnek alınabilir. Özellikle kireçlenme kümelerinde ve küçük lezyonlarda tercih edilebilir.
İşlem sonunda örnek alınan yere, ileride yerinin bulunabilmesi için küçük bir işaretleyici klips bırakılabilir.
08Hangi görüntüleme yöntemi seçilir?
Seçim; bulgunun yerine, boyutuna ve hangi tetkikte en iyi görüldüğüne göre yapılır.
- Ultrason: Meme, tiroid, lenf bezi, karaciğer, böbrek ve yüzeye yakın kitlelerde sık kullanılır. İğne anlık olarak izlenir ve radyasyon içermez.
- Tomografi: Akciğer, kemik ve karnın derin bölgelerindeki hedeflerde tercih edilebilir.
- MR: Yalnızca MR ile görülebilen bazı meme ve yumuşak doku lezyonlarında kullanılır.
- Stereotaksik mamografi: Yalnızca mamografide görülen kireçlenme kümelerinin hedeflenmesinde kullanılır.
09Organa göre neler değişir?
Meme biyopsisi
Çoğunlukla ultrason eşliğinde kalın iğneyle yapılır. Yalnızca mamografide görülen kireçlenmelerde stereotaksik yöntem, yalnızca MR ile görülen lezyonlarda MR kılavuzluğu kullanılır. Sonrasında memede birkaç gün hassasiyet ve morarma olabilir.
Tiroid biyopsisi
Ultrason eşliğinde ince iğneyle yapılır. Her nodül biyopsi gerektirmez; karar nodülün ultrason özelliklerine göre verilir. İşlem sırasında boyun hafifçe geriye alınır ve yutkunmamanız istenebilir.
Karaciğer biyopsisi
Hem kitlelerde hem de yaygın karaciğer hastalıklarında yapılabilir. İğne yolu büyük damarlardan uzak seçilir. Pıhtılaşma testleri işlem öncesinde değerlendirilir ve sonrasında bir süre gözlem uygulanır.
Akciğer biyopsisi
Genellikle tomografi eşliğinde yapılır ve kısa süre nefes tutmanız istenebilir. İğne akciğer dokusundan geçtiği için akciğer zarları arasına hava kaçabilir (pnömotoraks). Bu nedenle kontrol görüntülemesi yapılır ve gözlem süresi planlanır.
Kemik ve lenf bezi biyopsisi
Kemik lezyonlarında tomografi eşliğinde özel kesici iğneler kullanılır; bazı hastalarda sedasyon, yani sakinleştirici ilaç tercih edilebilir. Boyun, koltuk altı veya kasıktaki lenf bezlerinde ultrason kullanılır. Lenfoma şüphesinde daha fazla doku gerekebildiği için kalın iğne öne çıkabilir.
Böbrek ve prostat biyopsisi
Böbrek biyopsisi hem kitlelerde hem de böbrek hastalıklarının doku düzeyinde değerlendirilmesinde yapılabilir. Prostatta MR bulguları ultrasonla birleştirilerek hedefe yönelik örnekleme yapılabilir. Her ikisinde de idrarda kısa süreli kanlanma açısından gözlem yapılır.
10Kimlerde uygun olmayabilir?
Düzeltilemeyen ağır pıhtılaşma bozukluğu, güvenli bir iğne yolunun bulunmaması ve giriş bölgesinde aktif cilt enfeksiyonu biyopsiyi engelleyebilir. İşlem boyunca hareketsiz kalınamaması da hedefin güvenle örneklenmesini zorlaştırır.
Bazı durumlar yalnız planı değiştirir. Kan sulandırıcı kullanımı, kontrolsüz yüksek tansiyon, akciğer biyopsisinde ağır solunum yetmezliği veya karında yoğun sıvı birikimi önceden ele alınır. Gebelikte radyasyon içermeyen yöntemler tercih edilir.
11İşlem sonrası ilk günler
Giriş yerinde hafif ağrı, hassasiyet ve morarma olabilir. Pansumanın kuru tutulması, duş ve ağır kaldırma gibi konularda ekibin önerisine uyulur.
Günlük yaşama dönüş, örnek alınan organa ve kişinin durumuna göre değişir. Akciğer, karaciğer veya böbrek biyopsisinden sonra dinlenme süresi daha uzun tutulabilir.
12İğne biyopsisi ile cerrahi biyopsi nasıl seçilir?
Görüntüleme eşliğinde iğne biyopsisi çoğu durumda küçük bir iğne giriş yeriyle yapılır ve genellikle genel anestezi gerektirmez. Gerektiğinde tekrarlanabilir.
Cerrahi biyopsi ise iğne biyopsisinin tanı için yetersiz kaldığı, güvenli bir iğne yolunun bulunmadığı veya lezyonun tamamının çıkarılması gerektiği durumlarda tercih edilir. Seçim, bulgunun yerine ve ilgili uzmanlıkların birlikte değerlendirmesine göre yapılır.
13Tanıyı birlikte netleştirelim
Başvuru hazırlığı için iletişime geçebilirsiniz. Tiroid nodülü işlemleri ve tümör ablasyonu sayfalarında tanı sonrası değerlendirilen bazı seçenekleri bulabilirsiniz.
