01Tümör ablasyonu nedir?
Görüntüleme yardımıyla tümöre iğne benzeri bir araç yerleştirilir. Bu araç aracılığıyla hedef dokuya enerji uygulanır. Tedavi edilen doku genellikle vücuttan çıkarılmaz; etkisi kontrol görüntülemeleriyle izlenir.
Ablasyon, bütün kanser türlerine ve her yaygınlıktaki hastalığa uygun değildir. Bazı hastalarda doğrudan tümörü kontrol etmek, bazı hastalarda ise tümöre bağlı ağrıyı hafifletmek amacıyla değerlendirilebilir.
02Hangi yöntemler kullanılır?
Radyofrekans ablasyon
Elektriksel enerji yardımıyla hedef dokuda ısı oluşturulur. Uygulama alanı, tümörün ve bulunduğu organın özelliklerine göre belirlenir.
Mikrodalga ablasyon
Mikrodalga enerjisi kullanılarak doku ısıtılır. Yöntem seçilirken yalnız tümör boyutu değil, yakın damarlar ve diğer organlarla ilişkisi de incelenir.
Kriyoablasyon
Hedef doku kontrollü biçimde dondurulur. Yöntemin ayrıntıları ve sık sorulan sorular için kriyoablasyon sayfasını inceleyebilirsiniz.
03Size uygun olup olmadığı nasıl anlaşılır?
Patoloji sonucu, tümörün yeri ve sayısı, hastalığın yaygınlığı ve önceki tedaviler değerlendirilir. Hedefe güvenli bir yoldan ulaşılması ve çevredeki organların korunabilmesi önemlidir.
Cerrahi, ilaç tedavisi, radyoterapi ve damar yoluyla uygulanan yöntemler de aynı planın içinde ele alınır. Bir hastaya ablasyon önerilmesi, diğer tedavilerin gereksiz olduğu anlamına gelmez.
04İşlem öncesi ve uygulama
Mevcut görüntülemelerinizi, patoloji raporunuzu ve kullandığınız ilaçları hazırlayın. Kanama ve enfeksiyon riski ile organların çalışma durumu incelenir. Açlık, ilaç kullanımı ve anestezi kişiye göre planlanır.
İşlemde hedef görüntülenir, prob yerleştirilir ve enerji uygulanır. Sonrasında kanama, ağrı ve genel durum açısından gözlem yapılır. Hastanede kalış ve günlük yaşama dönüş için tek bir süre verilemez.
05Riskler ve sonucun değerlendirilmesi
Kanama, enfeksiyon, ağrı ve komşu organların etkilenmesi olası risklerdir. Akciğer uygulamalarında hava kaçağı; karaciğerde safra yollarının, böbrekte idrar toplama sisteminin etkilenmesi gibi organa özgü sorunlar görülebilir.
Kontrol görüntülemeleri, hedefte canlı tümör kalıp kalmadığını ve başka odak bulunup bulunmadığını değerlendirmeye yardımcı olur. Ek ablasyon veya farklı bir tedavi gerekebilir. İşlem sonrası yüksek ateş, artan ağrı veya genel durum bozulmasında ekibe başvurun; ani ciddi nefes darlığında 112’yi arayın.
06Isıyla yapılan yöntemler birbirinden nasıl ayrılır?
Radyofrekans ve mikrodalga ablasyon, dokuyu ısıtarak etkiler. İkisi de tümörün tamamını ve çevresindeki ince bir güvenlik payını, yani bilerek tedaviye dahil edilen sağlıklı doku kenarını kapsayan bir alan oluşturmayı hedefler.
Radyofrekans ablasyonun özellikleri
Radyofrekans ablasyon, bu yöntemler içinde klinik kullanımı en eski olanlardandır. Tedavi alanı görece öngörülebilir biçimde oluşur. Büyük bir damara yakın tümörlerde ise akan kan ısıyı uzaklaştırabilir; buna ısı kaybı etkisi denir ve planlamada dikkate alınır.
Mikrodalga ablasyonun özellikleri
Mikrodalga ablasyon, hedef sıcaklığa daha kısa sürede ulaşabilir ve daha geniş bir alan oluşturabilir. Yakındaki damarların ısıyı uzaklaştırma etkisinden daha az etkilendiği bilinir. Hava dolu akciğer dokusunda ve daha büyük karaciğer tümörlerinde sık tercih edilen yöntemlerden biridir.
Kriyoablasyon kısaca
Kriyoablasyon soğukla çalışır ve işlem sırasında oluşan buz topu tomografide izlenebilir. Bu özellik, sinir, idrar kanalı veya bağırsak gibi yapılara yakın bazı tümörlerde planlamaya katkı sağlar. Etki mekanizması, organa göre kullanımı ve takipte görüntülerin yorumlanması kriyoablasyon sayfasında ayrıntılı anlatılır.
Damar ve safra yollarına çok yakın bazı tümörlerde ısı kullanmayan başka teknikler de araştırılmaktadır. Yöntemler arasında herkes için geçerli bir üstünlük sıralaması yoktur.
07Organa göre ablasyon nasıl değerlendirilir?
Aşağıdaki başlıklar, ablasyonun farklı organlarda hangi sorularla ele alındığını anlatır. Her organda işlem yapıldığı veya her tümörün uygun olduğu anlamına gelmez.
Karaciğer tümörleri
Karaciğer, ablasyonun en sık çalışıldığı organlardan biridir. Karaciğerin kendi hücrelerinden gelişen tümörler (hepatoselüler karsinom) ve başka organlardan yayılan odaklar başlıca hedeflerdir. Küçük ve sayıca sınırlı tümörlerde ablasyon tek başına düşünülebilir; daha büyük tümörlerde damar yoluyla uygulanan tedavilerle birlikte planlanabilir.
Karaciğer sertleşmesi (siroz) olan kişilerde sağlıklı dokunun korunması önem taşır. Bazı hastalarda ablasyon, nakil beklenirken hastalığın kontrol altında tutulmasına yönelik bir basamak olarak da konuşulur. Tümörün büyük damarlara, safra yollarına veya diyaframa yakınlığı işlemi güçleştirebilir.
Akciğer tümörleri
Akciğerde ameliyat, radyoterapi ve ilaç tedavileri başlıca seçeneklerdir. Ablasyon, bu seçeneklerin uygun görülmediği veya solunum kapasitesinin ameliyat için sınırlı kaldığı seçilmiş hastalarda değerlendirilir. Erken evredeki bazı küçük tümörler ve sınırlı sayıdaki yayılım odakları bu grupta yer alabilir.
Akciğerde en sık konuşulan yan etki, akciğer zarları arasına hava kaçmasıdır (pnömotoraks). Bir kısım hastada yalnız izlem yeterli olurken bir kısmında havanın geçici bir dren ile boşaltılması gerekir. İlk günlerde öksürükle az miktarda kan gelebilir.
Böbrek tümörleri
Böbrek tümörlerinde cerrahi çoğunlukla standart yaklaşımdır. Ablasyon; küçük, böbreğin dış kısmına yakın tümörlerde ve özellikle böbrek fonksiyonunun korunmasının önemli olduğu kişilerde gündeme gelir. Tek böbrekli olanlar, her iki böbreğinde tümör bulunanlar veya kalıtsal nedenlerle tekrarlayan tümörü olanlar bu grupta sayılabilir.
İşlem öncesinde kitlenin türünü netleştirmek için biyopsi sıklıkla planlanır. Böbrekte kriyoablasyonun yeri için kriyoablasyon sayfasına bakabilirsiniz.
Kemik tümörleri
Kemikte ablasyonun iki farklı kullanımı vardır. İlki, osteoid osteom gibi iyi huylu ama belirgin ağrıya yol açan küçük kemik lezyonlarıdır; bu grupta radyofrekans ablasyon uzun süredir kullanılır. İkincisi, kemiğe yayılmış ve ağrıya neden olan tümörlerdir.
Kemiğe yayılmış tümörlerde amaç çoğunlukla ağrıyı azaltmak ve günlük yaşamı desteklemektir. Bu uygulama radyoterapinin yerine geçmez; ışın tedavisinin uygun olmadığı veya yeterli rahatlama sağlamadığı durumlarda tamamlayıcı olarak konuşulur. Yük taşıyan kemiklerde kırık riski varsa kemik çimentosuyla destek (sementoplasti) aynı planda değerlendirilebilir.
08İşlem sırasında hangi önlemler alınır?
Prob, görüntüleme eşliğinde tümöre ilerletilir ve konumu adım adım kontrol edilir. Gerekirse konumu düzeltilir. Tümör büyükse veya birden fazla odak varsa prob yeniden yerleştirilerek uygulama tekrarlanabilir.
Tümörün yakınında bağırsak gibi korunması gereken bir yapı varsa araya sıvı verilerek mesafe oluşturulabilir; buna hidrodiseksiyon denir. Isıyla yapılan yöntemlerde prob geri çekilirken iğne yolunun da ısıtılması, kanama riskini azaltmaya yönelik bir adım olarak uygulanabilir. İşlem sonunda alınan kontrol görüntüsüyle erken dönemdeki olası sorunlara bakılır.
09Kimlerde uygun olmayabilir?
Ablasyon genellikle sınırlı sayıda ve boyutta, sınırları görüntülemede net seçilen tümörlerde düşünülür. Aşağıdaki durumlarda işlem uygun bulunmayabilir veya ertelenebilir:
- Düzeltilemeyen ciddi pıhtılaşma bozukluğu
- Kontrol altına alınamamış aktif enfeksiyon
- Tümöre güvenli bir iğne yolunun bulunamaması
- Genel durumun sakinleştirme veya anesteziye uygun olmaması
- Tümörün tedavi alanını aşacak kadar büyük olması
- Hastalığın organ dışında yaygın olması; ancak amaç ağrı kontrolüyse karar değişebilir
Kalp pili veya vücuda yerleştirilmiş başka bir cihaz varsa mutlaka bildirin. Bu durumda işlem, ilgili hekimlerle birlikte planlanır. Tümörün bağırsak, safra yolu veya büyük damara çok yakın olması tek başına engel olmayabilir; koruyucu teknikler ayrıca değerlendirilir.
10Karar hangi uzmanlıklarla birlikte verilir?
Ablasyon kararı tek bir hekimin tek başına verdiği bir karar değildir. Girişimsel radyoloji, tümörün teknik olarak ablasyona uygun olup olmadığını, iğne yolunu ve komşu organlara ait riskleri değerlendirir.
Tıbbi onkoloji ilaç tedavisinin planını ve zamanlamasını, cerrahi uzmanlıklar ameliyat seçeneğini, radyasyon onkolojisi ışın tedavisinin yerini değerlendirir. Patoloji tanının netleşmesine, anesteziyoloji ise anestezi planına katkı sağlar. Bu bilgiler birlikte ele alındığında tedavinin sırası belirlenir.
11Ablasyon ile cerrahi arasında nasıl seçim yapılır?
İki yöntem çoğu zaman farklı hasta gruplarına hitap eder. Ameliyata uygun hastalarda cerrahi, birçok tümör türünde standart seçenek olmaya devam eder. Ablasyon ise ameliyatın uygun görülmediği veya organ dokusunun korunmasının öne çıktığı seçilmiş durumlarda değerlendirilir.
Ablasyonda organın yalnız hedef bölgesi tedavi edilir ve uygun hastalarda işlem tekrarlanabilir. Buna karşın ameliyatla çıkarılan dokunun tamamı patolojide incelenebilir. Hangi yolun seçileceği; hastalığın evresine, tümörün yerine ve kişinin genel sağlık durumuna göre belirlenir.
12Yöntemi değil, ihtiyacınızı konuşalım
Tedavi seçeneklerinizin değerlendirilmesi için iletişime geçebilirsiniz. Genel yaklaşım için tümörlere yönelik girişimsel tedavileri inceleyin.
