01Anevrizma nedir ve damarda ne oluyor?
Atardamar duvarı üç katmandan oluşur. Bu katmanlardan orta tabakanın belirli bir noktada zayıflaması, kan basıncının o noktayı dışarı doğru itmesine izin verir. Zamanla oluşan balonlaşmaya anevrizma denir.
Balonlaşan bölgenin duvarı normal damar duvarından incedir. Bu yüzden basınç dalgası her kalp atımında aynı zayıf noktaya biner ve kese yıllar içinde büyüyebilir. Anevrizmanın tehlikesi, dolduğu kanın miktarından değil, duvarının dayanma sınırından gelir.
Beyin damarlarında anevrizmalar en sık damarların çatallandığı köşelerde çıkar. Kan akışının yön değiştirdiği bu noktalarda duvara binen mekanik yük daha yüksektir.
Anevrizma bir tümör değildir, kanser değildir ve bulaşıcı değildir. Damarın kendi duvarında gelişen yapısal bir sorundur.
02Anevrizma vücudun neresinde görülür?
Anevrizma teorik olarak her atardamarda gelişebilir. Klinikte en çok karşılaşılan iki yerleşim beyin damarları ve aorttur.
| Yerleşim | Sık görülen tip | Öne çıkan risk |
|---|---|---|
| Beyin damarları | Sakküler (kese tipi) anevrizma | Yırtıldığında subaraknoid kanama |
| Aort, karın bölümü | Fuziform (iğ biçimli) genişleme | Sessiz büyüme, yırtılma |
| Aort, göğüs bölümü | Fuziform genişleme, diseksiyon zemini | Ani göğüs ve sırt ağrısı |
| Bacak atardamarları | Popliteal anevrizma | Pıhtı atması, damar tıkanması |
| Dalak, böbrek, karaciğer atardamarları | Viseral anevrizma | Karın içi kanama |
← Yana kaydırın
Beyin anevrizmaları çoğunlukla küçük keseler biçimindedir ve tek başına bulunabileceği gibi, aynı kişide birden fazla odak da görülebilir. Aort anevrizmaları ise damarın tamamının çevresel olarak genişlemesi şeklinde ilerler.
03Anevrizma neden oluşur?
Tek bir neden yoktur. Damar duvarını yıpratan etkenlerle kişinin doğuştan gelen duvar yapısı birlikte rol oynar.
Değiştirilebilir risk faktörleri
- Kontrolsüz yüksek tansiyon
- Sigara kullanımı
- Aşırı alkol tüketimi
- Uyarıcı madde kullanımı
- Tedavi edilmemiş yüksek kolesterol
Değiştirilemeyen risk faktörleri
- Birinci derece akrabada beyin anevrizması veya beyin kanaması öyküsü
- İlerleyen yaş
- Otozomal dominant polikistik böbrek hastalığı
- Bağ dokusunu tutan kalıtsal hastalıklar
- Damar duvarını etkileyen fibromusküler displazi
- Daha önce geçirilmiş anevrizma öyküsü
Sigara ve yüksek tansiyon, hem anevrizma oluşumunda hem de var olan bir anevrizmanın büyümesinde en çok öne çıkan iki başlıktır. Bu ikisinin kontrol altına alınması, takipteki hastalarda hekimlerin ilk istediği şeydir.
Ailesinde iki veya daha fazla yakınında beyin anevrizması bulunan kişilerde tarama görüntülemesi gündeme gelebilir. Bu kararı nöroloji, beyin cerrahisi veya girişimsel nöroradyoloji hekimi verir.
04Yırtılmamış anevrizma belirti verir mi?
Çoğu yırtılmamış anevrizma hiçbir belirti vermez. Baş ağrısı, baş dönmesi veya ense ağrısı gibi yakınmaların çok büyük bölümünün anevrizmayla ilgisi yoktur.
Belirti çıkması için genellikle anevrizmanın komşu bir sinire veya beyin dokusuna bası yapacak boyuta ulaşması gerekir. Bası bulguları ortaya çıktığında tablo artık rastlantısal olmaktan çıkar.
Bası bulguları hangi şikâyetlerle görülür?
- Tek göz kapağında ani düşme, aynı gözde çift görme ve göz bebeğinde büyüme
- Tek gözde görme alanı daralması veya görme keskinliğinde azalma
- Yüzün bir yarısında uyuşma veya ağrı
- Tek taraflı, giderek şiddetlenen ve alışılmışın dışında seyreden baş ağrısı
Bu bulgular acil değerlendirme gerektirir, çünkü bası yapan bir anevrizma büyüme sürecinde olabilir.
05Anevrizma yırtılırsa ne olur?
Beyin anevrizmasının yırtılması, kanın beyin zarları arasındaki boşluğa dolmasıyla sonuçlanır. Buna subaraknoid kanama denir ve nörolojik acillerin en ağırları arasındadır.
En tipik bulgu, kişinin daha önce hiç yaşamadığını söylediği türde, saniyeler içinde en yüksek şiddetine ulaşan baş ağrısıdır. Hastalar bunu çoğu zaman "kafamda bir şey patladı" cümlesiyle anlatır.
Yırtılma anındaki kırmızı bayraklar
- Aniden başlayan, hayatın en şiddetli baş ağrısı olarak tarif edilen ağrı
- Ense sertliği, boynu öne eğememe
- Bulantı ve fışkırır tarzda kusma
- Işığa bakamama, gözleri açık tutamama
- Bilinç bulanıklığı, uyandırılamama, bayılma
- Havale, kasılma nöbeti
- Vücudun bir yarısında ani güç kaybı veya konuşma bozukluğu
Bazı hastalarda büyük kanamadan günler veya haftalar önce, kendiliğinden geçen şiddetli bir baş ağrısı atağı görülür. Bu uyarıcı ağrı hafife alınmamalıdır. Kanamanın belirtileri ve acil yaklaşımı hakkında ayrıntı için beyin kanaması belirtileri yazısına bakabilirsiniz.
112'yi ararken şunları söyleyin
- Ağrının tam olarak saat kaçta ve hangi saniyede başladığını
- Ağrının aniden mi yoksa yavaş yavaş mı arttığını
- Kusma, bilinç kaybı, nöbet olup olmadığını
- Kişinin kan sulandırıcı ilaç kullanıp kullanmadığını
- Bilinen anevrizma, yüksek tansiyon veya böbrek hastalığı olup olmadığını
- Bulunduğunuz adresi, kapı numarasını ve varsa kat bilgisini
Şüphelendiğiniz kişiye ağrı kesici, aspirin veya kan sulandırıcı vermeyin. Ağızdan su ve yiyecek de vermeyin.
06Anevrizma nasıl teşhis edilir?
Tanı görüntülemeyle konur. Acil başvuruda ilk basamak beyin tomografisidir, kanama olup olmadığını hızla gösterir. Damarın kendisini görüntülemek içinse anjiyografik yöntemler kullanılır.
| Yöntem | Ne gösterir | Yaklaşık süre | Kontrast madde | Işın |
|---|---|---|---|---|
| Beyin tomografisi (BT) | Kanama var mı, nerede | 5-10 dakika | Genellikle yok | Var |
| BT anjiyografi | Damar haritası, anevrizma keseleri | 10-15 dakika | Damardan verilir | Var |
| MR anjiyografi | Damar haritası, ışınsız | 20-40 dakika | Bazı protokollerde yok | Yok |
| Dijital subtraksiyon anjiyografi (DSA) | Kesenin boynu, boyutu, komşu dallar | 30-60 dakika | Kateterden verilir | Var |
| Lomber ponksiyon | BT'nin kaçırdığı kanamanın kanıtı | 15-30 dakika | Yok | Yok |
← Yana kaydırın
Kateterle yapılan dijital subtraksiyon anjiyografi, anevrizmanın kese boynunu ve çevresindeki dalları en ayrıntılı gösteren yöntemdir. Tedavi planı çoğunlukla bu görüntüleme üzerinden kurulur. İşlemin nasıl yapıldığını anjiyografi sayfasında ayrıntılı bulabilirsiniz.
07Her anevrizma tedavi edilir mi?
Hayır. Rastlantısal saptanan küçük anevrizmaların önemli bir bölümü belirli aralıklarla görüntülenerek izlenir. Karar, tek bir ölçüte değil birkaç başlığın birlikte değerlendirilmesine dayanır.
| Karar başlığı | Takip lehine | Girişim lehine |
|---|---|---|
| Kese boyutu | Küçük ve stabil | Uluslararası kılavuzlarda sık kullanılan 5-7 mm eşiğinin üzerinde |
| Zaman içindeki değişim | Ölçümler aynı kalıyor | Kontrolde büyüme saptanmış |
| Yerleşim | Düşük riskli konum | Arka dolaşım gibi yüksek riskli konum |
| Şekil | Düzgün, tek loblu | Düzensiz, üzerinde meme benzeri çıkıntı |
| Yaş ve genel durum | İleri yaş, ek hastalık yükü yüksek | Genç hasta, uzun yaşam beklentisi |
| Aile öyküsü | Yok | Birinci derece akrabada kanama öyküsü |
| Belirti | Sessiz | Bası bulgusu veya uyarıcı ağrı var |
← Yana kaydırın
Amerikan İnme Derneği ve Avrupa girişimsel radyoloji camiası, kararın hastaya özel verilmesi gerektiğini vurgular. Aynı boyuttaki iki anevrizma, farklı iki hastada farklı sonuçlara götürebilir.
Takip kararı "bir şey yapılmıyor" demek değildir. Tansiyon kontrolü, sigaranın bırakılması ve planlanan aralıklarla görüntüleme, takibin kendisidir.
08Anevrizma tedavisinde hangi yöntemler kullanılır?
İki ana yol vardır. Damarın içinden kateterle çalışan endovasküler yöntemler ve kafatasının açıldığı cerrahi klipleme. Girişimsel nöroradyoloji, kasık veya bilek atardamarından ilerletilen ince kateterlerle keseyi içeriden kapatmayı hedefler.
Uygun hastalarda kese platin sarmallarla doldurulur, geniş boyunlu keselerde stent veya balon desteği eklenir. Bazı anevrizmalarda ise damarın içine yerleştirilen akım yönlendirici stentle kesenin içine giren kan akımı zamanla kesilir.
Hangi yöntemin seçileceği kesenin boynuna, boyutuna, yerleşimine ve hastanın genel durumuna göre hekim değerlendirmesi sonrası belirlenir. Yöntemlerin ayrıntısı, hazırlık süreci ve iyileşme dönemi için beyin anevrizması tedavisi sayfasına bakabilirsiniz.
09Anevrizması olan kişi nelere dikkat etmeli?
Takip kararı verilmiş bir hastanın günlük hayatında yapabilecekleri vardır. Aşağıdaki liste hekim önerisinin yerini almaz, kontrol randevusuna hazırlıklı gitmenizi sağlar.
Takip dönemi kontrol listesi
- Tansiyonumu evde düzenli ölçüyor ve kaydediyorum
- Sigarayı bıraktım veya bırakma programına başladım
- Kullandığım tüm ilaçların güncel listesi yanımda
- Kan sulandırıcı veya ağrı kesici başlanmadan önce hekimime soruyorum
- Kontrol görüntüleme tarihimi takvime yazdım
- Önceki görüntülemelerimin CD veya raporlarını saklıyorum
- Yeni çıkan baş ağrısının eskisinden farklı olup olmadığını ayırt edebiliyorum
- Ailemde anevrizma veya beyin kanaması öyküsü olup olmadığını araştırdım
Hekime sorulacaklar
- Anevrizmamın boyutu, yerleşimi ve şekli nedir?
- Bir sonraki görüntüleme ne zaman ve hangi yöntemle yapılacak?
- Benim durumumda girişim eşiği hangi ölçütlerde?
- Spor, ağır kaldırma veya uçak yolculuğu için kısıtlamam var mı?
- Hangi ağrı kesicileri güvenle kullanabilirim?
10Ne zaman doktora başvurmalı?
Aşağıdaki durumlar acil servise başvuru gerektirir. Randevu beklemeyin.
- Aniden başlayan ve dakikalar içinde şiddetlenen, daha önce benzerini yaşamadığınız baş ağrısı
- Baş ağrısıyla birlikte ense sertliği, kusma veya ışığa bakamama
- Ani bilinç değişikliği, uyandırılamama
- Tek gözde ani kapak düşmesi, çift görme veya göz bebeği büyümesi
- Vücudun bir yarısında ani güç kaybı, yüz kayması, konuşma bozukluğu
- Bilinen anevrizması olan kişide ağrı karakterinin değişmesi
Planlı poliklinik başvurusu ise şu durumlarda uygundur: ailede anevrizma öyküsü, polikistik böbrek hastalığı tanısı, başka nedenle çekilen görüntülemede rastlantısal saptanmış anevrizma, kontrol görüntüleme zamanının gelmesi.
Anevrizma nedir sorusunun kısa yanıtı, atardamar duvarının zayıflayıp balonlaşmasıdır. Beyin damarlarındaki keselerin çoğu sessizdir ve başka bir nedenle yapılan görüntülemede fark edilir. Tehlike, kesenin yırtılıp beyin zarları arasına kanamasıdır.
Karar süreci tek bir rakama indirgenmez. Boyut, yerleşim, şekil, zaman içindeki değişim, yaş ve aile öyküsü birlikte değerlendirilir. Bir bölüm hasta planlı görüntülemeyle izlenir, bir bölümünde ise uygun hastalarda endovasküler girişim veya cerrahi gündeme gelir.
Sonraki adım nettir: elinizde bir görüntüleme raporu varsa, keseyi tarif eden ölçülerle birlikte girişimsel nöroradyoloji değerlendirmesi için randevu alın. Ani ve şiddetli baş ağrısı yaşıyorsanız randevu beklemeyin, 112'yi arayın.
