Anjiyografi (Anjiyo)

01Damar hastalıklarında anjiyografi neden istenir?

Damar hastalıkları, atardamar ve toplardamarların daralması, tıkanması, genişlemesi veya anormal bağlantı yapması sonucu ortaya çıkar. Bu değişiklikler doku ve organlara giden kan akımını bozar. Beyinde inme, bacakta yürüme ağrısı, böbrekte fonksiyon kaybı gibi çok farklı tablolarla karşımıza çıkabilir.

Damar hastalığı riski; yüksek tansiyon, diyabet, sigara kullanımı, yüksek kolesterol, ileri yaş ve ailede damar hastalığı öyküsü olan kişilerde artar. Bazı damar sorunları ise doğuştan gelir ve genç yaşta belirti verir.

Damar sorunlarını düşündüren belirtiler:

• Yüzde, kolda veya bacakta ani gelişen güçsüzlük ya da uyuşma
• Konuşmada bozulma, görme kaybı, denge kaybı
• Ani başlayan, daha önce benzeri yaşanmamış şiddetli baş ağrısı
• Yürürken baldırda başlayıp dinlenince geçen ağrı
• Bacakta soğukluk, renk değişikliği, geç iyileşen yara
• Karında veya sırtta zonklama hissi

02Anjiyografi (anjiyo) işlemi ve DSA tekniği

Anjiyografi, damar yapısının kateter yoluyla ve gerçek zamanlı röntgen görüntüsü altında incelenmesidir. Kasık atardamarından veya bilekten girilen ince kateter, incelenecek damara kadar ilerletilir. Kontrast madde verildiğinde damar ağı ekranda net biçimde belirir.

Standart yöntem dijital subtraksiyon anjiyografi (DSA) olarak adlandırılır. DSA, kemik ve yumuşak doku gölgelerini görüntüden çıkararak yalnızca damarları bırakır. Bu sayede milimetrik darlıklar, küçük balonlaşmalar ve kan akımının yönü ayırt edilebilir.

Beyin damarlarının incelenmesine beyin anjiyosu veya serebral anjiyografi denir. Serebral anjiyografi, beyin damarlarındaki anevrizma, damar yumağı ve darlıkların değerlendirilmesinde en ayrıntılı yöntem kabul edilir. Girişimsel radyolojide anjiyografi hem tanı hem tedavi basamağıdır: aynı kateter yolundan balon, stent, koil veya embolizan madde uygulanabilir. Yöntemin genel çerçevesi için girişimsel radyoloji nedir sayfasına bakabilirsiniz.

Bu sayfa işlemin uygulanışını, hazırlığını ve sonrasını anlatır. Anjiyonun tanımı, hangi şikâyetlerde gündeme geldiği ve türleri için anjiyo nedir, hangi durumlarda istenir yazısına bakabilirsiniz.

BT ve MR anjiyografiden farkı

03Anjiyo nasıl çekilir?

Anjiyo, anjiyografi ünitesinde ve steril şartlarda uygulanır. Hasta sırtüstü yatar, giriş bölgesi temizlenip örtülür. İşlem boyunca kalp ritmi, tansiyon ve oksijen düzeyi izlenir. Hasta uyutulmaz, hekimle konuşabilir durumdadır.

Adım adım işlem akışı

1. Giriş bölgesine lokal anestezi yapılır. Kasık veya bilek uyuşturulur. Bu sırada kısa süreli bir yanma hissi olabilir, sonrasında bölge hissizleşir.
2. Damara ince bir kılıf yerleştirilir. İğne ile girilen damara kılavuz tel üzerinden kılıf konur. Kesi açılmaz.
3. Kateter hedef damara ilerletilir. Damar içinde sinir ucu bulunmadığı için kateterin ilerleyişi hissedilmez.
4. Kontrast madde verilir. Bu anda vücutta yayılan bir sıcaklık hissi, ağızda metalik tat veya idrar kaçırma hissi olabilir. Bu his birkaç saniyede geçer, normaldir.
5. Görüntüler kaydedilir. Hastadan kısa süre nefesini tutması veya hareketsiz kalması istenir. Damar ağı farklı açılardan görüntülenir.
6. Gerekiyorsa tedavi aynı seansta uygulanır. Darlığa balon ve stent, anevrizmaya koil, damar yumağına embolizan madde verilebilir.
7. Kılıf çıkarılır ve giriş yeri kapatılır. Elle basınç veya kapama cihazı kullanılır. Ardından yatak istirahati başlar.

04Kimlere uygulanır?

Anjiyografi, görüntüleme yöntemleriyle şüphelenilen damar sorununun netleştirilmesi ya da tedavi planlanması gerektiğinde istenir.

• Beyin anevrizması veya damar yumağı (AVM) şüphesi bulunanlar
• Şah damarında darlık saptanan ve tedavi kararı verilecek hastalar
• Akut inme tablosunda damar tıkanıklığı düşünülen hastalar
• Bacak damarlarında tıkanıklığa bağlı yürüme ağrısı olan hastalar
• Karın içi organ damarlarında darlık, anevrizma veya kanama şüphesi olanlar
• Tümör beslenmesi ve embolizasyon planı çıkarılacak hastalar
• Cerrahi öncesi damar haritası gereken hastalar

Uygunluk kararı muayene ve görüntüleme sonrası verilir. Öncesinde doppler ultrason, BT veya MR anjiyografi gibi girişimsel olmayan tetkikler değerlendirilir.

05Kimlere uygulanmaz?

Kesin ve göreceli engellerin ayrımı hastaya özeldir. Acil bir tabloda göreceli engeller, işlemin sağlayacağı yarar göz önüne alınarak yeniden değerlendirilir.

06İşlem öncesi hazırlık

• Kullanılan tüm ilaçların listesi hekime bildirilir, kan sulandırıcı kullanımı ayrıca belirtilir
• Böbrek fonksiyonu ve pıhtılaşma testleri için kan verilir
• Daha önce kontrast madde veya ilaç alerjisi yaşandıysa mutlaka söylenir
• Genellikle işlemden önce 4 ile 6 saat aç kalınır, su içimi hekim talimatına göre düzenlenir
• Şeker hastalığı ilaçlarının işlem günü dozu hekimle önceden konuşulur
• Takı, protez ve metal aksesuar çıkarılır
• Aynı gün taburculuk planlanıyorsa refakatçi ve dönüş ulaşımı ayarlanır

07İşlem sonrası: iyileşme süreci

Bilekten yapılan girişimlerde yatak istirahati genellikle daha kısadır ve hasta daha erken ayağa kalkar.

08Riskler ve olası komplikasyonlar

Anjiyografi girişimsel bir işlemdir ve her girişimsel işlemde olduğu gibi riskleri vardır. Bu risklerin çoğu beklenen ve geçici bulgulardır; ciddi olanlar nadir görülür.

Beklenen ve genellikle kendiliğinden geçen bulgular:

• Giriş bölgesinde morluk, hassasiyet ve hafif şişlik
• Kontrast maddeye bağlı geçici sıcaklık hissi ve metalik tat
• İşlem sonrası kısa süreli halsizlik

Seyrek görülen durumlar:

• Giriş yerinde kanama veya damar duvarında yalancı anevrizma gelişimi
• Kontrast maddeye bağlı alerjik reaksiyon
• Böbrek fonksiyonlarında geçici bozulma
• Damar duvarında yaralanma veya pıhtı atması

Nadir görülen durumlar:

• Beyin damarlarına yönelik işlemlerde pıhtı atmasına bağlı nörolojik bulgu
• Giriş bölgesinde cerrahi onarım gerektiren damar hasarı

Şu belirtilerde derhal hekime başvurulmalıdır: giriş bölgesinde büyüyen şişlik veya durmayan kanama, bacakta ani soğuma ve renk değişikliği, ateş, nefes darlığı, yaygın döküntü, ani gelişen güçsüzlük veya konuşma bozukluğu.

09Anjiyografi ile açık cerrahi damar girişimi karşılaştırması

Her iki yöntemin de uygun olduğu hasta grupları farklıdır. Yöntem seçimi hastalığın evresi, anatomi ve hastanın genel durumuna göre yapılır. Anjiyo, damar anatomisini en ayrıntılı gösteren yöntem olduğu için birçok hastada tedavi kararının dayanağını oluşturur.