01Anjiyografi nedir?
Bu sayfada anlatılan kateter anjiyografide, ince bir tüp damar içinden ilerletilir. Damarları görünür hale getiren kontrast madde verilir ve röntgen görüntüleri alınır. Beyin, boyun, karın veya bacak damarları incelenebilir.
Tomografi ve MR ile yapılan damar incelemeleri de anjiyografi adıyla anılabilir. Ancak hazırlıkları ve uygulanışları aynı değildir. Size hangi incelemenin önerildiğini bilmek hazırlığı kolaylaştırır.
02Hangi durumlarda istenir?
Ultrason, tomografi veya MR bulgularının daha ayrıntılı değerlendirilmesi gerektiğinde istenebilir. Bir girişimsel tedaviyi planlamak veya daha önce yapılan tedavinin sonucunu incelemek için de kullanılabilir.
Her damar şikâyetinde kateter anjiyografi gerekmez. Şikâyetleriniz, önceki tetkikleriniz ve işlemin cevaplaması beklenen soru birlikte değerlendirilir.
03İşlem nasıl ilerler?
- Giriş yapılacak bölge temizlenir ve uyuşturulur. Damar yapısına ve incelemeye göre kasık veya bilek gibi bir bölge seçilir.
- Kateter damar içinde ilerletilir. Kontrast madde verilerek farklı açılardan görüntüler alınır.
- İnceleme bitince kateter çıkarılır ve giriş yerinde kanama kontrolü sağlanır.
- Giriş yeri, genel durum ve dolaşım gözlem altında tutulur.
Anestezi ve sakinleştirme ihtiyacı kişiye göre planlanır. Görüntüleme sırasında kısa süreli sıcaklık hissi olabilir; rahatsızlığınızı işlem ekibine söyleyebilirsiniz.
04Öncesinde ne hazırlamalısınız?
Önceki damar görüntülemelerinizi ve ilaç listenizi getirin. Kontrast maddeye karşı daha önce reaksiyon yaşadıysanız, böbrek hastalığınız veya gebelik olasılığı varsa paylaşın. Gerekli kan testleri değerlendirilir.
Açlık süresi ve ilaç düzeni işlem ekibi tarafından bildirilir. Kan sulandırıcılar dahil hiçbir ilacı kendi kararınızla kesmeyin.
05İşlem sonrası ve olası riskler
Giriş yerinde morarma veya hassasiyet görülebilir. Kanama, damar hasarı, pıhtı oluşması, kontrast maddeye reaksiyon ve böbrek işlevlerinde bozulma olası riskler arasındadır. İncelenen damar bölgesine göre riskler değişir; beyin damarlarına yönelik işlemlerde inme riski de konuşulur.
Dinlenme, araç kullanma ve ağır kaldırmaya dönüş için kişisel öneriler verilir. Giriş yerinde durmayan kanama, hızla büyüyen şişlik veya kolda ya da bacakta soğukluk gelişirse acil değerlendirme gerekir. Ani konuşma bozukluğu veya güçsüzlükte 112’yi arayın.
06Hangi şikâyetler damar incelemesini gündeme getirir?
Damar hastalıkları, atardamar ve toplardamarların daralması, tıkanması, genişlemesi veya birbirine anormal biçimde bağlanmasıyla ortaya çıkar. Etkilenen bölgeye göre belirtiler çok farklı olabilir. Beyinde inme, bacakta yürürken ağrı, böbrekte işlev kaybı aynı temel sorunun farklı yüzleri olabilir.
Planlı değerlendirmede sık konuşulan şikâyetler şunlardır:
- Yürürken baldırda başlayıp dinlenince geçen ağrı
- Bacakta soğukluk, renk değişikliği veya geç iyileşen yara
- Karında ya da sırtta zonklama hissi
- Başka bir inceleme sırasında beyin veya boyun damarında saptanan bulgu
Yüzde kayma, kolda veya bacakta ani güçsüzlük, konuşma bozukluğu, ani görme ya da denge kaybı ve daha önce yaşanmamış şiddette ani baş ağrısı ise planlı bir incelemenin konusu değildir. Bu belirtilerde randevu beklemeden 112’yi arayın.
Yüksek tansiyon, şeker hastalığı, sigara, yüksek kolesterol, ileri yaş ve ailede damar hastalığı öyküsü damar sorunlarının daha sık görüldüğü durumlardır. Bazı damar sorunları ise doğuştan gelir ve genç yaşta fark edilebilir.
07Hangi damar bölgelerinde, hangi sorular için kullanılır?
Kateter anjiyografi genellikle bir sorunun cevabını netleştirmek için istenir. Bu soru, incelenen bölgeye göre değişir.
- Beyin ve boyun damarları: Beyin damarında balonlaşma, damar yumağı veya şah damarında darlık düşünüldüğünde ayrıntılı damar haritası çıkarmak için.
- Karın içi organ damarları: Organ damarlarında darlık, balonlaşma veya kanama odağı araştırılırken; bir tümörü besleyen damarların gösterilmesi gerektiğinde.
- Bacak damarları: Yürüme ağrısı, iyileşmeyen yara veya dolaşım bozukluğunda tedavi planı yapılırken.
- Cerrahi veya girişim öncesi: Planlanan işlemden önce damar yapısının ayrıntılı görülmesi gerektiğinde.
Kateter anjiyografiden önce çoğu zaman ultrason, tomografi veya MR ile damar incelemesi yapılmış olur. Kateter anjiyografi, bu incelemelerin tek başına cevap veremediği sorular için planlanır.
08Kateter anjiyografi ile tomografi ve MR anjiyografi arasındaki fark nedir?
Tomografi ve MR anjiyografide kontrast madde koldaki bir damar yolundan verilir ve kesit görüntüler alınır. Damarın içine girilmez. Bu incelemeler çoğu zaman ilk basamakta ve takipte kullanılır.
Kateter anjiyografide ise kontrast madde doğrudan incelenecek damarın içine verilir. Bu sayede küçük damar dalları ve kanın hangi yöne aktığı daha ayrıntılı izlenebilir. Karşılığında damara giriş yapılması gerekir; bu da kendine özgü riskler taşır.
Kateter anjiyografide sık kullanılan tekniğin adı dijital subtraksiyon anjiyografidir (DSA). Bilgisayar, kemik ve yumuşak doku gölgelerini görüntüden çıkarır ve ekranda yalnız damarlar kalır.
Kateter anjiyografinin bir özelliği de aynı damar yolunun gerektiğinde tedavi için kullanılabilmesidir. Balon, stent veya damar kapatıcı malzemeler bu yoldan uygulanabilir. Bunun planlanıp planlanmadığı, işlem öncesinde sizinle ayrıca konuşulur.
09İşlem sırasında neler hissedebilirsiniz?
Giriş bölgesi uyuşturulurken kısa süreli bir yanma olabilir. Kateterin damar içindeki ilerleyişi genellikle hissedilmez.
Kontrast madde verildiği anda vücutta yayılan bir sıcaklık, ağızda metalik bir tat ya da idrar kaçıracakmış gibi bir his olabilir. Bu duyumlar kısa sürer ve beklenen bulgulardır. Görüntü alınırken sizden birkaç saniye nefesinizi tutmanız veya kıpırdamamanız istenebilir.
İşlem boyunca kalp ritmi, tansiyon ve oksijen düzeyi izlenir. Göğüs sıkışması, nefes darlığı, kaşıntı veya alışılmadık bir his fark ederseniz hemen söyleyin.
10Beyin damarlarına yönelik anjiyografide neler farklıdır?
Beyin damarlarının incelenmesine serebral anjiyografi, halk arasında beyin anjiyosu denir. Temel teknik aynıdır; kateter boyun damarlarından beyin damarlarına yönlendirilir. Beyin damarları ince ve dallı olduğu için görüntüler daha fazla açıdan alınır.
Bu inceleme, beyin damarındaki balonlaşma (anevrizma), damar yumağı ve şah damarı darlığı gibi durumların ayrıntılı değerlendirilmesinde kullanılabilir. Erişkinlerde sıklıkla uyanıkken yapılır. Böylece işlem sırasında konuşma ve hareket gibi işlevler takip edilebilir. Çocuklarda veya hareketsiz kalamayacak kişilerde farklı bir anestezi yaklaşımı seçilebilir.
11Hangi durumlarda işlem ertelenir veya farklı planlanır?
Bazı durumlar anjiyografiyi tümüyle engellemez ama hazırlığı değiştirir. Kontrast maddeye daha önce ağır reaksiyon yaşanması, ileri böbrek hastalığı, kontrol altında olmayan pıhtılaşma sorunu veya tedavi edilmemiş bir enfeksiyon bunlar arasındadır.
Gebelik olasılığında acil olmayan incelemeler çoğu zaman ertelenir. Giriş yapılacak damarda ileri hastalık varsa farklı bir giriş yeri düşünülebilir. Acil bir durumda ise işlemin sağlayacağı yarar ile bu durumların yarattığı risk yeniden tartılır.
12Eve döndükten sonra neye dikkat edilir?
Giriş yerindeki pansumanın bakımı, ne zaman duş alınabileceği ve ne kadar dinlenmeniz gerektiği size ayrıca anlatılır. Bu süreler giriş yerine, kullanılan kapatma yöntemine ve genel durumunuza göre değişir. Bilekten yapılan girişimlerde ayağa kalkma genellikle daha erken planlanır.
Hafif morluk ve hassasiyet sık görülür. Büyüyen şişlik, durmayan kanama, ateş, bacakta ya da kolda soğuma ve renk değişikliği ise beklenen bulgular değildir; geciktirmeden başvurun.
13Bilmeniz gereken birkaç terim
- Kateter: Damar içinde ilerletilen ince, esnek tüp.
- Kontrast madde: Damarların röntgen görüntüsünde belirgin hale gelmesini sağlayan sıvı.
- DSA: Kemik gölgelerini çıkararak yalnız damarları gösteren çekim tekniği.
- Stenoz: Damar darlığı.
- Anevrizma: Damar duvarının balon gibi genişlemesi.
14Tetkiklerinizi birlikte inceleyelim
Planlı anjiyografi değerlendirmesi için iletişime geçebilirsiniz.
