01Beyin anevrizması nedir?
Anevrizma, damar duvarının bir bölümünün balonlaşmasıdır. Kanamamış bir anevrizma başka bir nedenle yapılan incelemede fark edilebilir. Kanama gelişmiş olması ise değerlendirmeyi ve tedavinin aciliyetini değiştirir.
Amaç yalnız görüntüdeki balonlaşmayı görmek değildir. Boyutu, şekli, yeri, zaman içindeki değişimi ve kişinin sağlık durumu birlikte incelenir.
02Hangi seçenekler değerlendirilir?
Bazı kanamamış anevrizmalarda düzenli görüntüleme ve risk etkenlerinin kontrolü önerilebilir. İşlem gereken hastalarda damar içinden tedavi veya cerrahi klipsleme seçenekleri değerlendirilir.
Damar içinden tedavide anevrizmanın içine küçük metal sarmallar, yani koiller yerleştirilebilir. Bazı durumlarda stent veya kanın akışını yönlendiren özel bir stent kullanılabilir. Her cihaz her anevrizmaya uygun değildir.
03İşlem nasıl yapılır?
Kateter, uygun bir atardamardan ilerletilerek beyin damarlarına ulaştırılır. Anjiyografi görüntüleri altında hedef bölgeye tedavi uygulanır. Kullanılacak yöntem ve anestezi, işlem öncesinde planlanır.
Tedavinin amacı balonlaşan bölgeyi kan dolaşımından ayırmak veya buraya giren kan akımını azaltmaktır. Yakındaki normal damarların korunması planlamanın temel parçalarından biridir.
04Planlı işlem öncesinde
Tomografi, MR ve varsa önceki anjiyografi görüntülerini hazırlayın. Önceki beyin kanaması veya inme öyküsünü ve kullandığınız ilaçları paylaşın.
Bazı stent işlemlerinde pıhtı oluşmasını önleyen ilaçlar gerekir. İlaçların başlangıcı, süresi ve diğer işlemlerle ilişkisi hekim tarafından belirlenir. Kendi kararınızla başlatmayın veya bırakmayın.
05İşlem sonrası ve takip
Gözlem ve hastanede kalış, anevrizmanın kanayıp kanamadığına ve uygulanan yönteme göre değişir. Kanamış anevrizmada bakım yalnız damar işlemiyle sınırlı değildir; beyin kanamasının diğer etkileri de izlenir.
Kanama, pıhtı, inme, damar yaralanması ve anesteziye bağlı sorunlar önemli riskler arasındadır. Kontrol görüntülemeleri, tedavi edilen bölgenin durumunu ve gerekirse ek işlem ihtiyacını gösterir.
Yeni gelişen şiddetli baş ağrısı, güçsüzlük, görme veya konuşma bozukluğunda 112’yi arayın.
06Anevrizma hangi belirtilerle fark edilir?
Anevrizmaların önemli bir bölümü belirti vermez. Çoğu zaman baş ağrısı, baş dönmesi veya başka bir nedenle çekilen MR ya da tomografide rastlantısal olarak görülür. Bu durumda acele değil, planlı bir değerlendirme gerekir.
Büyüyen bir anevrizma çevresindeki sinirlere baskı yapabilir. Göz kapağında düşme, çift görme, göz arkasında ağrı veya yüzün bir yarısında uyuşma bu tür belirtiler arasındadır. Bu bulgular yeni ortaya çıktıysa geciktirmeden hekime başvurun.
Kanama olduğunda tablo farklıdır. Aniden başlayan ve daha önce benzeri yaşanmamış şiddette baş ağrısı, ense sertliği, bulantı ve kusma, ışığa bakamama, bilinç bulanıklığı veya bayılma görülebilir. Bu belirtilerde randevu değil, 112 gerekir.
07Kimlerde daha sık görülür?
Anevrizma beyin atardamarlarının genellikle dallandığı noktalarda, duvarın zayıf kaldığı bölgelerde gelişir. Yüksek tansiyon ve sigara kullanımı en sık konuşulan risk etkenleridir.
Ailede anevrizma veya beyin kanaması öyküsü, polikistik böbrek hastalığı ve bazı bağ dokusu hastalıkları da riski artırabilir. Bu durumlarda tarama gerekip gerekmediği kişisel olarak değerlendirilir. Tansiyonun kontrolü ve sigaranın bırakılması, tedavi kararı ne olursa olsun planın bir parçasıdır.
08Tedavi kararında nelere bakılır?
İlk soru anevrizmanın kanayıp kanamadığıdır. Kanamış bir anevrizmada yeniden kanama riski nedeniyle tedavi acil olarak planlanır. Kanamamış anevrizmada ise işlemin riski ile anevrizmanın kendi riski karşılaştırılır.
Bu karşılaştırmada anevrizmanın boyutu, şekli, bulunduğu damar, takipte büyüyüp büyümediği ve baskı belirtisi yapıp yapmadığı önemlidir. Kişinin yaşı, diğer hastalıkları ve ailede kanama öyküsü de hesaba katılır.
Bazı durumlar yöntemi sınırlar. Anevrizmaya kateterle ulaşılamıyorsa cerrahi klipsleme öne çıkabilir. Pıhtı önleyici ilaç kullanılamayan kişilerde stent gerektiren yöntemler uygun olmayabilir. Kontrast maddeye ağır reaksiyon, ileri böbrek hastalığı veya pıhtılaşma sorunu ek hazırlık gerektirir.
09Damar içinden kullanılan yöntemler birbirinden nasıl ayrılır?
Damar içinden tedaviye endovasküler tedavi de denir. Hangi yöntemin seçileceği, anevrizmanın boyutuna, ağzının (boyun kısmının) genişliğine ve ana damarla ilişkisine bağlıdır.
Koil ile doldurma
Anevrizmanın içine yumuşak metal sarmallar yerleştirilir. Bu sarmallar anevrizmanın içindeki kan akımını yavaşlatır ve zamanla pıhtılaşma ile balonlaşmanın dolaşımdan ayrılmasına yardımcı olur.
Balon veya stent desteği
Anevrizmanın ağzı genişse koillerin ana damara taşmaması için geçici bir balon ya da kalıcı bir stent destek olarak kullanılabilir. Kalıcı stent kullanıldığında pıhtı önleyici ilaç ihtiyacı doğar.
Akış yönlendirici stent
Sık örgülü bir stent ana damara yerleştirilir. Kanın anevrizmaya girişi azalır ve balonlaşmanın zaman içinde kapanması hedeflenir. Etkisi hemen değil, aylar içinde değerlendirilir.
Anevrizma içine yerleştirilen örgü cihazlar
Seçilmiş bazı anevrizmalarda, anevrizmanın boşluğuna yerleştirilen örgü yapılı cihazlar kullanılabilir. Bu cihazların uygunluğu anevrizmanın şekline göre belirlenir.
10Damar içinden tedavi ile cerrahi klipsleme nasıl karşılaştırılır?
Cerrahi klipsleme, kafatası açılarak anevrizmanın ağzına küçük bir metal klips yerleştirilmesidir. Damar içinden tedavide ise anevrizmaya damarın içinden ulaşılır; kafatası açılmaz.
Hastanede kalış ve iyileşme süresi iki yöntem arasında farklılık gösterebilir. Ancak hangisinin sizin için daha uygun olduğu bu farklardan çok anevrizmanın yapısına ve yerine bağlıdır. Bazı anevrizmalar cerrahi, bazıları damar içinden tedaviye daha uygundur; bazılarında iki seçenek de konuşulur.
Karar, girişimsel radyoloji ve beyin cerrahisi ekiplerinin görüntüleri birlikte değerlendirmesiyle verilir. Seçeneklerin yarar ve risklerini görüşmede sormaktan çekinmeyin.
11İşlem günü neler olur?
Damar içinden anevrizma tedavisinde genel anestezi sık kullanılır. İşlem sırasında hareketsiz kalmak, çok ince damarlarda güvenle çalışılabilmesi için önemlidir.
Kasıktaki veya koldaki atardamardan girilir. Önce kontrast madde ile anevrizmanın ölçüleri ve çevresindeki damarlar ayrıntılı haritalanır. Ardından çok ince bir kateter, yani mikrokateter, anevrizmaya ya da ana damara ulaştırılır ve seçilen malzeme yerleştirilir.
Her aşamadan sonra kontrol görüntüsü alınır. İşlem bitince uyandırılırsınız ve nörolojik muayeneniz yapılır. İzlemin yoğun bakımda mı serviste mi sürdürüleceği, anevrizmanın kanamış olup olmamasına ve işlemin seyrine göre belirlenir.
12Kanamış anevrizmada süreç nasıl farklılaşır?
Anevrizma kanadığında durum acildir ve ilk hedef yeniden kanamayı önlemektir. Tedavi yöntemi yine anevrizmanın yapısına göre, damar içinden işlem veya cerrahi arasından seçilir.
Bu hastalarda bakım yalnız anevrizmanın kapatılmasıyla sınırlı kalmaz. Beyin çevresindeki kanın yol açabileceği damar kasılması (vazospazm), beyin sıvısının dolaşımında sorun ve tansiyon dalgalanmaları gibi durumlar yoğun bakımda izlenir. Hastanede kalış ve iyileşme süresi, kanamanın şiddetine ve bu durumların seyrine göre belirgin biçimde değişir.
Hasta yakınları için bu dönem belirsizlikle geçebilir. Günlük değerlendirmeyi, bir sonraki adımı ve dikkat edilmesi gereken belirtileri tedavi ekibine sormak süreci anlamayı kolaylaştırır.
13Tedaviden sonra günlük yaşamda nelere dikkat edilir?
İşe, araç kullanmaya ve spora dönüş zamanı; anevrizmanın kanayıp kanamadığına, kullanılan yönteme ve iyileşmenin seyrine göre belirlenir. Ağır kaldırma ve ıkınma gerektiren işler için size ayrıca bilgi verilir.
Tansiyonun kontrol altında tutulması ve sigaranın bırakılması, tedavi edilen anevrizmanın yanı sıra diğer damarlar için de önemlidir. Pıhtı önleyici ilaç kullanıyorsanız ilaçları aksatmayın ve kendi kararınızla bırakmayın.
14Bilmeniz gereken birkaç terim
- Rüptür: Anevrizmanın yırtılması ve kanaması.
- Endovasküler: Damarın içinden, kateter yoluyla yapılan.
- Koil: Anevrizmanın içine yerleştirilen yumuşak metal sarmal.
- Akış yönlendirici stent: Kan akımını anevrizmadan uzaklaştırmak için tasarlanmış sık örgülü stent.
- Mikrokateter: Beyin damarlarında ilerletilen çok ince kateter.
15Planlı değerlendirme için
Acil belirti bulunmayan, tanı almış anevrizmaların değerlendirmesi veya tedavi sonrası takip için iletişime geçebilirsiniz. Diğer konular için beyin ve boyun damar hastalıkları sayfasını inceleyin.
