01Beyin kanaması nedir?
Kafatasının içi kapalı bir kutudur. Bu kutunun içinde beyin dokusu, beyin omurilik sıvısı ve damarlar belirli bir hacmi paylaşır. Bir damar yırtıldığında dışarı çıkan kan, bu dengeye ek hacim olarak eklenir.
İki sorun aynı anda ortaya çıkar. Kanın toplandığı bölge çevresindeki dokuya bası yapar, aynı zamanda kafa içi basınç yükselir. Belirtilerin çoğu bu iki mekanizmanın sonucudur.
Kanamanın nerede toplandığı tabloyu belirler. Beyin dokusunun içine olan kanama ile beyin zarları arasına olan kanama farklı belirtilerle gelir ve farklı yönetilir.
Beyin kanaması ile beyin damar tıkanıklığı, halk arasında aynı adla anılsa da farklı tablolardır. Ayrımı yalnızca tomografi yapar. Bu yüzden evde ilaç verilmemelidir.
02Beyin kanaması belirtileri nelerdir?
Belirtiler aniden başlar ve genellikle dakikalar içinde ağırlaşır. Yavaş yavaş günler içinde artan yakınmalar farklı nedenleri düşündürür.
| Belirti | Nasıl görünür | Neden olur |
|---|---|---|
| Ani ve çok şiddetli baş ağrısı | Saniyeler içinde en yüksek şiddetine ulaşır | Beyin zarlarının kanla uyarılması |
| Fışkırır tarzda kusma | Bulantı olmadan aniden gelen kusma | Kafa içi basınç artışı |
| Ense sertliği | Boynu öne eğememe, çene göğse değmez | Kanın beyin zarlarını uyarması |
| Işığa bakamama | Gözleri açık tutamama, karanlık isteme | Zar uyarılması |
| Bilinç değişikliği | Sersemlik, uyandırılamama, bayılma | Basınç artışı, geniş alan tutulumu |
| Tek taraflı güç kaybı | Kolun düşmesi, yüzde kayma | Kanın bası yaptığı bölgenin işlev kaybı |
| Konuşma bozukluğu | Kelime bulamama, anlamama | Konuşma merkezine bası |
| Kasılma nöbeti | Havale, bilinç kaybıyla kasılma | Kanın beyin dokusunu tahriş etmesi |
| Göz bebeklerinde eşitsizlik | Bir göz bebeğinin büyümesi | Sinir basısı, ilerleyen basınç artışı |
| Görme bulanıklığı, çift görme | Nesnelerin iki görünmesi | Göz hareket sinirlerinin etkilenmesi |
← Yana kaydırın
Belirtilerin hepsinin bir arada olması gerekmez. Küçük kanamalarda yalnızca baş ağrısı ve kusma görülebilir; bu tablo hafife alınmamalıdır.
03Baş ağrısı ne zaman beyin kanamasını düşündürür?
Baş ağrısı çok yaygın bir yakınmadır ve büyük çoğunluğu kanamaya bağlı değildir. Ayırt edici olan ağrının şiddeti değil, başlangıç biçimidir.
Kırmızı bayraklar
- Saniyeler içinde en yüksek şiddetine ulaşan, gök gürültüsü gibi tarif edilen ağrı
- Kişinin "hayatımın en şiddetli baş ağrısı" dediği ağrı
- Ağrıyla birlikte kusma, ense sertliği veya ışığa bakamama
- Ağrının bilinç bulanıklığı veya nöbetle birlikte olması
- Zorlanma, öksürme veya cinsel ilişki sırasında aniden başlayan ağrı
- Elli yaşından sonra ilk kez başlayan, alışılmadık tipte şiddetli ağrı
- Kan sulandırıcı kullanan kişide yeni başlayan şiddetli ağrı
- Baş travması sonrası gelişen ve giderek artan ağrı
- Ağrıyla birlikte tek taraflı güç kaybı veya konuşma bozukluğu
Bazı hastalarda büyük kanamadan günler ya da haftalar önce, kendiliğinden geçen şiddetli bir ağrı atağı görülür. Bu uyarıcı ağrı çoğunlukla ihmal edilir ve geriye dönük olarak fark edilir.
"Geçti, ağrı kesici işe yaradı" cümlesi bu tabloda güvence değildir. Ağrı kesiciyle geçen bir kanama ağrısı da olabilir. Belirleyici olan ağrının nasıl başladığıdır.
04Kanama tipleri belirtileri nasıl değiştirir?
Kanın toplandığı katman, hem belirtileri hem tedavi yaklaşımını değiştirir.
| Tip | Kan nerede toplanır | Öne çıkan belirti | Sık nedeni |
|---|---|---|---|
| İntraserebral kanama | Beyin dokusunun içinde | Tek taraflı güç kaybı, konuşma bozukluğu, bilinç değişikliği | Uzun süreli yüksek tansiyon |
| Subaraknoid kanama | Beyin zarları arasındaki boşlukta | Ani ve çok şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, kusma | Anevrizma yırtılması |
| Subdural kanama | Sert zarın altında | Günler içinde artan baş ağrısı, uykuya meyil, dengesizlik | Travma, kan sulandırıcı kullanımı |
| Epidural kanama | Sert zarın üstünde, kemikle arasında | Travma sonrası kısa bir iyilik döneminin ardından hızlı kötüleşme | Kafa travması, kemik kırığı |
| İntraventriküler kanama | Beyin içi sıvı boşluklarında | Hızlı bilinç kaybı, kusma | Diğer kanamaların yayılması |
← Yana kaydırın
Subaraknoid kanama, anevrizmanın yırtılmasıyla gelişen tipin adıdır ve baş ağrısının en dramatik biçimde ortaya çıktığı tablodur. Anevrizmanın ne olduğu, nasıl geliştiği ve takip ölçütleri için anevrizma nedir yazısına bakabilirsiniz.
05Beyin kanaması neden olur?
Nedenler yaş grubuna göre farklılaşır. İleri yaşta tansiyon ve ilaç kaynaklı nedenler, genç yaşta damar yapısı bozuklukları öne çıkar.
En sık nedenler
- Uzun süreli ve kontrolsüz yüksek tansiyon
- Beyin anevrizmasının yırtılması
- Doğuştan var olan damar yumağının (AVM) kanaması
- Kan sulandırıcı ilaç kullanımı
- Kafa travması
- İleri yaşta damar duvarında protein birikimi
- Pıhtılaşma bozuklukları ve kan hastalıkları
- Beyin tümörü içine kanama
- Uyarıcı madde kullanımı
- Beyin damar iltihapları
Doğuştan gelen damar yumağı, atardamarla toplardamarın arada kılcal ağ olmadan doğrudan birleştiği bir yapıdır. Yüksek basınçlı kanın ince duvarlı toplardamarlara doğrudan geçmesi kanama riski yaratır. Tedavi yaklaşımı için AVM tedavisi sayfasına bakabilirsiniz.
Kan sulandırıcı kullanan kişilerde hafif bir kafa darbesi bile gecikmiş kanamaya yol açabilir. Bu grupta darbe sonrası şikâyet olmasa dahi hekime başvurmak gerekir.
06112 aranırken ne söylenmeli?
Telefonda verilen bilgiler, ekibin hazırlığını ve hangi merkeze yönleneceğini belirler.
112'yi ararken söylenecekler
- Ağrının veya belirtinin tam olarak saat kaçta başladığını
- Ağrının aniden mi, yavaş yavaş mı arttığını
- Kusma, bilinç kaybı veya nöbet olup olmadığını
- Kişinin bilincinin şu an açık olup olmadığını, sorulara yanıt verip vermediğini
- Kan sulandırıcı veya aspirin kullanıp kullanmadığını, ilaç adını
- Bilinen tansiyon, anevrizma, damar hastalığı veya kanser öyküsünü
- Yakın zamanda kafa travması olup olmadığını
- Açık adresi, kapı numarasını, kat ve apartman giriş bilgisini
Ambulans gelene kadar yapılmayacaklar
- Ağızdan su, yiyecek veya ilaç vermeyin
- Aspirin, kan sulandırıcı veya ağrı kesici vermeyin
- Dil altı tansiyon ilacı vermeyin
- Kişiyi sarsmayın, ayağa kaldırmaya zorlamayın
- Kendi aracınızla hastaneye götürmeye çalışmayın
- Kusuyorsa yan çevirin, soluk yolunun açık kalmasını sağlayın
- Nöbet geçiriyorsa ağzına bir şey sokmayın, çevresindeki sert cisimleri uzaklaştırın
07Acil serviste ne yapılır?
Öncelik, kanamanın varlığını doğrulamak ve kaynağını bulmaktır. Sıralama hız gözetilerek kurulur.
| Basamak | Ne yapılır | Yaklaşık süre |
|---|---|---|
| İlk değerlendirme | Bilinç düzeyi, solunum, dolaşım, nörolojik muayene | İlk 10 dakika |
| Beyin tomografisi | Kanamanın varlığı, yeri ve genişliği | 10-20. dakika |
| Kan tetkikleri | Pıhtılaşma değerleri, kan sayımı, şeker | Eş zamanlı |
| Kan basıncı yönetimi | Hedef değerler belirlenip düzenlenir | İlk saat içinde |
| BT anjiyografi | Anevrizma, damar yumağı gibi kaynak aranır | 20-40. dakika |
| Lomber ponksiyon | Tomografinin göstermediği kanamanın kanıtı | Gerekirse |
| Kateter anjiyografi (DSA) | Kaynağın ayrıntılı haritası, tedavi planı | Aynı gün veya planlanan seansta |
← Yana kaydırın
Kan sulandırıcı kullanan hastalarda ilacın etkisinin geri döndürülmesi ilk saatlerin öncelikli başlıklarındandır. Bu nedenle kullanılan ilacın adının doğru aktarılması kritiktir.
08Kanamanın kaynağı nasıl kapatılır?
Kanamanın kendisi durdurulduktan sonra asıl soru şudur: aynı yerden tekrar kanar mı? Yanıt kaynağa bağlıdır.
Yüksek tansiyona bağlı kanamalarda kaynak belirli bir damar yapısı değildir; tedavi kan basıncı kontrolü ve destek tedavisi üzerine kurulur.
Anevrizma yırtılmasına bağlı kanamalarda tekrar kanama riski erken dönemde yüksektir. Bu nedenle kesenin kapatılması öncelikli hedeftir. Kasık veya bilek atardamarından ilerletilen kateterlerle kese platin sarmallarla doldurulabilir, geniş boyunlu keselerde stent veya akım yönlendirici destek eklenebilir. Yöntem seçimi kesenin boynuna, boyutuna ve hastanın durumuna göre hekim değerlendirmesi sonrası yapılır. Ayrıntılar için beyin anevrizması tedavisi sayfasına bakabilirsiniz.
Damar yumağı kaynaklı kanamalarda embolizasyon, cerrahi çıkarım ve ışın tedavisi seçenekleri tek başına veya birlikte değerlendirilir. Karar, uygun hastalarda ekip toplantısında verilir.
Tedavi seçeneklerinin varlığı, her hastaya uygulanabileceği anlamına gelmez. Kanamanın genişliği, hastanın bilinç durumu ve ek hastalıkları uygunluğu belirler.
09Ne zaman doktora başvurmalı?
Aşağıdaki durumlarda 112 aranır. Randevu veya poliklinik beklenmez.
- Saniyeler içinde şiddetlenen, daha önce benzeri yaşanmamış baş ağrısı
- Baş ağrısıyla birlikte kusma, ense sertliği veya ışığa bakamama
- Ani bilinç bulanıklığı, uyandırılamama
- Kasılma nöbeti
- Ani tek taraflı güç kaybı, yüzde kayma, konuşma bozukluğu
- Kan sulandırıcı kullanan kişide kafa darbesi sonrası herhangi bir yakınma
- Kafa travması sonrası giderek artan baş ağrısı ve uykuya meyil
- Göz bebeklerinde belirgin eşitsizlik
Planlı poliklinik başvurusu şu durumlarda uygundur: görüntülemede rastlantısal saptanan anevrizma veya damar yumağı, ailede beyin kanaması öyküsü, kontrolsüz seyreden yüksek tansiyon, geçirilmiş kanama sonrası kontrol görüntülemesi.
Beyin kanaması belirtileri aniden başlar. Saniyeler içinde tepe noktasına ulaşan baş ağrısı, kusma, ense sertliği, bilinç değişikliği ve tek taraflı güç kaybı en dikkat çeken bulgulardır. Belirtinin şiddetinden çok başlangıç biçimi yol göstericidir.
Nedenler yaş grubuna göre değişir. İleri yaşta kontrolsüz tansiyon ve kan sulandırıcı kullanımı, genç yaşta anevrizma ve doğuştan damar yumakları öne çıkar. Tanı acil tomografiyle konur, kaynak damar görüntülemesiyle aranır.
Sonraki adım tek cümleyle şudur: bu belirtiler varsa 112'yi arayın, kişiye hiçbir ilaç vermeyin. Görüntülemenizde saptanmış bir anevrizma veya damar yumağı varsa, raporunuzla birlikte girişimsel nöroradyoloji değerlendirmesi planlayın.
