01AVM (damar yumağı) nedir?
AVM, atardamardan gelen yüksek basınçlı kanın, arada kılcal damar ağı bulunmadan doğrudan toplardamara boşaldığı anormal damar yapısıdır. Halk arasında damar yumağı denir. Doğuştan vardır ancak çoğu zaman yıllar sonra belirti verir.
Normalde kılcal damarlar hem basıncı düşürür hem de dokuya oksijen verir. AVM'de bu ara basamak yoktur. Yüksek basınca maruz kalan toplardamar duvarı zamanla incelir ve kanamaya yatkın hale gelir. Çevre dokunun beslenmesi de bozulabilir.
AVM her yaşta belirti verebilir. Kalıtsal geçiş çoğu hastada gösterilemez; hastalık genellikle rastlantısal olarak gelişir.
Beyin (serebral) AVM
Beyindeki damar yumakları en sık kanama, nöbet ve inatçı baş ağrısı ile ortaya çıkar. Bazı hastalarda kolda güçsüzlük, konuşma bozukluğu veya görme sorunu gibi bulgular görülür. Kanadığında tablo acil bir beyin kanamasıdır.
- Ani başlayan, daha önce benzeri yaşanmamış şiddette baş ağrısı
- İlk kez ortaya çıkan nöbet
- Tek taraflı güçsüzlük, uyuşma veya konuşma bozukluğu
- Kulakta kalp atımıyla uyumlu uğultu
- Görme alanında daralma veya çift görme
Vücudun diğer bölgelerindeki (periferik) AVM
Kol, bacak, yüz, boyun, akciğer, karaciğer, böbrek ve pelvis gibi bölgelerde de AVM görülür. Belirtiler bölgeye göre değişir: şişlik, ısı artışı, deri renginde koyulaşma, ağrı, kanama, geç iyileşen yara ve bazı hastalarda kalp yükünde artış görülebilir.
Ani ve şiddetli baş ağrısı, ilk kez gelişen nöbet, konuşma bozukluğu veya tek taraflı güçsüzlük varsa bu bir acil durumdur ve 112 aranmalıdır. Görüntülemede tesadüfen saptanan, belirti vermeyen bir damar yumağında ise planlı bir değerlendirme yeterlidir. Kanama bulguları için beyin kanaması belirtileri yazısına bakabilirsiniz.
02AVM embolizasyonu nedir?
Embolizasyon, damar yumağını besleyen atardamarların kateter yoluyla ve içeriden kapatılmasıdır. Kasıktan girilen ince kateter, anjiyografi görüntüsü altında besleyici damara kadar ilerletilir. Ardından yumağın içine kapatıcı madde verilir.
Kullanılan malzemeler yumağın yapısına göre seçilir. Sıvı embolizan maddeler damar ağının içine yayılıp katılaşarak akımı durdurur. Koil ve tıkaç gibi mekanik malzemeler ise kalın besleyici damarların kapatılmasında kullanılır.
AVM tedavisi çoğu hastada tek seansta tamamlanmaz. Yumak, kontrollü biçimde ve birkaç seansta küçültülür. Embolizasyon bazen tek başına, bazen cerrahi çıkarım veya odaklı radyoterapi (radyocerrahi) öncesinde hazırlık amacıyla uygulanır. Karar çok disiplinli konseyde verilir.
03AVM embolizasyonu nasıl yapılır?
İşlem anjiyografi ünitesinde, genel anestezi altında ve steril şartlarda yapılır. Anestezi ekibi hastayı işlem boyunca izler.
Adım adım işlem akışı
- Genel anestezi verilir. Hasta uyutulur. Milimetrik çalışma için hareketsizlik gereklidir; hasta işlemi hatırlamaz.
- Kasık atardamarına ince kılıf yerleştirilir. Cilde kesi atılmaz, iğne ile girilir.
- Damar haritası çıkarılır. Kontrast madde verilerek yumağı besleyen damarlar, yumağın yapısı ve boşalan toplardamarlar ayrıntılı görüntülenir.
- Mikrokateter besleyici damara ilerletilir. Saç teli inceliğindeki kateter yumağın girişine kadar yönlendirilir.
- Kapatıcı madde verilir. Sıvı embolizan madde veya koil, görüntü altında kontrollü biçimde uygulanır. Her adım kontrol görüntüsüyle doğrulanır.
- Sonuç değerlendirilir. Yumağın ne kadarının kapandığı ve komşu damarların korunduğu görüntülenir. Gerekiyorsa sonraki seans planlanır.
- Kateterler çıkarılır, giriş yeri kapatılır. Hasta uyandırılır, nörolojik muayenesi yapılır ve izleme alınır.
04Kimlere uygulanır?
- Kanamış damar yumağı bulunan hastalar
- Kanamamış ancak yapısı nedeniyle kanama riski taşıdığı değerlendirilen AVM'ler
- İlaçla kontrol altına alınamayan nöbetlere yol açan beyin AVM'leri
- Ağrı, şişlik, deri yarası veya kanama yapan periferik damar yumakları
- Cerrahi çıkarım veya radyocerrahi öncesinde yumağın küçültülmesi planlanan hastalar
Uygunluk kararı muayene ve görüntüleme sonrası verilir. Küçük ve düşük riskli bazı yumaklarda işlem yerine düzenli görüntüleme ile izlem tercih edilebilir.
05Kimlere uygulanmaz?
| Durum | Sınıf | Açıklama |
|---|---|---|
| Kateterle ulaşılamayan besleyici damar yapısı | Kesin engel olabilir | Cerrahi veya radyocerrahi değerlendirilir |
| Beyin dokusunu besleyen damarla ortak beslenme | Göreceli | Yarar ve zarar dengesi hastaya özel tartılır |
| Kontrast maddeye ağır alerji öyküsü | Göreceli | Ön hazırlık protokolü uygulanır |
| Kontrolsüz pıhtılaşma bozukluğu | Göreceli | Değerler düzeltildikten sonra planlanır |
| İleri böbrek yetmezliği | Göreceli | Kontrast miktarı ve koruyucu önlemler planlanır |
| Gebelik | Göreceli | Acil olmayan işlemler doğum sonrasına bırakılır |
← Yana kaydırın
Kanamış AVM'de göreceli engeller, işlemin sağlayacağı yarar göz önüne alınarak yeniden değerlendirilir.
06İşlem öncesi hazırlık
- MR, BT anjiyografi ve gerekirse kateter anjiyografi ile damar haritası tamamlanır
- Kullanılan tüm ilaçlar bildirilir, kan sulandırıcı kullanımı ayrıca belirtilir
- Böbrek fonksiyonu, kan sayımı ve pıhtılaşma testleri yapılır
- Nöbet geçiren hastalarda ilaç düzeni hekimle gözden geçirilir
- Kontrast madde veya ilaç alerjisi öyküsü mutlaka söylenir
- Anestezi için genellikle 6 ile 8 saat açlık istenir
- Çok seanslı tedavi planı ve takvimi hasta ile paylaşılır
07İşlem sonrası: iyileşme süreci
| Zaman | Beklenen durum | Dikkat edilecekler |
|---|---|---|
| İlk saatler | Uyanma sonrası nörolojik muayene ve yakın izlem | Tansiyon kontrolü ve giriş yeri takibi yapılır |
| İlk gün | Yatak istirahati, hafif baş ağrısı olabilir | Bol sıvı alınır, ağrı takibi yapılır |
| 1 ile 2. gün | Çoğu hastada taburculuk | İlaçlar tarif edildiği gibi kullanılır |
| 1 ile 2. hafta | Günlük yaşama kademeli dönüş | Ağır kaldırma, ıkınma ve yoğun efor sınırlanır |
| Sonraki dönem | Kontrol görüntülemesi ve gerekiyorsa yeni seans | Tedavi planı konseyde yeniden değerlendirilir |
← Yana kaydırın
08Riskler ve olası komplikasyonlar
Embolizasyon girişimsel bir işlemdir ve riskleri vardır. Riskler yumağın yeri, büyüklüğü ve besleyici damar yapısına göre değişir.
Beklenen ve genellikle geçici bulgular:
- Kasıktaki giriş yerinde morluk ve hassasiyet
- İşlem sonrası birkaç gün süren baş ağrısı
- Anestezi sonrası geçici bulantı ve halsizlik
Seyrek görülen durumlar:
- Kapatıcı maddenin komşu sağlıklı damara kaçması ve buna bağlı bulgu
- Giriş bölgesinde kanama veya yalancı anevrizma
- Kontrast maddeye bağlı alerjik reaksiyon veya böbrek fonksiyonlarında geçici bozulma
- Yumağın zamanla yeniden beslenmesi ve ek seans gereksinimi
Nadir görülen durumlar:
- İşlem sırasında veya sonrasında kanama gelişmesi
- Kalıcı nörolojik kayıp
Şu belirtilerde derhal 112 aranmalıdır: ani şiddetli baş ağrısı, nöbet, konuşma bozukluğu, tek taraflı güçsüzlük, görme kaybı, bilinç bulanıklığı.
09Embolizasyon ile cerrahi karşılaştırması
| Ölçüt | Embolizasyon | Cerrahi çıkarım |
|---|---|---|
| Kesi | Kesi yok, kasıkta iğne girişi | Cilt ve doku kesisi, beyin AVM'sinde kafatası açılır |
| Anestezi | Genel anestezi | Genel anestezi |
| Hastanede kalış | Genellikle 1 ile 2 gün | Genellikle daha uzun |
| İyileşme | Günler ile birkaç hafta | Haftalar |
| İz | Belirgin iz kalmaz | Ameliyat izi kalır |
| Tekrarlanabilirlik | Seans seans tekrarlanabilir | Tekrar girişim daha zordur |
← Yana kaydırın
Her iki yöntemin de uygun olduğu hasta grupları farklıdır. Yöntem seçimi hastalığın evresi, anatomi ve hastanın genel durumuna göre yapılır. AVM tedavisinde embolizasyon, cerrahi ve radyocerrahi çoğu zaman birbirinin alternatifi değil, aynı planın parçalarıdır.
Bu işlemin size uygun olup olmadığı, mevcut görüntülemeleriniz ve muayene sonrasında belirlenir. Değerlendirme için randevu talebi oluşturabilir veya iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.
