01AVM nedir?
AVM, atardamar ve toplardamarların aradaki normal kılcal damar ağı olmadan birbirine bağlanmasıdır. Beyinde veya vücudun farklı bölgelerinde bulunabilir. Her damar yumağının kanama riski, belirtileri ve tedavisi aynı değildir.
Beyindeki bir AVM, kanama veya nöbet nedeniyle fark edilebilir; bazen başka bir inceleme sırasında saptanır. Diğer bölgelerde şişlik, ağrı, cilt değişikliği veya kanama görülebilir.
02Hangi tedaviler değerlendirilir?
Düzenli takip, damar içinden embolizasyon, cerrahi veya odaklanmış ışın tedavisi seçenekler arasındadır. Bazı durumlarda birden fazla yöntem kullanılır.
Embolizasyon, damar yumağının belirli bölümlerine giden kanı azaltmayı veya anormal bağlantıları kapatmayı amaçlar. Her AVM’nin yalnız bu işlemle tamamen kapatılması mümkün değildir. İşlem, başka bir tedavinin hazırlığı olarak da planlanabilir.
03Damar içinden işlem nasıl yapılır?
İnce bir kateterle damar yumağını besleyen damarlara ulaşılır. Anjiyografi görüntüleri altında, uygun damar kapatıcı malzemeler hedefe verilir. Kullanılacak malzeme ve uygulamanın kapsamı damar yapısına göre seçilir.
Normal dokuyu besleyen damarların ilişkisi ayrıntılı incelenir. Geniş veya karmaşık yapılarda tedavinin birden fazla seansta yapılması gerekebilir. Anestezi ve hastanede kalış planı kişiye özeldir.
04İlk değerlendirmeye hazırlanırken
MR, tomografi ve varsa anjiyografi görüntülerini getirin. Geçmiş kanama, nöbet ve önceki tedavileri paylaşın. Kullanılan ilaçları, özellikle nöbet ilaçlarını ve kan sulandırıcıları belirtin. İlaç değişikliklerini kendi kararınızla yapmayın.
Beyin AVM’sinde beyin cerrahisi, nöroloji ve gerektiğinde radyasyon onkolojisi görüşleri tedavi planına katkı sağlar.
05Riskler ve takip
Kanama, damar tıkanması ve normal dokunun kanlanmasının etkilenmesi olası risklerdir. Beyin işlemlerinde inme veya kalıcı nörolojik kayıp gelişebilir. Diğer bölgelerde cilt ve doku hasarı gibi yerleşime özgü riskler bulunur.
İşlemden sonra klinik muayene ve görüntüleme ile sonuç izlenir. Damar yumağının bir bölümünün açık kalması veya zaman içinde yeni kanlanma görülmesi ek tedavi gerektirebilir.
06Damar yumağı neden kanamaya yatkındır?
Normalde atardamardan gelen kan, kılcal damarlardan oluşan ince bir ağdan geçerek toplardamara ulaşır. Bu ağ hem kan basıncını düşürür hem de dokuya oksijen bırakır. AVM’de bu ara basamak yoktur.
Yüksek basınçlı kan doğrudan toplardamara geçer. Bu basınca alışık olmayan toplardamar duvarı zamanla zayıflayabilir ve kanamaya yatkın hale gelebilir. Kanın bu kısa yoldan akması, çevredeki dokunun beslenmesini de etkileyebilir.
AVM genellikle doğuştan gelen bir damar gelişim farklılığıdır ama yıllar sonra, her yaşta belirti verebilir. Çoğu kişide ailesel geçiş gösterilemez.
07Beyindeki AVM hangi belirtilerle fark edilir?
Beyindeki damar yumakları en sık kanama, nöbet veya inatçı baş ağrısıyla ortaya çıkar. Bazı kişilerde kolda güçsüzlük, konuşma bozukluğu ya da görme sorunları gibi, yumağın bulunduğu bölgeye bağlı bulgular gelişir.
Planlı değerlendirmede konuşulan belirtiler arasında kulakta kalp atımıyla uyumlu uğultu, tekrarlayan baş ağrısı ve daha önce kontrol altında olan nöbetlerde değişiklik sayılabilir.
Aniden başlayan ve daha önce benzeri yaşanmamış şiddette baş ağrısı, ilk kez gelişen nöbet, tek taraflı güçsüzlük, konuşma bozukluğu veya bilinç bulanıklığı ise acil durumdur. Bu belirtilerde randevu beklemeden 112’yi arayın.
08Vücudun diğer bölgelerindeki AVM’ler nasıl farklılaşır?
Damar yumakları kol, bacak, yüz, boyun, akciğer, karaciğer, böbrek ve leğen kemiği bölgesi gibi farklı yerlerde de görülebilir. Beyin dışındaki bu yapılara periferik AVM denir.
Belirtiler yerleşime göre değişir. Şişlik, ısı artışı, deride renk koyulaşması, ağrı, kanama ve geç iyileşen yara görülebilir. Büyük yumaklarda kalbin yükü de artabilir.
Periferik AVM’lerde tedavinin amacı çoğu zaman şikâyetleri azaltmak ve yumağın büyümesini sınırlamaktır. Plan, yumağın yerine ve hangi dokulara yakın olduğuna göre ilgili uzmanlıklarla birlikte yapılır.
09Embolizasyonda hangi malzemeler kullanılır?
Embolizasyon, damarın kateterle içeriden kapatılmasıdır. Malzeme, damar yumağının yapısına ve besleyici damarların kalınlığına göre seçilir.
Sıvı kapatıcı maddeler (sıvı embolizanlar) damar ağının içine yayılıp katılaşarak akımı durdurmayı amaçlar. Koil ve tıkaç gibi mekanik malzemeler ise daha kalın besleyici damarların kapatılmasında kullanılabilir. Bazı işlemlerde birden fazla malzeme birlikte kullanılır.
Damar yumağının çekirdeğine nidus denir. Tedavide hedef, besleyici damarlardan çok bu çekirdeğe ulaşmaktır. Yalnız besleyici damarları kapatmak, yumağın zamanla başka damarlardan beslenmesine yol açabilir.
10Tedavi planı neden birden fazla aşamada yapılabilir?
Büyük ve çok sayıda damardan beslenen yumaklarda, bütün yapıyı tek seansta kapatmaya çalışmak riskleri artırabilir. Bu nedenle yumak kontrollü biçimde, aşamalar halinde küçültülebilir.
Embolizasyon bazen tek başına, bazen cerrahi çıkarımdan veya odaklanmış ışın tedavisinden (radyocerrahi) önce hazırlık olarak planlanır. Radyocerrahide yumak odaklı ışınla hedeflenir ve kapanması zaman içinde beklenir.
Bu yöntemler çoğu zaman birbirinin rakibi değil, aynı planın parçalarıdır. Seanslar arasındaki aralık ve sonraki adım, her kontrol görüntülemesinden sonra yeniden değerlendirilir.
11İşlem günü neler olur?
Beyin AVM’sine yönelik embolizasyonda genel anestezi sık kullanılır. Çok ince damarlarda çalışılırken hareketsiz kalmak önemlidir. Anestezi yaklaşımı işlem öncesinde sizinle konuşulur.
Kasık veya koldaki bir atardamardan girilir. Önce kontrast madde ile yumağı besleyen damarlar, yumağın yapısı ve kanın boşaldığı toplardamarlar ayrıntılı görüntülenir. Ardından çok ince bir kateter, yani mikrokateter, hedefe ulaştırılır ve kapatıcı madde kontrollü biçimde verilir.
Her aşamadan sonra kontrol görüntüsü alınır. İşlem bitince nörolojik muayene yapılır ve izleme alınırsınız. Yumağın ne kadarının kapandığı ve bir sonraki seansa ihtiyaç olup olmadığı bu görüntülere göre konuşulur.
12Hangi durumlarda embolizasyon uygun olmayabilir?
Besleyici damarlara kateterle güvenle ulaşılamıyorsa cerrahi veya radyocerrahi öne çıkabilir. Yumağı besleyen damarlar aynı zamanda sağlıklı beyin dokusunu da besliyorsa yarar ve risk dengesi özellikle dikkatle tartılır.
Kontrast maddeye ağır reaksiyon öyküsü, ileri böbrek hastalığı veya kontrol altında olmayan pıhtılaşma sorunu ek hazırlık gerektirir. Gebelikte acil olmayan işlemler çoğu zaman ertelenir. Kanamış bir AVM’de ise bu engeller, işlemin sağlayacağı yarar göz önüne alınarak yeniden değerlendirilir.
13Tedaviden sonra günlük yaşamda nelere dikkat edilir?
İşe, araç kullanmaya ve spora dönüş zamanı; AVM’nin kanamış olup olmamasına, yerine ve uygulanan tedaviye göre belirlenir. Nöbet öyküsü olan kişilerde araç kullanımı gibi konular hekimle ayrıca konuşulmalıdır.
Nöbet ilaçlarını tedavi sonrasında da size önerildiği şekilde kullanmaya devam edin; dozu kendi kararınızla değiştirmeyin. Tedavi aşamalı planlandıysa bir sonraki seansın ve kontrol görüntülemesinin zamanını not edin. Belirti olmaması, kontrollerin atlanabileceği anlamına gelmez.
14Bilmeniz gereken birkaç terim
- Nidus: Damar yumağının atardamar ve toplardamarı birleştiren çekirdek bölümü.
- Embolizasyon: Damarın kateterle içeriden kapatılması.
- Sıvı embolizan: Damar yumağının içine yayılıp katılaşan kapatıcı madde.
- Radyocerrahi: Odaklanmış ışınla yumağın zaman içinde kapanmasının hedeflendiği yöntem.
- Periferik AVM: Beyin dışındaki bölgelerde bulunan damar yumağı.
15Görüntülerinizi birlikte inceleyelim
Planlı değerlendirme için iletişime geçebilirsiniz. Beyin ve boyun damar hastalıkları ve anjiyografi hakkında da bilgi alabilirsiniz.
