Derin Ven Trombozu

01Derin ven trombozu nedir?

Bacakta iki toplardamar sistemi bulunur. Yüzeyel sistem cilt altında seyreder ve varis damarları bu sisteme aittir. Derin sistem ise kas dokusunun içinde ilerler ve bacaktaki kanın büyük bölümünü taşır.

Derin ven trombozu, bu derin sistemdeki bir damarın içinde pıhtı oluşmasıdır. Pıhtı damarı kısmen ya da tamamen tıkar. Kan geri dönemez, bacakta birikir ve tek taraflı şişlik ortaya çıkar.

İki risk aynı anda söz konusudur. Birincisi kısa vadelidir: pıhtı yerinden kopup kan yoluyla akciğere gidebilir. İkincisi uzun vadelidir: pıhtı damar kapakçıklarına zarar verir, yıllar sonra bacakta kalıcı şişlik ve cilt değişikliği bırakabilir.

Toplardamar ve atardamar hastalıklarının tamamına dair genel çerçeveyi damar hastalıkları sayfasında bulabilirsiniz.

02DVT belirtileri nelerdir?

En tanıdık bulgu, tek bacakta saatler ya da birkaç gün içinde gelişen şişliktir. İki bacakta birden olan yavaş şişlikten farklı olarak, DVT'de asimetri belirgindir. Baldır çevresini ölçtüğünüzde iki taraf arasında fark görülür.

Şişliğe genellikle baldırda gerginlik, dolgunluk ve derin bir ağrı eşlik eder. Ağrı yürümekle ve ayakta durmakla artar. Cilt ısınır, kızarır veya morumsu bir renk alır. Bazı kişilerde cilt altında belirginleşen damarlar görülür.

Bazı hastalarda hiçbir belirti olmayabilir. Özellikle baldır düzeyindeki küçük pıhtılar sessiz kalabilir ve ilk bulgu doğrudan akciğer tarafından gelebilir.

03Pıhtı neden oluşur?

Pıhtı oluşumunu kolaylaştıran üç temel durum tanımlanmıştır: kanın yavaşlaması, damar duvarının zarar görmesi ve kanın pıhtılaşmaya yatkın hale gelmesi. Bu üçlü klasik olarak birlikte değerlendirilir.

Risk faktörleri üst üste bindiğinde ihtimal artar. Örneğin doğum kontrol hapı kullanan, sigara içen ve uzun bir uçuş yapan kişide üç etken bir aradadır.

04Wells skoru ne işe yarar?

Wells skoru, hekimin DVT ihtimalini hesaplamasına yarayan bir ön değerlendirme aracıdır. Öykü ve muayene bulgularına puan verir, çıkan toplam hangi tetkikin isteneceğini belirler. Bu bir öz test değildir, puanlamayı hekim yapar.

Düşük toplam puan, DVT ihtimalinin az olduğunu düşündürür ve genellikle kan testiyle devam edilir. Yüksek puan doğrudan görüntülemeye yönlendirir. Skor tek başına tanı koymaz, tetkik sırasını belirler.

05Pulmoner emboli riski nedir?

Bacaktaki pıhtının bir parçası koparsa kan yoluyla kalbe, oradan akciğer atardamarına ulaşır ve orayı tıkar. Bu tabloya pulmoner emboli denir ve acil bir durumdur.

Uyarı bulguları şunlardır: ani başlayan nefes darlığı, derin nefes alınca batıcı hale gelen göğüs ağrısı, hızlı nefes alıp verme, çarpıntı, öksürükle kan gelmesi, baygınlık hissi ve bayılma. Bu bulgular bacak şişliği olmadan da ortaya çıkabilir.

Belirtileri, tanı sürecini ve tedavi seçeneklerini pulmoner emboli yazısında ayrıntılı ele aldık. Bu bulgulardan biri varsa yazıyı okumak için beklemeyin, 112'yi arayın.

06Tanı nasıl konur?

Tanı, ön değerlendirme ile görüntülemenin birlikte yürütülmesiyle konur.

D dimer kan testi. Vücutta pıhtı yıkımının olup olmadığını gösteren bir kan tetkikidir. Düşük çıkması, düşük ihtimalli hastalarda pıhtıyı büyük ölçüde uzaklaştırır. Yüksek çıkması ise tek başına tanı koydurmaz, çünkü enfeksiyon, gebelik, cerrahi ve ileri yaşta da yükselir.

Renkli Doppler ultrason. Tanının merkezindeki tetkiktir. Ağrısızdır, ışın içermez ve damarın bası ile kapanıp kapanmadığını doğrudan gösterir. İlk incelemenin normal çıktığı ancak şüphenin sürdüğü hastalarda birkaç gün sonra tekrarlanabilir.

BT venografi ve MR venografi. Karın içi ve leğen kemiği düzeyindeki damarlarda şüphe varsa tercih edilir. Rutin ilk basamak tetkiki değildir.

Şişliğin diğer nedenleri de değerlendirilir. Kas yırtığı, baldırda kist, cilt altı enfeksiyonu, kalp ve böbrek kaynaklı ödem benzer tablo yapabilir. Bu nedenle Doppler sonucu muayene bulgularıyla birlikte yorumlanır.

07Tedavi nasıl planlanır?

Tedavinin temeli, pıhtının büyümesini ve akciğere gitmesini engellemektir. Bu amaçla kullanılan kan sulandırıcı ilaçlar tedavinin merkezinde yer alır. İlacın türü, dozu ve kullanım süresi hastanın böbrek fonksiyonlarına, kanama riskine ve pıhtının nedenine göre hekim tarafından belirlenir. Bu ilaçlar kişinin kendi kararıyla başlanmaz, kesilmez ve dozu değiştirilmez.

Bacağın yukarı kaldırılması, hekimin uygun gördüğü basınçlı çorap kullanımı ve erken dönemde tarif edilen hareket düzeni destekleyici basamakları oluşturur.

Pıhtının yaygın olduğu, bacakta belirgin şişlik ve ağrının sürdüğü seçilmiş hastalarda kateter yoluyla pıhtıya yönelik girişimler değerlendirilebilir. Damar içine ilerletilen ince bir kateterle pıhtı çözücü ilaç verilmesi ya da pıhtının mekanik olarak alınması bu grupta yer alır. Bu işlemler her hastada uygulanmaz; uygunluk pıhtının yerine, süresine, kanama riskine ve genel duruma göre hekim değerlendirmesi sonrası belirlenir.

Kan sulandırıcı kullanamayan ya da ilaca rağmen pıhtı atmaya devam eden hastalarda, ana toplardamar içine filtre yerleştirilmesi ayrı bir seçenek olarak konuşulabilir. Bu da hasta seçimine bağlı bir karardır.

Uzun vadede, pıhtı geçiren bacaklarda kapakçık hasarına bağlı kalıcı şişlik ve cilt değişikliği gelişebilir. Bu tabloya post trombotik sendrom denir. Toplardamar sistemine yönelik seçeneklerin çerçevesini varis tedavisi sayfasında, kronik tablonun mekanizmasını ise venöz yetmezlik yazısında bulabilirsiniz.

08Uzun yolculuk öncesi korunma listesi

Aşağıdaki adımlar, hareketsizliğe bağlı riski azaltmaya yöneliktir. Pıhtı öyküsü, kanser, gebelik ya da yakın dönemde geçirilmiş cerrahi varsa yolculuk öncesi hekiminize danışın.

1. Dört saati aşan yolculuklarda her bir saatte bir ayağa kalkıp birkaç dakika yürüyün.
2. Oturduğunuz yerde ayak bileğinizi yukarı aşağı hareket ettirin, saat başı yirmişer tekrar yapın.
3. Bacak bacak üstüne atarak uzun süre oturmayın.
4. Gün boyunca yeterli su için, aşırı kafein ve alkolden kaçının.
5. Bacağı sıkan dar pantolon ve dar lastikli çorap kullanmayın.
6. Hekiminiz uygun gördüyse yolculuk boyunca basınçlı çorap kullanın.
7. Koridor tarafında oturmayı tercih edin, kalkmak kolaylaşır.
8. Ayaklarınızı çantanın üstüne koyup dizinizi sıkıştırmayın.
9. Yolculuk sonrası günlerde tek bacakta şişlik veya baldırda ağrı gelişirse aynı gün başvurun.
10. Uzun yatak istirahati gerektiren bir dönemdeyseniz, yatak içi hareket programını hekiminizden isteyin.

Hekiminize sorabilecekleriniz

• Pıhtı hangi damarda ve ne kadar yaygın?
• Kan sulandırıcıyı ne kadar süre kullanmam gerekiyor?
• Hangi kanama belirtilerinde acilen başvurmalıyım?
• Kullandığım diğer ilaçlarla etkileşim var mı?
• Bu pıhtının nedeni araştırılacak mı, kalıtsal test gerekiyor mu?
• Ne zaman uçağa binebilirim ve spora dönebilirim?