01Omurga çökme kırığı nedir?
Omurga, üst üste dizilmiş omur adı verilen kemik bloklardan oluşur. Her omur, gövdenin ağırlığını taşır. Kemik erimesi olan kişilerde bu bloklar içeriden boşalır ve dayanıklılığını yitirir.
Zayıflayan omur, günlük bir hareket sırasında kendi üzerine basıklaşabilir. Öne eğilmek, ağır bir poşet kaldırmak, öksürmek ya da yatağa otururken sarsılmak yeterli olabilir. Bu nedenle çökme kırığı için büyük bir kaza gerekmez.
Basıklaşan omur eski yüksekliğine dönmez. Birden fazla omurda çökme olduğunda boy kısalır, sırt öne doğru kamburlaşır ve duruş değişir.
02Belirtileri nelerdir?
En sık bulgu, sırtın alt bölümünde ya da belde ani başlayan ağrıdır. Ağrı belirli bir noktaya yerleşiktir, ayağa kalkmak ve öne eğilmekle artar, yatınca hafifler. Öksürmek ve hapşırmak ağrıyı belirgin biçimde artırabilir.
Bazı kırıklar sessiz gelişir. Kişi ağrı hissetmez, tablo yıllar sonra boy kısalması ve sırt kamburluğu üzerine yapılan incelemede fark edilir.
| Belirti | Nasıl olur | Ne düşündürür |
|---|---|---|
| Ani başlayan sırt veya bel ağrısı | Belirli bir noktada, hareketle artar | Yeni çökme kırığı |
| Yatınca hafifleyen ağrı | Ayağa kalkınca geri döner | Kırığa bağlı mekanik ağrı |
| Öksürünce ve hapşırınca artan ağrı | Ani sarsıntıyla keskinleşir | Kırığa bağlı ağrı |
| Boyun kısalması | Yıllar içinde birkaç santimetre | Birden fazla omurda çökme |
| Sırtta öne doğru kamburlaşma | Duruşun değişmesi | İlerlemiş tablo |
| Karın bölgesinde dolgunluk, erken doyma | Gövde boyu kısaldıkça | İleri kamburlukta görülebilir |
| Nefes alırken yetersizlik hissi | Göğüs boşluğu daraldıkça | İleri kamburlukta görülebilir |
← Yana kaydırın
Bacaklara yayılan güçsüzlük, uyuşma, idrar ya da dışkı kaçırma bu tablonun beklenen bulguları değildir. Bu belirtiler sinir baskısını düşündürür ve aynı gün değerlendirme gerektirir.
03Kimlerde daha sık görülür?
Temel zemin kemik erimesidir. Kemik erimesi ilerledikçe kırık için gereken zorlanma azalır.
- Menopoz sonrası dönemdeki kadınlar
- İleri yaştaki erkek ve kadınlar
- Uzun süre kortizon türevi ilaç kullananlar
- Daha önce kırık geçirmiş kişiler
- Ailede kalça veya omurga kırığı öyküsü olanlar
- Tütün kullananlar ve düzenli alkol tüketenler
- Hareketsiz yaşayanlar, uzun süre yatan hastalar
- D vitamini ve kalsiyum alımı yetersiz olanlar
- Tiroit ve paratiroit hastalığı, romatizmal hastalık, kronik böbrek hastalığı bulunanlar
- Kanser öyküsü olanlar, kemiğe yayılım açısından ayrı değerlendirilir
Bir omurga kırığı geçirmiş olmak, sonraki dönemde yeni kırık ihtimalini artıran en belirgin başlıklardan biri kabul edilir [kaynak doğrulanacak]. Bu nedenle ilk kırıktan sonra kemik erimesi tedavisi ayrı bir başlık olarak ele alınır.
04Çökme derecesi nasıl sınıflandırılır?
Görüntülemede omurun yükseklik kaybı ölçülür ve çökmenin derecesi basamaklara ayrılır. Klinikte yaygın kullanılan yarı sayısal değerlendirme şu şekildedir.
| Basamak | Yükseklik kaybı | Görünüm | Karşılığı |
|---|---|---|---|
| 0 | Yok | Omur yüksekliği korunmuş | Kırık yok |
| 1 · hafif | Yaklaşık beşte bir | Omurda hafif basıklaşma | Erken dönem, takip edilir |
| 2 · orta | Yaklaşık dörtte bir ile beşte iki arası | Belirgin basıklaşma | Ağrı genellikle belirgindir |
| 3 · ağır | Beşte ikiden fazla | Omurun ileri derecede basıklaşması | Duruş değişikliği beklenir |
← Yana kaydırın
Çökme derecesi tek başına tedavi kararını vermez. Ağrının şiddeti, kırığın yeni ya da eski olması ve kişinin günlük hayatını ne ölçüde sürdürebildiği birlikte değerlendirilir.
Kırığın şekli de tanımlanır: omurun ön kısmının çökmesi kama biçimli, orta kısmının çökmesi iç bükey, tamamının çökmesi ise yassı görünüm olarak adlandırılır.
05Tanı nasıl konur?
Röntgen ilk basamaktır. Omurun basıklaşmasını gösterir, ancak kırığın yeni mi eski mi olduğunu ayırt etmekte yetersiz kalabilir.
MR incelemesi bu ayrımı yapar. Yeni kırıklarda kemik iliğinde ödem görülür. Bu bulgu, ağrının hangi omurdan kaynaklandığını belirlemekte ve tedavi kararında yol gösterir.
BT incelemesi kırığın yapısını ve omurga kanalına doğru parça olup olmadığını ayrıntılı gösterir.
Kemik yoğunluğu ölçümü altta yatan kemik erimesinin derecesini belirler. Kırık sonrası tedavi planının ayrılmaz parçasıdır.
Kan tetkikleri kemik metabolizmasını ve ikincil nedenleri araştırmak için istenir. Kanser öyküsü olan ya da genç yaşta beklenmedik kırık geçiren hastalarda ek incelemeler yapılır.
06Omurga kırığı tedavisi nasıl planlanır?
İlk yaklaşım destekleyici tedavidir. Ağrı kesici düzeni, kısa süreli dinlenme, korse kullanımı ve kademeli hareketlendirme bu grubu oluşturur. Uzun süreli yatak istirahati kas kaybını ve kemik erimesini artırdığı için tercih edilmez.
Kırıkların bir bölümü haftalar içinde ağrı açısından belirgin biçimde rahatlar. Ağrı destekleyici tedaviye rağmen sürüyorsa, kişi ayağa kalkamıyorsa ya da ağrı kesici dozu günlük hayatı sürdürmeye yetmiyorsa ek seçenekler gündeme gelir.
Bu noktada değerlendirilen yöntem, omura ince bir iğneyle girilerek kemik çimentosu verilmesidir. Çimento kırık omuru içeriden destekler. Balonla önce boşluk oluşturulup sonra çimento verilen yöntem ise omur yüksekliğinin bir kısmını geri kazandırmayı hedefler. Hangi hastanın hangi yönteme uygun olduğu kırığın yaşına, MR bulgularına, omurga kanalının durumuna ve genel duruma göre hekim değerlendirmesi sonrası belirlenir. Yöntemlerin ayrıntısını ve kimlere uygulandığını vertebroplasti ve kifoplasti sayfasında anlattık.
Ağrının ilaçla kontrol edilemediği durumlarda uygulanabilecek diğer girişimsel seçenekleri ağrı tedavileri sayfasında bulabilirsiniz.
| Künye başlığı | Tipik durum |
|---|---|
| İşlem türü | Omura iğneyle girilerek kemik çimentosu uygulaması |
| Anestezi | Lokal anestezi, gerektiğinde sedasyon desteği |
| İşlem süresi | Tek omurda yaklaşık 30 ile 60 dakika |
| Giriş yeri | Sırttan cilde yapılan ince iğne girişi, kesi gerekmez |
| Görüntüleme eşliği | İşlem boyunca canlı görüntüleme altında yapılır |
| Hastanede kalış | Çoğunlukla aynı gün ya da bir gecelik gözlem |
| Ayağa kalkma | İşlemden birkaç saat sonra, hekim onayıyla |
| Günlük hayata dönüş | Genellikle birkaç gün içinde, kademeli |
| Ağır kaldırma ve spora dönüş | Hekim değerlendirmesi sonrası |
| Takip | Kemik erimesi tedavisiyle birlikte düzenli kontrol |
← Yana kaydırın
Girişimsel yöntem uygulansın ya da uygulanmasın, kemik erimesinin tedavi edilmesi planın kalıcı parçasıdır. Kalsiyum ve D vitamini düzeyinin düzenlenmesi ile kemik ilaçlarının kullanımı, hekim değerlendirmesi sonrası planlanır.
07Evde düşme önleme kontrol listesi
Yeni kırıkların önemli bir bölümü ev içinde gelişir. Aşağıdaki adımlar düşme riskini azaltmaya yöneliktir.
- Halı ve kilim kenarlarını sabitleyin, kaymaz taban kullanın.
- Odalar arasındaki eşikleri ve yerdeki kabloları kaldırın.
- Banyoya tutunma barı takın, küvet ve duş içine kaymaz paspas serin.
- Gece lambası kullanın, yatak odasından tuvalete giden yolu aydınlatın.
- Sık kullandığınız eşyaları bel hizasındaki raflara alın, tabure ve sandalyeye çıkmayın.
- Terlik yerine arkası kapalı, kaymaz tabanlı ev ayakkabısı giyin.
- Gözlük numaranızı ve işitme durumunuzu düzenli kontrol ettirin.
- Baş dönmesi yapan ilaçlarınızı hekiminizle gözden geçirin.
- Denge ve kas gücünü destekleyen egzersizleri hekim onayıyla düzenli yapın.
- Kalsiyum ve D vitamini düzeyinizi kontrol ettirin.
- Ağır poşet taşımayın, yükü iki elinize bölün ve dizden çökerek kaldırın.
Hekiminize sorabilecekleriniz
- Kırığım yeni mi, eski mi?
- Kaç omurumda çökme var ve derecesi nedir?
- Kemik yoğunluğu ölçümüm yapıldı mı, sonucu ne?
- Korse kullanmam gerekiyor mu, ne kadar süreyle?
- Kemik çimentosu uygulamasına uygun muyum?
- Kemik erimesi tedavim ne zaman başlayacak?
08Ne zaman doktora başvurmalı?
Aynı gün başvurun
- Bacaklarda güçsüzlük, uyuşma veya his kaybı
- İdrar ya da dışkı kaçırma, idrar yapamama
- Kasık ve iç bacak bölgesinde uyuşma
- Yürüme dengesinin ani bozulması
- Düşme sonrası ayağa kalkamayacak kadar şiddetli sırt ağrısı
Aynı hafta içinde randevu alın
- Ani başlayan ve bir haftadan uzun süren sırt veya bel ağrısı
- Yatınca geçen, ayağa kalkınca geri dönen yerleşik ağrı
- Boyunuzda fark ettiğiniz kısalma
- Sırtta artan kamburlaşma
- Ağrı kesiciye rağmen günlük işlerinizi yapamamak
Omurga çökme kırığı, kemik erimesi zemininde zayıflayan bir omurun basıklaşmasıdır ve büyük bir kaza gerektirmez. Ani başlayan, hareketle artan ve yatınca hafifleyen sırt veya bel ağrısı tipik bulgudur; bir bölümü ise sessiz seyredip boy kısalmasıyla fark edilir. Tanıda röntgen ile MR birlikte kullanılır, kemik yoğunluğu ölçümü planın parçasıdır. Omurga kırığı tedavisi önce destekleyici yaklaşımlarla yürütülür, ağrı sürerse kemik çimentosu uygulaması seçilmiş hastalarda değerlendirilir. Sonraki adım basit: ani başlayan ve bir haftadır geçmeyen sırt ağrınız varsa görüntüleme için randevu alın, bacaklarda güçsüzlük ya da idrar sorunu eklenirse aynı gün başvurun.
Değerlendirme ve ikinci görüş için randevu sayfasından ulaşabilirsiniz.
