Vertebroplasti ve Kifoplasti

01Omurga çökme kırığı nedir?

Omurga çökme kırığı, omur gövdesinin yüksekliğini kaybederek basıklaşmasıdır. En sık nedeni kemik erimesidir (osteoporoz). Kemik yoğunluğu azaldığında omur, gündelik bir hareketle, hapşırmayla veya hafif bir düşmeyle bile çökebilir.

Diğer nedenler arasında kemiğe yayılmış tümörler, multipl miyelom gibi kemik iliği hastalıkları ve yüksekten düşme gibi ağır travmalar bulunur. Risk; ileri yaş, menopoz sonrası dönem, uzun süreli kortizon kullanımı, hareketsizlik ve düşük kemik yoğunluğu olanlarda artar.

Çökme kırığını düşündüren belirtiler:

• Sırt veya bel bölgesinde ani başlayan keskin ağrı
• Ayağa kalkınca ve yürüyünce artan, yatınca azalan ağrı
• Öne doğru eğilme, boy kısalması, sırtta kamburlaşma
• Öksürürken veya dönerken artan ağrı
• Uzun süre oturamama, geceleri pozisyon değiştirmekte zorlanma

02Vertebroplasti ve kifoplasti nedir?

Vertebroplasti ve kifoplasti, çökmüş omurun içine kemik çimentosu verilerek sağlamlaştırılmasına dayanan girişimsel radyoloji işlemleridir. Kemik çimentosu, dakikalar içinde sertleşen ve kırık kemiği içeriden destekleyen özel bir malzemedir. Sertleşen çimento kırık uçlarının birbirine sürtünmesini engeller; ağrının azalması büyük ölçüde bu sabitlemeye bağlıdır.

İşlem sırasında omurgaya ulaşmak için kesi açılmaz. Sırttan girilen ince bir iğne, floroskopi (canlı röntgen) veya bilgisayarlı tomografi görüntüsü eşliğinde omur gövdesine yönlendirilir. Bu yönüyle işlem, girişimsel radyolojinin damar dışı uygulamaları arasında yer alır ve damarsal olmayan işlemler başlığı altında değerlendirilir.

Vertebroplasti ile kifoplasti arasındaki fark

Hangi yöntemin uygulanacağı; kırığın yaşı, çökme miktarı, kemiğin arka duvarının sağlam olup olmaması ve hastanın genel durumu değerlendirilerek belirlenir.

03Vertebroplasti nasıl yapılır?

İşlem girişimsel radyoloji ünitesinde, steril şartlarda yapılır. Hasta yüzüstü yatar. Kalp ritmi, tansiyon ve oksijen düzeyi işlem boyunca izlenir.

Adım adım işlem akışı

1. Hasta yüzüstü yatırılır ve bölge hazırlanır. Sırt temizlenip örtülür. Rahat pozisyon verilmesi işlemin en önemli hazırlık adımıdır.
2. Giriş bölgesine lokal anestezi yapılır. Cilt ve kemik zarı uyuşturulur. Bu sırada kısa bir yanma hissedilir, sonrasında bölge hissizleşir.
3. İğne görüntüleme eşliğinde ilerletilir. Floroskopi veya BT görüntüsü altında iğne, omur gövdesine yönlendirilir. İlerletme sırasında baskı hissi olabilir, keskin ağrı beklenmez.
4. Kifoplastide balon şişirilir. Kemik içinde kontrollü bir boşluk açılır ve omur yüksekliği kısmen geri kazandırılmaya çalışılır. Ardından balon indirilip çıkarılır.
5. Kemik çimentosu verilir. Çimento, görüntü altında yavaşça ve kontrollü biçimde enjekte edilir. Dağılımı ekranda anlık izlenir.
6. Çimentonun sertleşmesi beklenir. Kısa bir süre içinde sertleşme tamamlanır. Kontrol görüntüsü alınarak dağılım doğrulanır.
7. İğne çıkarılır, giriş yeri kapatılır. Küçük bir yara örtüsü yeterlidir. Hasta bir süre sırtüstü yatar, ardından ayağa kaldırılır.

04Kimlere uygulanır?

• Kemik erimesine bağlı, ilaç ve istirahatle geçmeyen ağrılı çökme kırığı olan hastalar
• Kırığın yeni olduğu MR ile gösterilen ve ağrısı günlük yaşamı kısıtlayan hastalar
• Kemiğe yayılmış tümör veya multipl miyeloma bağlı ağrılı omur kırığı bulunan hastalar
• Uzun süre yatmanın ek riskler doğuracağı ileri yaştaki hastalar
• Ağrı nedeniyle hareketsiz kaldığı için kas gücü ve solunumu bozulan hastalar

Uygunluk kararı muayene ve görüntüleme sonrası verilir. Kırığın yaşını belirlemek için genellikle MR istenir; eski ve iyileşmiş kırıklarda işlemden beklenen yarar sınırlıdır.

05Kimlere uygulanmaz?

Kesin ve göreceli engellerin ayrımı hastaya özeldir ve görüntüleme bulgularıyla birlikte değerlendirilir.

06İşlem öncesi hazırlık

• Kırığın yaşını ve seviyesini belirlemek için MR veya BT tamamlanır
• Kullanılan tüm ilaçlar bildirilir, kan sulandırıcı kullanımı ayrıca belirtilir
• Kan sayımı, pıhtılaşma ve enfeksiyon testleri yapılır
• Kemik erimesi tedavisi ve D vitamini düzeyi gözden geçirilir
• İlaç alerjisi öyküsü söylenir
• Genellikle işlemden önce 4 ile 6 saat aç kalınır
• Yüzüstü yatmayı güçleştiren bir durum varsa (solunum sıkıntısı, omuz kısıtlılığı) önceden bildirilir
• Refakatçi ve taburculuk sonrası ulaşım planlanır

07İşlem sonrası: iyileşme süreci

Çoğu hastada ağrıda belirgin azalma işlem sonrası ilk günlerde başlar. Ancak kemik erimesi devam ettiği sürece başka seviyelerde yeni kırık gelişebilir; bu nedenle işlem tek başına değil, osteoporoz tedavisinin bir parçası olarak planlanır.

08Riskler ve olası komplikasyonlar

İşlem girişimsel bir uygulamadır ve riskleri vardır. Riskler kırığın yapısına ve hastanın genel durumuna göre değişir.

Beklenen ve genellikle geçici bulgular:

• Giriş bölgesinde birkaç gün süren hassasiyet ve morluk
• İşlem sonrası ilk günlerde geçici kas ağrısı
• Sakinleştirici sonrası kısa süreli uyku hali

Seyrek görülen durumlar:

• Kemik çimentosunun kemik dışına sızması
• Komşu omurda yeni çökme kırığı gelişmesi
• Giriş bölgesinde kanama
• Sinir kökü tahrişine bağlı geçici ağrı yayılması

Nadir görülen durumlar:

• Çimento parçasının akciğer damarlarına ulaşması
• Enfeksiyon gelişmesi
• Sinir veya omurilik hasarı

Şu belirtilerde derhal hekime başvurulmalıdır: bacaklarda yeni gelişen güçsüzlük veya uyuşma, idrar ya da dışkı tutamama, ateş, giriş bölgesinde kızarıklık ve akıntı, ani başlayan nefes darlığı veya göğüs ağrısı.

09Vertebroplasti ile açık cerrahi karşılaştırması

Her iki yöntemin de uygun olduğu hasta grupları farklıdır. Yöntem seçimi hastalığın evresi, anatomi ve hastanın genel durumuna göre yapılır. Sinir veya omurilik baskısı bulunan hastalarda vertebroplasti değil, cerrahi değerlendirme önceliklidir.