01Omurga çökme kırığı nedir?
Omuru oluşturan kemiğin yüksekliğini kaybetmesidir. Kemik erimesi, travma veya kemiği zayıflatan başka hastalıklar nedeniyle gelişebilir. Bir kırığın görüntülemede görülmesi, ağrının mutlaka o kırığa bağlı olduğunu göstermez.
Muayene ve özellikle gerekli görülen MR gibi incelemeler, kırığın durumunu ve çevre sinirlerle ilişkisini değerlendirmeye yardımcı olur.
02İki işlem arasındaki fark nedir?
Vertebroplastide kırık omurun içine özel kemik çimentosu verilir. Amaç omuru desteklemek ve kırıkla ilişkili ağrıyı azaltmaktır.
Kifoplastide ise çimento verilmeden önce omurun içinde balonla bir alan hazırlanabilir. Bu yöntem her omurun eski yüksekliğine döneceği anlamına gelmez. Uygun yöntem kırığın özelliklerine göre seçilir.
03Kimler için değerlendirilebilir?
Görüntüleme ve muayeneyle kırıkla ilişkisi gösterilmiş, ağrısı süren seçilmiş hastalarda düşünülebilir. Ağrı kesici, korse ve uygun hareket planı gibi seçenekler de değerlendirilir.
Her eski kırıkta, her bel fıtığında veya her omurga kanal darlığında kullanılmaz. Sinir basısı, omurganın dengesizliği, enfeksiyon veya farklı bir hastalık varsa başka tedavi gerekebilir.
04İşlem nasıl yapılır?
Görüntüleme eşliğinde ince bir giriş yoluyla omura ulaşılır. Seçilen tekniğe göre çimento kontrollü biçimde verilir ve yayılımı izlenir. Anestezi ve pozisyon, sağlık durumuna göre planlanır.
Öncesinde görüntülemeler, kan testleri, ilaçlar ve kırığın nedeni incelenir. Kemik erimesi veya tümör gibi altta yatan nedenin tedavisi ayrıca sürdürülür.
05Riskler ve işlem sonrası
Çimentonun kemik dışına sızması, sinir veya damarları etkilemesi; kanama ve enfeksiyon olası risklerdir. Çimentonun dolaşıma geçmesi ciddi sorunlara yol açabilir. Ağrı beklenen düzeyde azalmayabilir ve ileride başka omurlarda kırık gelişebilir.
Ayağa kalkma ve günlük hareket planı kontrol sonrası bildirilir. Yeni bacak güçsüzlüğü, idrar kontrolü değişikliği, ani nefes darlığı veya göğüs ağrısında acil yardım alın. Ağrının ve kemik sağlığının takibi işlem sonrasında da devam eder.
06Çökme kırığı hangi belirtilerle fark edilir?
Sırtta veya belde aniden başlayan keskin bir ağrı en sık belirtidir. Ağrı çoğu zaman ayağa kalkınca ve yürüyünce artar, uzanınca azalır. Öksürmek, dönmek ve yatakta pozisyon değiştirmek de ağrıyı artırabilir.
Zamanla boyda kısalma, öne doğru eğilme ve sırtta kamburlaşma görülebilir. Kemik erimesi ilerlemiş kişilerde kırık, gündelik bir hareketle, hapşırmayla veya hafif bir düşmeyle gelişebilir.
07Kimlerde daha sık görülür?
En sık neden kemik erimesidir (osteoporoz), yani kemik yoğunluğunun azalmasıdır. İleri yaş, menopoz sonrası dönem, uzun süreli kortizon kullanımı, hareketsizlik ve düşük kemik yoğunluğu riski artırır.
Kemiğe yayılmış tümörler ve multipl miyelom gibi kemik iliği hastalıkları da omuru zayıflatabilir. Yüksekten düşme gibi ağır travmalar ise sağlıklı kemikte de kırığa yol açabilir. Kırığın nedeni, hem işlem kararını hem de sonraki tedaviyi belirler.
08Kırığın yeni mi eski mi olduğu neden önemlidir?
İşlemden beklenen yarar, kırığın henüz iyileşmemiş olmasına bağlıdır. Bu nedenle kırığın yaşını anlamak için genellikle MR istenir.
Eski ve iyileşmiş, ağrı yapmayan bir kırıkta işlemden beklenen yarar sınırlıdır. Ağrının kaynağı başka bir yapıysa, çimento o ağrıyı etkilemeyebilir.
09Hangi durumlarda uygun olmayabilir?
Omurgada veya giriş bölgesinde aktif enfeksiyon varsa önce enfeksiyon tedavi edilir. Kontrol altında olmayan pıhtılaşma bozukluğunda değerler düzeltilmeden işlem planlanmaz.
Sinir veya omurilik baskısı bulguları varsa öncelik cerrahi değerlendirmedir. Omurun arka duvarında belirgin bozulma, çimentonun kanala sızma riskini artırabileceği için yöntemin yeniden düşünülmesini gerektirir. Kemik çimentosunun bileşenlerine alerji de karar sırasında konuşulur.
10İşlem günü adım adım ne olur?
İşlem steril koşullarda, genellikle yüzüstü yatarak yapılır. Kalp ritmi, tansiyon ve oksijen düzeyi boyunca izlenir. Yüzüstü yatmayı zorlaştıran nefes darlığı veya omuz kısıtlılığı varsa önceden söylenmelidir.
Cilt ve kemik zarı uyuşturulur; bu sırada kısa bir yanma hissedilebilir. İğne, floroskopi (canlı röntgen) veya bilgisayarlı tomografi eşliğinde omura yönlendirilir. İlerleme sırasında baskı hissi olabilir.
Kifoplastide önce balon şişirilerek kemik içinde bir alan açılır, sonra balon çıkarılır. Ardından çimento yavaşça verilir ve yayılımı ekranda izlenir. Çimento sertleştikten sonra kontrol görüntüsü alınır ve iğne çıkarılır.
İşlemden sonra bir süre sırtüstü dinlenilir. İlk kalkışta baş dönmesi olabileceği için yardımla kalkılır. Gözlem ve eve dönüş zamanı kişiye ve kurum protokolüne göre belirlenir.
11Sonrasında kemik sağlığı nasıl korunur?
Çimento kırılan omuru destekler, ancak kemik erimesini tedavi etmez. Kemik erimesi sürdüğü sürece başka omurlarda yeni kırık gelişebilir; bu, işlemin değil altta yatan hastalığın sonucudur.
Bu nedenle işlem, kemik erimesi tedavisinin bir parçası olarak planlanır. İlaç tedavisi, D vitamini ve kalsiyum düzeni, denge egzersizleri ve evde düşmeyi önleyecek düzenlemeler ilgili hekimlerle birlikte ele alınır.
12Hasta yakını evde nelere dikkat edebilir?
İlk günlerde ayağa kalkarken ve yürürken yanında birinin bulunması güven verir. Yürüme süresi, ekibin önerisine göre kademeli artırılır. Ağır kaldırmak ve öne doğru eğilmek bu dönemde sınırlanır.
Evde düşmeyi önlemek, yeni kırıkları önlemenin önemli bir parçasıdır. Kaygan halılar kaldırılabilir, geceleri yol aydınlatılabilir ve banyoya tutunma yerleri eklenebilir.
Bacaklarda yeni güçsüzlük veya uyuşma, idrar ya da dışkı kontrolünde değişiklik, ateş, giriş yerinde kızarıklık ve akıntı fark edilirse ekibe haber verin. Ani nefes darlığı veya göğüs ağrısında 112’yi arayın.
13Sık geçen terimler ne anlama gelir?
- Vertebra: Omurgayı oluşturan tek bir omur kemiği.
- Kompresyon kırığı: Omurun çökerek yüksekliğini kaybetmesi, yani çökme kırığı.
- Osteoporoz: Kemik yoğunluğunun azalması, kemik erimesi.
- Kemik çimentosu: Kemiğin içinde sertleşerek destek sağlayan malzeme.
- Floroskopi: İşlem sırasında canlı görüntü veren röntgen tekniği.
- Kifoz: Sırtta öne doğru eğrilik, kamburlaşma.
14Ağrının kaynağını birlikte değerlendirelim
Planlı başvuru için iletişime geçebilirsiniz. Farklı bir ağrı yaklaşımı için görüntüleme eşliğinde ağrı tedavileri sayfasını inceleyin.
