01Hangi yöntemler kullanılabilir?
Epidural enjeksiyonda omurilik zarının dışındaki bölgeye ilaç verilir. Sinir kökü veya eklem çevresi enjeksiyonlarında daha belirli bir hedefe ulaşılır. Bazı üst karın ve kanser ağrılarında ise ağrı iletiminde görevli sinir ağlarına yönelik blokajlar değerlendirilebilir.
Blokaj, ağrı sinyalinin iletimini etkilemeyi amaçlayan uygulamadır. Her blokaj aynı ilaçla yapılmaz ve aynı süre etki etmez. Bazıları ağrının kaynağını anlamaya da yardımcı olabilir.
02Kimler için düşünülür?
Muayene ve görüntüleme bulguları ağrıyla uyumluysa; ilaç, uygun hareket ve fizik tedavi gibi yaklaşımlar değerlendirilerek işlem gündeme gelebilir. Kanser ağrılarında plan, ilgili onkoloji ve ağrı ekibiyle birlikte yapılır.
Görüntülemede fıtık görülmesi tek başına enjeksiyon gerektiğini göstermez. İlerleyen sinir kaybı veya başka acil bulgu varsa öncelik farklı bir değerlendirmedir.
03İşlem nasıl ilerler?
Hedef bölge röntgen, tomografi veya ultrasonla belirlenir. Cilt uyuşturulur ve ince iğne uygun noktaya ilerletilir. Seçilen ilaç veya uygulama planı kontrollü biçimde yapılır.
İşlem sırasında hissedilen ağrı, uyuşma veya başka bir değişiklik ekibe bildirilir. Sonrasında gözlem yapılır ve eve dönüş önerileri verilir.
04Öncesinde neleri paylaşmalısınız?
MR ve diğer görüntülemelerinizi, kullandığınız ilaçları, önceki ağrı tedavilerini ve bunların etkisini hazırlayın. Diyabet, enfeksiyon, kanama sorunu, ilaç alerjisi ve gebelik olasılığı değerlendirilir.
Kan sulandırıcıları kendi kararınızla bırakmayın. Sakinleştirici verilmesi veya geçici uyuşukluk beklenmesi halinde eve dönüş için refakatçi planı yapılabilir.
05Beklentiler, riskler ve takip
Amaç ağrıyı azaltmak ve hareketi desteklemektir. Etki kişiden kişiye değişir; ağrının tamamen veya kalıcı olarak geçeceği söylenemez. Enjeksiyon fıtığı fiziksel olarak yerine yerleştiren bir işlem değildir.
Kanama, enfeksiyon, ilaç reaksiyonu, baş ağrısı ve sinir hasarı olası risklerdir. Steroid kullanılan işlemlerde kan şekeri etkilenebilir. Yeni veya ilerleyen güç kaybı, idrar kontrolünde değişiklik, ateş veya şiddetli baş ağrısında gecikmeden değerlendirme gerekir.
Kontrolde ağrıdaki değişim kadar hareket ve günlük yaşamdaki işlev de değerlendirilir. Tekrar işlem kararı, ilk yanıta ve toplam ilaç etkisine göre verilir. Uygun egzersiz ve diğer tedaviler planın parçası olmaya devam eder.
06Ağrı nereden kaynaklanıyor olabilir?
Bu işlemlerin ilgilendiği ağrılar çoğunlukla iki grupta toplanır: omurgadan kaynaklanan sinir sıkışması ağrıları ve kanserin yol açtığı ağrılar.
Bel ve boyunda en sık neden disk fıtığıdır. Omurlar arasındaki disk taşarak sinir köküne baskı yapar ve çevresinde iltihabi bir tepki oluşur. Omurga kanalının daralması (spinal stenoz) ve omurlar arasındaki küçük arka eklemlerin (faset eklem) kireçlenmesi de benzer ağrılara yol açabilir.
Kanser ağrısı ise tümörün doğrudan baskısından, sinir ağlarını tutmasından veya organın zarını germesinden kaynaklanabilir. Karın içindeki organ tümörlerinde ağrı, karnın arkasındaki sinir ağı üzerinden iletilir.
07Hangi şikâyetler değerlendirme gerektirir?
Bacağa veya kola yayılan, uyuşma ve karıncalanmanın eşlik ettiği ağrı sinir kökü etkilenmesini düşündürebilir. Buna radikülopati denir. Yürüdükçe artan ve durunca azalan bel ve bacak ağrısı kanal darlığıyla ilişkili olabilir.
İlaca rağmen süren ve uykuyu bölen ağrı, karnın ortasından sırta vuran inatçı ağrı veya ağrı kesici ihtiyacının sürekli artması da değerlendirme nedenidir. Ağrıya ateş, gece terlemesi ve açıklanamayan kilo kaybı eşlik ediyorsa değerlendirme öncelikli yapılmalıdır.
08Epidural enjeksiyon ne yapar, ne yapmaz?
Halk arasında "bel fıtığına iğne tedavisi" denen uygulama çoğunlukla görüntüleme eşliğindeki epidural steroid enjeksiyonudur. Omurilik zarının dışındaki boşluğa iltihabı azaltan bir ilaç (steroid) ve uyuşturucu ilaç birlikte verilir.
Amaç, sıkışan sinir kökü çevresindeki şişlik ve iltihabı azaltmaktır. Fıtığı yerine oturtmaz; ağrı azaldığında hareket etmeyi ve fizik tedaviye katılmayı kolaylaştırabilir. Bu dönemin egzersiz ve duruş düzenlemesiyle değerlendirilmesi planın parçasıdır.
09Tanısal blokaj ağrının kaynağını nasıl gösterir?
Ağrının tek bir sinir kökünden mi yoksa bir eklemden mi geldiği her zaman açık değildir. Bu durumda şüphelenilen noktaya küçük miktarda ilaç verilir.
Uygulamadan sonra ağrıdaki değişim, ağrının kaynağı hakkında bilgi verir. Böylece blokaj hem rahatlama sağlayabilir hem de sonraki tedavi adımlarının planlanmasına yardımcı olur.
10Üst karın tümörlerine bağlı ağrıda sinir ağı blokajı nedir?
Karnın arkasında, ana atardamarın çevresinde çölyak ganglion adı verilen bir sinir ağı bulunur. Bu ağ, üst karın organlarından gelen ağrıyı iletir.
Pankreas ve diğer üst karın tümörlerine bağlı inatçı ağrıda bu sinir ağına görüntüleme eşliğinde ilaç verilebilir. Yöntem ağrı kesicilerin yerini almaz, onları tamamlar. Plan onkoloji, ağrı uzmanlığı (algoloji) ve girişimsel radyoloji ile birlikte yapılır.
11Hangi durumlarda uygun olmayabilir?
Giriş bölgesinde veya vücutta aktif enfeksiyon varsa önce enfeksiyon tedavi edilir. Kontrol altında olmayan pıhtılaşma bozukluğunda değerler düzeltilmeden işlem planlanmaz.
İlerleyen kas gücü kaybı veya idrar kontrolünde bozulma varsa öncelik acil cerrahi değerlendirmedir. Kontrolsüz şeker hastalığında steroid kan şekerini yükseltebileceği için düzenleme gerekir. Kullanılacak ilaçlara alerji ve gebelik de karar sırasında ayrıca değerlendirilir.
12İşlem günü adım adım ne olur?
Epidural enjeksiyon genellikle yüzüstü yatarak, steril koşullarda yapılır. Hedef seviye floroskopi (canlı röntgen) veya tomografiyle belirlenir; MR bulguları ve muayene birlikte göz önünde tutulur.
Cilt uyuşturulur, bu sırada kısa bir yanma hissedilebilir. İğne ekranda izlenerek hedefe ilerletilir. Az miktarda kontrast madde verilerek ilacın doğru bölgeye dağılacağı kontrol edilir.
İlaç yavaşça verilir; bacağa doğru geçici dolgunluk veya sıcaklık hissedilebilir. İğne çıkarıldıktan sonra gözlem yapılır ve bacak gücü kontrol edilir. Gözlem süresi ve eve dönüş zamanı kişiye ve kurum protokolüne göre belirlenir.
13İşlemden sonraki günlerde neler beklenir?
İlk saatlerde bacaklarda geçici uyuşukluk veya güçsüzlük hissi olabilir; bu nedenle yalnız ayağa kalkılmaz. İlk günlerde giriş yerinde hassasiyet ve ağrıda geçici bir artış görülebilir.
Steroidin etkisi hemen başlamayabilir ve birkaç gün içinde belirginleşebilir. Yüzde kızarma, uyku güçlüğü ve kan şekerinde geçici yükselme görülebilir; şeker hastalığı olanlarda ölçüm planı önceden konuşulur.
Ayağa kalkınca artan, uzanınca azalan baş ağrısı zarın delinmesine bağlı olabilir ve ekibe bildirilmelidir. Karın arkasındaki sinir ağına yapılan blokajdan sonra geçici tansiyon düşmesi ve ishal olabilir.
14Sık geçen terimler ne anlama gelir?
- Epidural boşluk: Omurilik zarının dışında kalan, sinir köklerinin geçtiği alan.
- Steroid: İltihabı ve şişliği azaltan ilaç grubu.
- Radikülopati: Sinir kökü sıkışmasına bağlı, bacağa veya kola yayılan ağrı.
- Faset eklem: Omurları arkadan birbirine bağlayan küçük eklemler.
- Çölyak ganglion: Karnın arkasında, üst karın organlarından gelen ağrıyı ileten sinir ağı.
- Floroskopi: İşlem sırasında canlı görüntü veren röntgen tekniği.
15Ağrınızı ve önceki tedavilerinizi birlikte değerlendirelim
Başvuru için iletişime geçebilirsiniz. Kırıkla ilişkili ağrılar için omurga çökme kırığı işlemlerini inceleyebilirsiniz.
