Görüntüleme Eşliğinde Ağrı Tedavileri

01Kronik ağrı ve nedenleri

Kronik ağrı, altta yatan sorun sürdüğü için haftalar ya da aylar boyunca devam eden ağrıdır. Girişimsel radyolojinin ilgi alanına giren ağrılar genellikle iki başlıkta toplanır: sinir sıkışmasına bağlı omurga kaynaklı ağrılar ve kanserin yol açtığı ağrılar.

Bel ve boyun bölgesinde ağrının en sık nedeni disk fıtığıdır. Omurlar arasındaki disk taşarak sinir köküne baskı yapar, çevresinde iltihabi bir tepki oluşur. Ağrı bu baskı ve iltihabın birlikte sonucudur. Omurga kanalının daralması (spinal stenoz) ve faset eklem kireçlenmesi de benzer tablolara yol açar.

Kanser ağrısı ise tümörün doğrudan bası yapmasından, sinir ağlarını tutmasından veya organ kapsülünü germesinden kaynaklanır. Karın içi organ tümörlerinde ağrı, karnın arkasındaki sinir ağı üzerinden iletilir.

Girişimsel değerlendirme gerektiren belirtiler:

• Bacağa veya kola yayılan, uyuşma ve karıncalanma eşlik eden ağrı
• Yürüme mesafesi kısaldıkça artan bel ve bacak ağrısı
• İlaç tedavisine rağmen geçmeyen, uykuyu bölen ağrı
• Karnın ortasından sırta vuran, yemekle artan inatçı ağrı
• Ağrı kesici dozunun sürekli artması gereken kanser ağrısı

02Epidural steroid enjeksiyonu ve diğer ağrı tedavileri nedir?

Görüntüleme eşliğinde ağrı tedavileri, ağrının kaynaklandığı sinir ya da eklem bölgesine ilacın doğrudan ve hedefe verilmesi esasına dayanır. İlaç ağızdan alındığında tüm vücuda dağılır; hedefe verildiğinde ise daha küçük dozla, ağrının çıktığı noktada etki gösterir.

Epidural steroid enjeksiyonu

Omurilik zarının dışındaki epidural boşluğa iltihap giderici steroid ve lokal anestezik verilir. Amaç, sıkışan sinir kökündeki ödem ve iltihabı azaltmaktır. Fıtığı yerine oturtmaz; ağrıyı ve iltihabı azaltarak hastanın hareket edebilmesini ve fizik tedaviye katılabilmesini sağlar.

Sinir kökü ve faset eklem blokajı

Ağrının tek bir sinir kökünden mi yoksa eklemden mi kaynaklandığı belirsizse, hedeflenen noktaya küçük hacimli ilaç verilir. Bu uygulama hem tedavi hem de ağrının kaynağını gösteren tanısal bir adımdır.

Çölyak ganglion blokajı

Karnın arkasında, ana atardamarın çevresinde yer alan sinir ağına ilaç verilerek ağrı iletiminin azaltılmasıdır. Pankreas ve üst karın bölgesi tümörlerine bağlı inatçı ağrılarda uygulanır. Kanser ağrısının bütüncül yönetimi için girişimsel onkoloji sayfasına bakabilirsiniz.

03Bel fıtığına iğne tedavisi nasıl yapılır?

Halk arasında "bel fıtığına iğne tedavisi" denen uygulama, çoğunlukla görüntüleme eşliğinde yapılan epidural steroid enjeksiyonudur. İşlem girişimsel radyoloji ünitesinde, steril şartlarda ve hasta yüzüstü yatarken yapılır.

Adım adım işlem akışı

1. Hasta yüzüstü yatırılır, bölge hazırlanır. Bel temizlenip örtülür. Rahat pozisyon verilmesi iğnenin doğru açıyla ilerletilmesi için gereklidir.
2. Hedef seviye görüntüleme ile belirlenir. Floroskopi veya BT ile hangi seviyeye girileceği işaretlenir. MR bulguları ve muayene birlikte değerlendirilir.
3. Cilde lokal anestezi yapılır. Kısa bir yanma hissedilir, ardından bölge hissizleşir.
4. İğne görüntü altında ilerletilir. İğnenin ucu ekranda izlenerek hedef boşluğa yönlendirilir. Bu sırada baskı hissi olabilir, keskin ağrı beklenmez.
5. İğne ucunun yeri kontrast madde ile doğrulanır. Az miktarda kontrast verilerek ilacın doğru boşlukta dağıldığı görülür.
6. İlaç verilir. Steroid ve lokal anestezik karışımı yavaşça uygulanır. Bacağa doğru geçici bir dolgunluk ya da sıcaklık hissi olabilir.
7. İğne çıkarılır, gözlem başlar. Küçük bir yara örtüsü yeterlidir. Hasta birkaç saat izlenir, bacak gücü değerlendirildikten sonra taburcu edilir.

04Kimlere uygulanır?

• Bacağa yayılan ağrısı ilaç ve fizik tedaviye rağmen sürer durumda olan disk fıtığı hastaları
• Omurga kanal darlığına bağlı yürüme mesafesi kısalmış hastalar
• Ağrının kaynağını netleştirmek için tanısal blokaj planlanan hastalar
• Cerrahi için uygun olmayan veya ameliyatı erteleyen hastalar
• Pankreas ve üst karın tümörlerine bağlı inatçı ağrısı olan hastalar
• Ağrı kesici dozunu artırmak istemeyen veya ilaç yan etkisi yaşayan kanser hastaları

Uygunluk kararı muayene ve görüntüleme sonrası verilir. Değerlendirmede MR bulguları ile hastanın ağrı yayılımının birbirini desteklemesi aranır.

05Kimlere uygulanmaz?

Kesin ve göreceli engellerin ayrımı hastaya özeldir ve görüntüleme bulgularıyla birlikte değerlendirilir.

06İşlem öncesi hazırlık

• Güncel MR veya BT görüntüleri işleme getirilir
• Kullanılan tüm ilaçlar bildirilir, kan sulandırıcı kullanımı ayrıca belirtilir
• Kan sayımı, pıhtılaşma ve gerekiyorsa şeker testleri yapılır
• Şeker hastalığı varsa steroid sonrası kan şekeri takibi planlanır
• İlaç veya kontrast madde alerjisi öyküsü söylenir
• Sakinleştirici planlanıyorsa genellikle 4 ile 6 saat açlık istenir
• İşlem sonrası araç kullanılmayacağı için refakatçi ve ulaşım ayarlanır

07İşlem sonrası: iyileşme süreci

Ağrıdaki azalmanın düzeyi ve süresi hastadan hastaya değişir. Bazı hastalarda tek uygulama yeterli olurken, bazılarında belirli aralıklarla tekrar gerekebilir. Tekrar sayısı ve aralığı hekim tarafından sınırlandırılır.

08Riskler ve olası komplikasyonlar

Görüntüleme eşliğinde ağrı tedavileri girişimsel uygulamalardır ve riskleri vardır. Riskler işlemin türüne ve hastanın durumuna göre değişir.

Beklenen ve genellikle geçici bulgular:

• Giriş bölgesinde birkaç gün süren hassasiyet
• İşlem sonrası ilk günlerde ağrıda geçici artış
• Steroide bağlı yüzde kızarma, uykusuzluk, kan şekerinde geçici yükselme
• Bacaklarda birkaç saat süren uyuşukluk veya güçsüzlük hissi

Seyrek görülen durumlar:

• Zar delinmesine bağlı, ayağa kalkınca artan baş ağrısı
• Çölyak blokajında geçici tansiyon düşmesi ve ishal
• Giriş bölgesinde kanama veya morarma
• İlaçlara bağlı alerjik reaksiyon

Nadir görülen durumlar:

• Enfeksiyon gelişmesi
• Sinir yaralanması ve kalıcı his kaybı

Şu belirtilerde derhal hekime başvurulmalıdır: ateş, giriş bölgesinde kızarıklık ve akıntı, bacaklarda ilerleyen güçsüzlük, idrar veya dışkı tutamama, şiddetlenerek süren ve pozisyonla değişen baş ağrısı.

09Epidural steroid enjeksiyonu ile cerrahi karşılaştırması

Her iki yöntemin de uygun olduğu hasta grupları farklıdır. Yöntem seçimi hastalığın evresi, anatomi ve hastanın genel durumuna göre yapılır. Epidural steroid enjeksiyonu fıtığı ortadan kaldırmaz; ilerleyen kas gücü kaybı olan hastalarda öncelik cerrahi değerlendirmedir.