Biyopsi Nedir?

01Biyopsi nedir ve neden gerekir?

Biyopsi, vücuttaki şüpheli bir alandan doku ya da hücre örneği alınması işlemidir. Alınan örnek patoloji laboratuvarına gönderilir, orada işlenip boyanır ve mikroskop altında incelenir.

Ultrason, tomografi ve MR bir kitlenin yerini, boyutunu, sınırını ve kanlanmasını gösterir. Ancak görüntüleme dokunun hücresel yapısını göremez. İyi huylu bir kitle ile kötü huylu bir kitle görüntüde birbirine çok benzeyebilir. Bu ayrımı yapan tek yöntem patolojik incelemedir.

Biyopsi yalnız kanser şüphesinde istenmez. Karaciğer hastalıklarında hasar derecesini ölçmek, böbrekte iltihabi hastalık tipini belirlemek, nakledilen bir organın reddedilip reddedilmediğini anlamak için de yapılır.

02Biyopsi kanser demek mi?

Hayır. Biyopsi istenmesi kanser tanısı konduğu anlamına gelmez. Biyopsi bir tanı işlemidir, tanının kendisi değildir.

Biyopsi yapılan kitlelerin önemli bir kısmı iyi huylu çıkar. Örneğin tiroid nodüllerinin çoğunluğu iyi huyludur ve biyopsi bunu doğrulamak için yapılır. Karaciğerdeki lezyonların bir bölümü hemanjiyom, kist ya da iyi huylu nodül olarak sonuçlanır.

Buradaki asıl mantık şudur: biyopsi belirsizliği bitirir. Sonuç iyi huyluysa gereksiz ameliyattan ve gereksiz endişeden kaçınılmış olur. Kötü huyluysa tedavi doğru noktadan ve zaman kaybetmeden başlar.

03Biyopsi tipleri nelerdir?

Alınan örneğin miktarına ve tekniğe göre üç ana grup vardır.

İnce iğne aspirasyon biyopsisi

Çok ince bir iğne ile hücre düzeyinde örnek alınır. Enjeksiyon iğnesine benzer kalınlıktadır. Tiroid nodülü, lenf bezi ve yüzeysel kitlelerde sık kullanılır. Hızlıdır, kanama riski en düşük yöntemdir. Bazı durumlarda alınan hücre miktarı tanı için yetmez ve işlem tekrarlanabilir.

Kalın iğne biyopsisi (tru-cut, kor biyopsi)

Özel bir kesici iğneyle silindir biçiminde doku parçası alınır. Doku mimarisi korunduğu için patolog daha çok bilgi elde eder. Meme, karaciğer, böbrek, akciğer, prostat ve yumuşak doku kitlelerinde tercih edilir. Modern onkolojide gerekli olan moleküler ve genetik testler çoğunlukla bu tip örneği gerektirir.

Eksizyonel ve insizyonel biyopsi

Cerrahi yöntemle yapılır. Eksizyonel biyopside kitlenin tamamı, insizyonel biyopside bir parçası çıkarılır. Kesi ve dikiş vardır, çoğunlukla ameliyathane koşulu gerekir. İğne biyopsisinin tanı koyamadığı ya da teknik olarak uygun olmadığı durumlarda gündeme gelir.

Hangi tipin seçileceği kitlenin yerine, boyutuna, komşu organlara ve hangi testlerin yapılacağına göre belirlenir. Karar hekim değerlendirmesi sonrası verilir.

04Görüntüleme eşliğinde biyopsi ne demek?

Görüntüleme eşliğinde biyopsi, iğnenin körlemesine değil, canlı görüntü üzerinden yönlendirilerek ilerletilmesidir. Girişimsel radyolojinin bu alandaki temel katkısı budur.

Kullanılan kılavuz yöntemler:

• Ultrason eşliğinde: İğne gerçek zamanlı izlenir, radyasyon yoktur. Tiroid, karaciğer, böbrek, meme ve yüzeysel kitlelerde ilk tercihtir.
• Tomografi eşliğinde: Derin yerleşimli, kemik veya bağırsak arkasında kalan lezyonlarda kullanılır. Akciğer, pankreas, retroperiton ve kemik lezyonlarında yaygındır.
• MR eşliğinde: Yalnız MR ile görülebilen seçili lezyonlarda tercih edilir.

Görüntü kılavuzluğunun pratik faydası nettir. İğne hedefe milimetrik doğrulukla ulaşır, damar ve komşu organlar görülerek kaçınılır, kitlenin canlı bölgesinden örnek alınır. Ölü doku içeren bir kitlede yanlış bölgeden alınan örnek yetersiz sonuç verir; görüntü bunun önüne geçer.

Uygulanan tekniklerin ayrıntısı, organ bazında hazırlık farkları ve kullanılan iğne sistemleri için biyopsi işlemleri sayfasına bakabilirsiniz.

05Biyopsi nasıl yapılır?

Adımlar organa göre küçük farklar gösterse de genel akış aynıdır.

1. Değerlendirme: Önceki görüntüler incelenir, giriş yolu planlanır, kan sayımı ve pıhtılaşma testleri gözden geçirilir.
2. Pozisyon: Hasta lezyonun yerine göre sırtüstü, yüzüstü ya da yan yatırılır. Doğru pozisyon işlemin en kritik hazırlık adımıdır.
3. Temizlik ve örtme: Giriş bölgesi antiseptikle temizlenir, steril örtü serilir.
4. Lokal anestezi: Cilt ve cilt altı uyuşturulur. Bu aşamada kısa süren bir yanma hissedilir.
5. İğnenin ilerletilmesi: Ultrason ya da tomografi görüntüsü üzerinden iğne hedefe yönlendirilir. Hastadan bu sırada nefesini tutması istenebilir.
6. Örnek alma: Kalın iğne biyopsisinde kısa ve yüksek sesli bir "klik" duyulur. Bu, kesici mekanizmanın sesidir ve beklenen bir durumdur.
7. Kapanış: İğne çekilir, giriş yerine baskı uygulanır ve küçük bir bant kapatılır. Dikiş genellikle gerekmez.
8. Gözlem: Organ ve tekniğe göre 1 ile 6 saat arasında gözlem yapılır.

06Biyopsi ne kadar sürer?

İşlem künyesi aşağıdaki gibidir. Değerler uygun hastalarda geçerli genel çerçevedir, kişiye göre değişir.

Süreyi uzatan başlıca etkenler lezyonun derinliği, komşu organların konumu ve birden fazla örnek alınması gerekliliğidir.

07Biyopsi acır mı?

Hastaların büyük bölümü biyopsiyi beklediğinden daha rahat bulur. Hissedilen tek belirgin an, lokal anestezi enjeksiyonundaki yanmadır ve birkaç saniye sürer.

Uyuşma sağlandıktan sonra iğnenin ilerlemesi ağrı değil, baskı ve itilme hissi verir. Kalın iğne biyopsisinde duyulan klik sesi çoğu hastayı sesiyle şaşırtır, ağrısıyla değil.

İşlemden sonra bölgede birkaç gün süren künt bir ağrı ve hassasiyet olabilir. Basit ağrı kesiciler yeterlidir. Karaciğer biyopsisinden sonra sağ omuza vuran geçici bir ağrı görülebilir; bu bilinen bir durumdur ve genellikle kısa sürede geçer.

08Biyopsinin riskleri nelerdir?

Görüntüleme eşliğinde yapılan iğne biyopsisi düşük riskli bir işlemdir. Yine de her girişim gibi olası istenmeyen durumlar taşır.

• Giriş yerinde morarma, kanama ya da hassasiyet
• Enfeksiyon, seyrek görülür
• Akciğer biyopsilerinde akciğer sönmesi (pnömotoraks)
• Karaciğer ve böbrek biyopsilerinde iç kanama
• Yetersiz örnek nedeniyle işlemin tekrarlanması
• Tomografi kılavuzluğunda düşük dozda radyasyon maruziyeti

Kanama riski, kan sulandırıcı kullanan hastalarda ve pıhtılaşma bozukluğu olanlarda daha yüksektir. Bu nedenle işlem öncesi ilaç düzeni mutlaka planlanır.

09Biyopsi öncesi hazırlık nasıl yapılır?

Aşağıdaki kontrol listesini randevunuzdan birkaç gün önce doldurun.

Biyopsi öncesi kontrol listesi

• Kan sayımı ve pıhtılaşma testleri (INR, PT, aPTT) yapıldı
• Kullandığım tüm ilaçların listesi hazırlandı
• Kan sulandırıcı ilaç kullanıyorsam ne yapacağım hekimden öğrenildi
• Bitkisel takviyeler ve ağrı kesiciler bildirildi
• Alerjilerim bildirildi
• Aç kalma süresi öğrenildi
• Önceki ultrason, tomografi ve MR görüntüleri getirildi
• Refakatçi ayarlandı
• Gebelik ihtimali varsa bildirildi

Hekime sorulacaklar listesi

• Hangi biyopsi tipi yapılacak, neden bu tip seçildi?
• Kaç adet örnek alınması planlanıyor?
• Hangi görüntüleme yöntemiyle yönlendirilecek?
• İşlem sonrası kaç saat gözlemde kalacağım?
• Sonuç kaç günde çıkar ve kim yorumlayacak?
• Sonuç yetersiz çıkarsa sonraki adım ne olur?
• Moleküler ya da genetik test planlanıyor mu?

10Biyopsi sonucu kaç günde çıkar?

Rutin patoloji incelemesi çoğunlukla 3 ile 10 iş günü arasında sonuçlanır. Süre laboratuvarın yoğunluğuna ve incelemenin kapsamına göre değişir.

Süreyi uzatan durumlar:

• İmmünohistokimya: Hücre tipini netleştirmek için ek boyamalar yapılır, birkaç gün ekler.
• Moleküler ve genetik testler: Hedefe yönelik tedavi seçimi için gerekir, 2 ile 4 hafta sürebilir.
• İkinci görüş: Zor olgularda örnek başka bir patoloji merkezine gönderilebilir.
• Kemik dokusu: Kalsiyumun çözülmesi gerektiği için işlenmesi daha uzun sürer.

Sonuç raporu size değil, isteyen hekime iletilir ve orada yorumlanır. Raporda tek başına anlamı olmayan teknik ifadeler bulunur; bunları internetten yorumlamaya çalışmak çoğu zaman gereksiz kaygı yaratır.

Karaciğerde saptanan bir lezyonun tanı süreci merak ediliyorsa karaciğerde kitle yazısı, tiroidde nodül saptananlar için tiroid nodülü belirtileri yazısı süreci daha ayrıntılı anlatıyor.

11Ne zaman doktora başvurmalı?

Biyopsi sonrası ilk günlerde aşağıdaki bulgulardan biri ortaya çıkarsa işlemi yapan merkeze başvurun.

• Giriş yerinde durmayan kanama ya da hızla büyüyen şişlik
• Giderek artan, ağrı kesiciye yanıt vermeyen ağrı
• 38 derecenin üzerinde ateş, titreme
• Giriş yerinde kızarıklık, ısı artışı, akıntı
• Akciğer biyopsisi sonrası ani nefes darlığı, göğüs ağrısı, öksürükle kan gelmesi
• Karaciğer ya da böbrek biyopsisi sonrası halsizlik, baş dönmesi, soğuk terleme
• İdrarda kan görülmesi
• Karın ağrısında belirgin artış ve şişkinlik

Ani ve şiddetli nefes darlığı ile bilinç bulanıklığında beklemeyin, 112'yi arayın.

12Hangi organlardan biyopsi alınır?

Görüntüleme eşliğinde biyopsi hemen her organa uygulanabilir. En sık yapılanlar:

• Karaciğer kitleleri ve yaygın karaciğer hastalıkları
• Böbrek kitleleri ve böbrek hastalıkları
• Akciğer ve mediasten lezyonları
• Tiroid nodülleri ve boyun lenf bezleri
• Meme lezyonları
• Kemik ve yumuşak doku kitleleri
• Pankreas ve karın içi lezyonlar
• Prostat

Hangi organda hangi tekniğin uygun olduğu, o organın kanlanmasına, komşuluklarına ve lezyonun derinliğine bağlıdır.