Prostat Büyümesi Belirtileri

01Prostat büyümesi nedir?

Prostat, yalnızca erkeklerde bulunan ve mesanenin hemen çıkışında yer alan bir salgı bezidir. İdrar kanalı, prostatın tam ortasından geçer. Bez büyüdüğünde bu kanalı çevreleyerek daraltır.

Yaşla birlikte prostatın hacim kazanması olağan bir süreçtir. Tıp dilinde iyi huylu prostat hiperplazisi denir. "İyi huylu" ifadesi, bu büyümenin kanserle ilgisi olmadığını anlatır.

Şikâyet, bezin büyüklüğüyle her zaman orantılı değildir. Çok büyümüş bir prostat neredeyse hiç şikâyet vermezken, orta büyüklükteki bir prostat idrar kanalını belirgin biçimde daraltıp ciddi rahatsızlık yaratabilir. Belirleyici olan, büyümenin hangi yöne doğru olduğudur.

02Prostat büyümesi belirtileri nelerdir?

Şikâyetler iki grupta incelenir. Bu ayrım, hekimin sorunun kaynağını daraltmasına yardımcı olur.

Boşaltma belirtileri

Mesanenin idrarı dışarı atmasındaki zorlukla ilgilidir:

• İdrar akımının incelmesi ve gücünü kaybetmesi
• İdrara başlamak için beklemek zorunda kalma
• Akımın kesilip kesilip devam etmesi
• İdrar yaparken ıkınma ihtiyacı
• İşeme sonunda damlama
• Mesanenin tam boşalmadığı hissi

Depolama belirtileri

Mesanenin idrarı biriktirme kapasitesindeki değişimle ilgilidir:

• Gündüz sık idrara çıkma
• Gece uykudan idrar için uyanma
• İdrarı tutmakta zorlanma, aniden gelen sıkışma hissi
• Sıkışıklıkla birlikte kaçırma

Üroloji pratiğinde bu şikâyetlerin şiddeti standart bir soru formuyla puanlanır. Uluslararası Prostat Semptom Skoru olarak bilinen bu form yedi sorudan oluşur ve şikâyetin hafif, orta veya ileri düzeyde olduğunu gösterir. Tedavi kararında, prostatın hacminden çok bu puanın ve şikâyetin yaşam kalitesine etkisinin ağırlığı vardır.

03Gece idrara kalkmak neden olur?

Gece idrara kalkmak, prostat büyümesinin en sık bildirilen ve uykuyu en çok bozan belirtisidir. Ancak tek nedeni prostat değildir.

Aynı şikâyeti yapan diğer durumlar şunlardır:

• Akşam saatlerinde fazla sıvı, çay, kahve veya alkol alımı
• İdrar söktürücü ilaçların akşam saatinde alınması
• Şeker hastalığı
• Kalp yetmezliğine bağlı gündüz biriken sıvının gece atılması
• Uyku apnesi
• Aşırı aktif mesane
• İdrar yolu enfeksiyonu

Bu nedenle "gece kalkıyorum, demek ki prostatım büyümüş" çıkarımı doğru olmayabilir. Ayrımı yapan, muayene ve birkaç basit tetkiktir.

04Prostat büyümesi kanser belirtisi midir?

Bu, en çok kaygı yaratan sorudur. Yanıtı nettir: iyi huylu prostat büyümesi ile prostat kanseri farklı hastalıklardır. Biri diğerine dönüşmez ve iyi huylu büyüme kanser riskini artırmaz.

Karışıklık, ikisinin aynı yaş aralığında görülmesinden ve zaman zaman aynı belirtileri verebilmesinden kaynaklanır. İki durum aynı hastada birlikte de bulunabilir. Bu nedenle idrar şikâyetiyle başvuran her erkekte kanser ayrımı, muayene ve tetkiklerle ayrıca yapılır.

PSA testi bu ayrımın bir parçasıdır ama tek başına tanı koymaz. PSA değeri iyi huylu büyümede, prostat iltihabında, idrar yolu enfeksiyonunda, son zamanlarda yapılan sonda takılması gibi işlemlerden sonra da yükselebilir. Yüksek PSA prostat kanseri demek değildir, normal PSA da kanseri kesin olarak dışlamaz. Sonucu yorumlayan üroloji uzmanıdır.

05Tanı nasıl konur?

Tetkiklerin hangilerinin gerekli olduğu her hastada farklıdır. Şikâyeti hafif olan bir kişide birkaç basit test yeterli olabilir.

06Ne zaman doktora başvurmalı?

Aşağıdaki durumlarda değerlendirmeyi ertelemeyin:

• İdrar akımınız belirgin biçimde zayıfladıysa
• Gece iki ve daha fazla kez idrar için uyanıyorsanız
• İdrarınızı tam boşaltamadığınızı hissediyorsanız
• İdrar kaçırmaya başladıysanız
• İdrarınızda kan gördüyseniz
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu geçiriyorsanız
• Böbrek fonksiyon testlerinizde bozulma saptandıysa
• Bel ve yan ağrınız varsa

Hiç idrar yapamıyorsanız ve mesaneniz doluysa bu bir acil durumdur. Karnın alt bölümünde şişkinlik, giderek artan ağrı ve idrar yapamama tablosu akut idrar retansiyonu olarak adlandırılır. Beklemeden acil servise başvurun.

07Tedavi seçenekleri nelerdir?

Prostat büyümesinde tedavi, şikâyetin şiddetine ve yaşam kalitesine etkisine göre basamaklı ilerler. Kararı üroloji uzmanı verir; girişimsel yöntemler bu kararın içinde değerlendirilir.

Girişimsel radyolojinin bu tabloda yer aldığı yöntem prostat embolizasyonu işlemidir. Kasıktan veya bilekten girilen ince bir kateterle prostatı besleyen atardamarlara ulaşılır ve bu damarlar küçük parçacıklarla kapatılır. Kanlanması azalan bezin hacminde zamanla küçülme beklenir.

Bu işlem cerrahinin alternatifi olarak sunulmaz. Hangi hastanın hangi yönteme uygun olduğu; prostat hacmi, damar yapısı, şikâyet düzeyi, eşlik eden hastalıklar ve hastanın tercihi birlikte değerlendirilerek üroloji ve girişimsel radyoloji tarafından ortaklaşa belirlenir. Damar sertliği ileri düzeyde olan veya damar anatomisi uygun olmayan hastalarda işlem uygulanamayabilir.

İşlem künyesi

Tablodaki değerler genel uygulama aralıklarıdır. Hastanın durumuna, prostat hacmine ve merkeze göre değişir.

08İdrar günlüğü ve üroloji hazırlık listesi

Muayeneye üç günlük bir idrar günlüğüyle gitmek, tanı sürecini belirgin biçimde hızlandırır. Aşağıdaki başlıkları not edin.

Üç gün boyunca kaydedin

• Her idrara çıkış saatiniz
• Gece kaç kez uyandığınız
• Aldığınız sıvı miktarı ve saati, çay ve kahve dahil
• Sıkışma hissi yaşadığınız anlar
• Kaçırma olduysa ne zaman ve ne kadar

Randevuya götürün

• Kullandığınız tüm ilaçların listesi, özellikle idrar söktürücüler ve tansiyon ilaçları
• Varsa önceki PSA sonuçlarınız ve tarihleri
• Varsa önceki ultrason ve üroflowmetri raporlarınız
• Şeker hastalığı, kalp yetmezliği, uyku apnesi gibi eşlik eden hastalıklarınız
• Geçirdiğiniz ameliyatlar

Sormayı unutmayın

• Semptom skorum kaç, hangi düzeyde
• Şikâyetimin kaynağı gerçekten prostat mı, başka bir neden var mı
• Mesanemde işeme sonrası ne kadar idrar kalıyor
• Önce ilaç denememiz mantıklı mı, ne kadar süre deneyeceğiz
• Prostat hacmim ve damar yapım girişimsel yöntemler için uygun mu
• Cinsel işlev üzerindeki olası etkiler yöntemler arasında nasıl farklılaşıyor