01Nefrostomi ve double J stent nedir?
Nefrostomide cilt üzerinden böbreğin idrar toplayan bölümüne ince bir tüp yerleştirilir. İdrar bu tüple dışarıdaki torbaya akabilir.
Double J stent, böbrekle mesane arasındaki idrar kanalına yerleştirilen iç tüptür. İdrarın tıkalı bölgeyi geçerek mesaneye ulaşmasına yardımcı olur. Yerleştirme yolu hastanın durumuna göre üroloji ve girişimsel radyoloji tarafından planlanır.
Seçilmiş durumlarda mesaneye cilt üzerinden kateter yerleştirilmesi de gerekebilir. Bunlar aynı işlem değildir; tıkanıklığın yeri belirleyicidir.
02Ne zaman acil değerlendirme gerekir?
Tıkanıklığa ateş, titreme veya genel durum bozulması eşlik ediyorsa gecikmeden acil değerlendirme gerekir. İdrarın belirgin azalması, hiç idrar yapamama veya şiddetli yan ağrısı da beklenmemelidir. Bilinç değişikliği veya bayılmada 112’yi arayın.
Her idrar yolu tıkanıklığı aynı derecede acil değildir. Böbrek işlevleri, enfeksiyon ve tıkanıklığın süresi birlikte değerlendirilir.
03İşlem nasıl ilerler?
Ultrason ve gerektiğinde röntgen görüntüleriyle hedef belirlenir. Cilt üzerinden böbreğe ulaşılarak kateter yerleştirilebilir. Uygun durumlarda tıkalı bölge geçilip iç stent konabilir.
Anestezi, antibiyotik ihtiyacı ve hastanede kalış planı kişiye göre yapılır. İşlemin amacı akışı sağlamaktır; taşı veya tümörü tedavi etmek için ayrıca işlem gerekebilir.
04Öncesinde ve kateterle eve dönerken
Görüntülemelerinizi, böbrek testlerini, önceki idrar kültürlerini ve ilaç listenizi paylaşın. Kan sulandırıcıların düzenini hekim belirler.
Kateter varsa giriş yerinin bakımı, torbanın kullanımı ve sabitleme size gösterilir. Kateteri çekmeyin, kendi kendinize yerine takmayın veya öğretilmediyse yıkamayın. Torbanın ve tüpün kıvrılmaması gibi bakım ayrıntılarını ekipten öğrenin.
05Riskler ve takip
Kanama, enfeksiyon, çevre organ hasarı, tüpün tıkanması veya yer değiştirmesi görülebilir. İç stent sık idrara çıkma, yanma veya yan ağrısı yapabilir. Beklenenden fazla kanama ve ateş değerlendirme gerektirir.
Kateterin çıkması veya idrar akışının durması halinde gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurun. Stent ve kateterler unutulmamalıdır; çıkarma veya değişim tarihi kaydedilmeli ve takip edilmelidir.
06İdrar yolu tıkanıklığı nasıl fark edilir?
İdrar akışı engellendiğinde idrar geriye doğru birikir ve böbreğin idrar toplayan bölümü genişler. Bu duruma hidronefroz denir. Basınç uzun sürerse böbrek dokusu zarar görebilir.
Böğürde veya belde tek taraflı, künt ya da kramp tarzında ağrı sık görülen belirtidir. İdrar miktarında azalma, idrarda kan veya yanma, bulanık ve kötü kokulu idrar, bulantı ve kusma eşlik edebilir. Bazı hastalarda tıkanıklık yalnız kan testlerinde böbrek değerlerinin bozulmasıyla fark edilir.
07Tıkanıklığa neler yol açar?
Tıkanıklık idrar yolunun içinden, duvarından veya dışından kaynaklanabilir. Böbrek ve idrar kanalı taşları en bilinen nedendir.
İdrar yolu darlıkları, prostat büyümesi ve karın ya da leğen bölgesindeki tümörlerin baskısı da tıkanıklık yapabilir. Ameliyat veya ışın tedavisi sonrası gelişen darlıklar ve gebelikte büyüyen rahmin baskısı diğer nedenler arasındadır. Nedenin bilinmesi, hangi işlemin seçileceğini ve sonraki tedaviyi belirler.
08Nefrostomi mi, iç stent mi?
Seçim; tıkanıklığın yerine, aciliyete, enfeksiyon olup olmadığına ve tıkalı bölgenin içeriden geçilip geçilemeyeceğine göre yapılır. Karar üroloji ile birlikte verilir.
Nefrostomi, enfeksiyonun eşlik ettiği tıkanıklıkta, içeriden geçilemeyen darlıklarda ve böbrek işlevinin hızla bozulduğu durumlarda sık tercih edilir. Kateter geçici olabilir ya da kalıcı çözümün mümkün olmadığı hastalarda uzun süre kullanılabilir.
Double J stent tamamen vücudun içinde kalır ve dışarıda torba bulunmaz. Stent mesane yoluyla üroloji tarafından veya böbrekten girilerek yerleştirilebilir. Böbrekten girilen ve dışarıda kısa bir ucu bırakılan türüne nefroüreteral stent denir.
09Mesaneye cilt üzerinden kateter ne zaman gerekir?
Bu işlemin tıbbi adı suprapubik sistostomidir; halk arasında sistofix olarak da bilinir. Mesanede biriken idrar, göbek altından ciltten girilen bir kateterle boşaltılır.
İdrar kanalından sonda takılamayan ya da takılması sakıncalı olan hastalarda değerlendirilir. Prostat büyümesine bağlı idrar yapamama, idrar kanalı darlığı veya yaralanması ve sinir sistemine bağlı nedenlerle mesanenin boşalamaması başlıca örneklerdir. Kateter ultrason eşliğinde, mesane doluyken yerleştirilir.
10İşlem günü adım adım ne olur?
Nefrostomi için genellikle yüzüstü veya yan, mesane kateteri için sırtüstü yatılır. Böbrek veya mesane ultrasonla incelenir ve en güvenli giriş yolu belirlenir.
Cilt temizlenir, steril örtü serilir ve giriş bölgesi uyuşturulur. İnce bir iğne ultrason eşliğinde hedefe ilerletilir; idrar gelmesi konumun doğru olduğunu gösterir.
İğnenin içinden ince bir kılavuz tel geçirilir ve floroskopi (canlı röntgen) ile izlenir. Giriş yolu kademeli olarak genişletilir; bu sırada bası ve itilme hissedilebilir. Kateter veya stent tel üzerinden yerleştirilir ve kontrast madde, yani görüntüde yapıları belirginleştiren ilaç verilerek akış kontrol edilir.
Dışarıda kalan kateterler cilde sabitlenir ve torbaya bağlanır. Sonrasında ağrı, ateş, idrarın rengi ve miktarı izlenir. Gözlem süresi kişiye ve kurum protokolüne göre belirlenir.
11Kateter bakımında hasta ve yakını neye dikkat eder?
Bakımdan önce ve sonra ellerinizi sabunla yıkayın. Giriş yerini ekibin önerdiği şekilde temizleyin ve kuru, temiz bir örtüyle kapatın. Pansuman ıslandığında veya kirlendiğinde değiştirilmelidir.
Kateterin bükülmemesine, katlanmamasına ve üzerine yatılmamasına dikkat edin. Torbayı böbrek seviyesinin altında tutun, yere değdirmeyin ve dolmadan boşaltın.
Günlük idrar miktarını ve rengini not etmek, değişiklikleri erken fark etmeye yardımcı olur. Kateteri cilde sabitleyen dikişi veya bandı kendiniz çıkarmayın. Kateter çıkarsa yol kısa sürede kapanabileceği için gecikmeden başvurun.
12Hangi durumlarda uygun olmayabilir?
Düzeltilemeyen ağır pıhtılaşma bozukluğu, güvenli bir giriş yolunun bulunmaması ve giriş bölgesinde aktif cilt enfeksiyonu işlemi engelleyebilir. İşlem boyunca gerekli pozisyonda kalınamaması da planı değiştirir.
Kan sulandırıcı kullanımı, kontrolsüz yüksek tansiyon ve kontrast maddeye karşı bilinen alerji her zaman engel değildir; hazırlıkla işlem planlanabilir. Gebelikte ışın kullanımı mümkün olduğunca azaltılarak karar verilir. Mesane kateterinden önce mesanenin dolamaması veya karın içinde yapışıklık bulunması yöntemin yeniden düşünülmesini gerektirebilir.
13Sık geçen terimler ne anlama gelir?
- Üreter: Böbrek ile mesane arasındaki idrar kanalı.
- Hidronefroz: İdrarın geri birikmesiyle böbreğin idrar toplayan bölümünün genişlemesi.
- Perkütan nefrostomi: Böbreğin ciltten girilen bir kateterle boşaltılması.
- Nefroüreteral stent: Böbrekten girilerek idrar kanalına uzatılan ve dışarıda ucu bırakılan stent.
- Suprapubik sistostomi: Mesanenin göbek altından kateterle boşaltılması, halk arasında sistofix.
- Kontrast madde: Görüntülemede yapıları belirginleştiren ilaç.
14Tıkanıklığın nedenini ve sonraki adımı konuşalım
Planlı değerlendirme için iletişime geçebilirsiniz. Kist tedavileri ve diğer görüntüleme eşliğindeki işlemler hakkında da bilgi alabilirsiniz.
