01Karaciğer kanseri nedir ve kaç türü vardır?
Karaciğer kanseri, karaciğer hücrelerinin kontrolsüz çoğalmasıyla ortaya çıkan kötü huylu bir hastalıktır. İki ayrı başlık altında düşünülmesi gerekir.
Birincil karaciğer kanseri, doğrudan karaciğerden köken alır. En sık görülen tipi hepatoselüler karsinomdur; karaciğerin ana hücrelerinden çıkar ve çoğunlukla siroz ya da kronik hepatit zemininde gelişir. İkinci sırada safra yollarından köken alan kolanjiokarsinom yer alır.
Karaciğer metastazı ise başka bir organdaki kanserin karaciğere yayılmasıdır. Kalın bağırsak, mide, meme, akciğer ve pankreas kanserleri karaciğere sık yayılır. Bu durumda hastalığın adı karaciğer kanseri değil, köken aldığı organın kanseridir. Tedavi de o kansere göre planlanır.
Bu ayrım pratikte belirleyicidir. Aynı görüntüde benzer görünen iki kitle, kökenine göre tümüyle farklı yollarla yönetilir.
Görsel: Karaciğerin anatomik yapısı ve tümör yerleşimi şeması
02Karaciğer kanseri belirtileri nelerdir?
Karaciğer sessiz çalışan bir organdır. Dokusunun önemli bir bölümü hasar görene kadar işlevini sürdürebilir. Bu yüzden belirtiler geç ortaya çıkar.
Erken dönem belirtileri
Erken dönemde çoğu hastada hiçbir yakınma olmaz. Olduğunda da belirsizdir ve başka nedenlere bağlanır.
- Sürekli halsizlik, güç kaybı
- İştahta azalma, yemekten erken doyma
- Hafif bulantı, karında dolgunluk hissi
- Nedeni açıklanamayan kilo kaybı
- Sağ üst karında belirsiz rahatsızlık
Bu belirtilerin hiçbiri karaciğer kanserine özgü değildir. Aynı yakınmalar çok sayıda iyi huylu durumda görülür. Belirleyici olan, bu bulguların risk grubundaki bir kişide ve inatçı biçimde ortaya çıkmasıdır.
İlerlemiş dönem belirtileri
Hastalık ilerlediğinde belirtiler netleşir ve karaciğer işlevinin bozulmasına bağlı bulgular eklenir.
| Belirti | Olası mekanizma |
|---|---|
| Sağ üst karında künt, sürekli ağrı | Tümörün karaciğer kapsülünü germesi |
| Sağ omuza vuran ağrı | Diyafram komşuluğundaki sinirlerin uyarılması |
| Gözlerde ve ciltte sararma | Safra akışının engellenmesi ya da karaciğer işlev kaybı |
| Karında şişlik ve hızlı çevre artışı | Karın boşluğunda sıvı birikmesi |
| Bacaklarda ödem | Kan proteinlerinin azalması, karın içi basınç artışı |
| Ciltte kolay morarma, burun kanaması | Pıhtılaşma faktörlerinin yetersiz üretimi |
| Yaygın kaşıntı | Safra tuzlarının ciltte birikmesi |
| Koyu idrar, açık renkli dışkı | Safra akışının engellenmesi |
| Bilinç bulanıklığı, uykuya eğilim | Karaciğerin toksinleri temizleyememesi |
| Ateş ve gece terlemesi | Tümör kaynaklı sistemik yanıt |
← Yana kaydırın
Tablodaki bulguların birkaçı bir arada görülüyorsa değerlendirme geciktirilmemelidir. Özellikle sarılık, karında hızla artan şişlik ve bilinç değişikliği ivedi başvuru gerektirir.
Karaciğer kanseri belirtileri ile siroz belirtileri büyük ölçüde örtüşür. Sirozu bilinen bir hastada yeni ortaya çıkan ya da hızla kötüleşen bulgular, hastalığın seyri sanılarak geçiştirilmemelidir. Bu değişiklik yeni bir kitlenin işareti olabilir.
03Kimler risk grubunda?
Risk faktörlerinin çoğu, karaciğerde uzun süreli hasar ve onarım döngüsü yaratan durumlardır. Bu döngü hücre hatalarının birikmesine zemin hazırlar.
| Risk faktörü | Açıklama |
|---|---|
| Kronik hepatit B | En yaygın risk zeminlerinden biri, siroz olmadan da risk taşır |
| Kronik hepatit C | Uzun süreli enfeksiyon, siroz gelişimiyle risk artar |
| Siroz | Nedeni ne olursa olsun, en belirleyici zemin |
| Alkole bağlı karaciğer hastalığı | Uzun süreli ve yüksek miktarda tüketim |
| Yağlı karaciğer hastalığı | Obezite, insülin direnci ve metabolik sendromla ilişkili |
| Tip 2 diyabet ve obezite | Yağlanma ve iltihap üzerinden dolaylı katkı |
| Hemokromatoz | Karaciğerde demir birikimi |
| Aflatoksin maruziyeti | Uygunsuz saklanmış tahıl ve kuruyemişte küf toksini |
| Bazı kalıtsal karaciğer hastalıkları | Wilson hastalığı, alfa-1 antitripsin eksikliği |
| Erkek cinsiyet ve ileri yaş | Görülme sıklığı bu grupta daha yüksek [kaynak doğrulanacak] |
← Yana kaydırın
Bir ya da birkaç risk faktörünü taşımak hastalığın gelişeceği anlamına gelmez. Anlamı şudur: bu kişilerde tarama programı, belirti beklemekten daha erken sonuç verir.
04Risk grubundaysanız tarama nasıl yapılır?
Tarama, belirtisi olmayan risk grubundaki kişilerde hastalığı erken yakalamayı amaçlar. Avrupa Karaciğer Araştırmaları Birliği (EASL) sirozlu hastalar ve seçilmiş kronik hepatit B taşıyıcıları için altı ayda bir ultrason ile izlem yaklaşımını tanımlar.
Ultrasona bazı hastalarda AFP adı verilen kan testi eklenir. AFP tek başına tanı koydurmaz; normal olması hastalığı dışlamaz, yüksek olması da kanser tanısı anlamına gelmez.
Şüpheli bir bulgu saptandığında sıra kontrastlı tomografi ya da MR'a gelir. Bu basamak, kitlenin kontrast maddeyi hangi fazda tutup hangi fazda bıraktığını gösterir.
Tarama aralığını hastanın kendisi belirlemez. Sirozun evresi, hepatit durumu ve önceki bulgular aralığı değiştirebilir. Altı aylık aralık genel bir çerçevedir, kişisel plan hekim değerlendirmesi sonrası kurulur.
05Karaciğer kanseri nasıl teşhis edilir?
Tanı, tek bir testin sonucuna değil, bulguların bütününe dayanır. Basamaklar şöyle ilerler.
| Basamak | Yöntem | Ne sağlar |
|---|---|---|
| 1 | Ultrason | Kitlenin varlığını ve kabaca yapısını gösterir |
| 2 | Kontrastlı tomografi veya MR | Kontrast davranışına göre tür ayrımı yapar |
| 3 | Kan tetkikleri | Karaciğer fonksiyonu, hepatit taraması, AFP |
| 4 | Görüntüleme eşliğinde biyopsi | Görüntüleme yeterli olmadığında doku tanısı verir |
| 5 | Yayılım araştırması | Akciğer tomografisi, gerekirse ek görüntüleme |
← Yana kaydırın
Siroz zeminindeki hastalarda tipik kontrast paterni gösteren bir kitlede tanı, biyopsi yapılmadan görüntülemeyle konulabilir. Bu, karaciğer kanserini diğer birçok kanserden ayıran bir özelliktir.
Kitlenin iyi huylu olma olasılığı ve ayrım basamakları hakkında daha ayrıntılı bilgi karaciğerde kitle yazısındadır.
06Karaciğer kanseri evreleri ne anlama gelir?
Karaciğer kanserinde evreleme, yalnız tümörün büyüklüğüne bakmaz. Karaciğerin geri kalanının ne kadar sağlıklı olduğu ve hastanın günlük yaşamını ne ölçüde sürdürebildiği de hesaba katılır. Bu nedenle Barselona sınıflaması (BCLC) yaygın olarak kullanılır.
| Evre | Tanım | Genel tedavi yönelimi |
|---|---|---|
| Evre 0 · çok erken | Tek ve çok küçük tümör, karaciğer işlevi korunmuş | Ablasyon ya da cerrahi |
| Evre A · erken | Tek tümör ya da sınırlı sayıda küçük odak | Cerrahi, nakil ya da ablasyon |
| Evre B · orta | Çok sayıda odak, damar tutulumu ve yayılım yok | Damar yolundan uygulanan tedaviler |
| Evre C · ileri | Damar tutulumu ya da karaciğer dışına yayılım | Sistemik tedaviler |
| Evre D · son dönem | Karaciğer işlevi ileri derecede bozulmuş | Destek tedavileri, nakil değerlendirmesi |
← Yana kaydırın
Evre, sabit bir etiket değildir. Tedaviyle değişebilir; ileri evre kabul edilen bazı hastalar uygulanan tedavilere yanıt verdiğinde farklı seçenekler için değerlendirilebilir hâle gelir. Bu nedenle evre bilgisi, kapanan bir kapı gibi değil, bir yol haritası gibi okunmalıdır.
07Ne zaman doktora başvurmalı?
Aşağıdaki bulgular geciktirilmeden değerlendirilmelidir.
- Gözlerde ve ciltte sararma, idrarın koyulaşması, dışkının açık renk olması
- Karında hızla artan şişlik, kıyafetlerin belde sıkışmaya başlaması
- Açıklanamayan ve süregelen kilo kaybı
- Bilinç bulanıklığı, uykuya eğilim, unutkanlık, konuşmada karışıklık
- Kanlı kusma ya da siyah renkli dışkı
- Sağ üst karında giderek artan ağrı
- 38 derece üzeri ateşin karın ağrısına eşlik etmesi
- Bacaklarda yeni başlayan ve artan ödem
Kanlı kusma, siyah renkli dışkı ya da bilinç bulanıklığı acil durumdur. Bu bulgularda randevu beklenmez, en yakın acil servise başvurulur.
08Tedavi seçenekleri nelerdir?
Karaciğer kanserinde tedavi kararı tek bir hekim tarafından verilmez. Radyoloji, girişimsel radyoloji, tıbbi onkoloji, cerrahi ve gastroenteroloji birlikte değerlendirir. Karar; tümörün sayısı, boyutu, yerleşimi, damar tutulumu, karaciğer rezervi ve hastanın genel durumu birlikte tartılarak alınır.
- Cerrahi çıkarım: karaciğer rezervi yeterli, tümör sınırlı olan uygun hastalarda
- Karaciğer nakli: belirli kriterleri karşılayan seçilmiş hastalarda
- Tümör ablasyonu: görüntüleme eşliğinde iğneyle tümörün ısı ya da soğuk enerjiyle etkisizleştirilmesi
- Kemoembolizasyon (TAKE): tümörü besleyen damara ilaç verilip damarın tıkanması
- Radyoembolizasyon (TARE): damar yoluyla radyoaktif taşıyıcıların tümör alanına ulaştırılması
- Sistemik tedaviler: ilaç tedavileri, tıbbi onkoloji planlamasıyla
- Destek tedavileri: ağrı yönetimi, karın sıvısının boşaltılması, beslenme desteği
Girişimsel radyolojinin bu tabloya katkısı, ameliyat olamayan ya da ameliyatı beklerken tedavi gereken hastalarda damar ve iğne yoluyla uygulanan seçenekler sunmasıdır. Damar yolundan uygulanan yaklaşım için kemoembolizasyon sayfasına, iğneyle uygulanan yaklaşım için tümör ablasyonu sayfasına bakabilirsiniz.
| Künye | Kemoembolizasyon (damar yolundan uygulanan tedavi) |
|---|---|
| Yaklaşım | Kasıktan ya da bilekten atardamar girişi |
| İşlem süresi | Yaklaşık 60 ile 120 dakika |
| Anestezi | Lokal anestezi, gerekirse sedasyon |
| Kesi | Yok, damar giriş yeri |
| Hastanede kalış | Genellikle 1 ile 2 gece |
| İşe dönüş | Uygun hastalarda birkaç gün ile 1 hafta arası |
| Sonrası beklenen | Bulantı, ateş ve ağrının birkaç gün sürebilmesi |
| Takip | İşlemden yaklaşık 1 ay sonra görüntüleme, sonrası hekim planına göre |
← Yana kaydırın
Tablodaki değerler genel bir çerçevedir. Tümörün yerleşimi, sayısı, karaciğer rezervi ve eşlik eden hastalıklar bu süreleri değiştirir. Uygunluk kararı hasta seçimine bağlı olarak, çok disiplinli değerlendirme sonrasında verilir.
09Yaşam süresi sorusu nasıl ele alınmalı?
Bu, hastaların ve yakınlarının en sık sorduğu sorudur. Dürüst cevap şudur: internetten okunan bir rakam sizin durumunuzu tarif etmez.
Karaciğer kanserinde seyir; tümörün evresi, karaciğerin kalan işlev kapasitesi, altta yatan hastalık, uygulanabilen tedaviler ve tedaviye verilen yanıt tarafından belirlenir. Bu değişkenlerin her biri hastadan hastaya farklıdır. Aynı evredeki iki hastanın seyri birbirine benzemeyebilir.
Genel istatistikler geniş hasta gruplarının ortalamasıdır ve geçmiş yıllarda uygulanan tedavileri yansıtır. Tedavi seçenekleri değiştikçe bu ortalamalar da değişir.
Prognoz sorusunu, dosyanızı gören ve tetkiklerinizi elinde tutan hekiminize sorun. Bu soruyu sormak hakkınızdır ve sorulmasında sakınca yoktur. Yanıtın anlamlı olması için, sizin verilerinize dayanması gerekir.
10Onkoloji görüşmesine hazırlık listesi
Görüşmeye hazırlıklı gitmek, kısa bir randevudan çok daha fazlasını almanızı sağlar. Aşağıdaki maddeleri yanınıza alın ve soruları önceden yazın.
Yanınıza alacaklarınız
- Tüm görüntüleme CD'leri ve raporları, en eskisinden başlayarak
- Kan tetkik sonuçları, varsa hepatit taraması
- Patoloji raporu, biyopsi yapıldıysa
- Kullandığınız ilaçların listesi, dozlarıyla birlikte
- Varsa epikriz ve ameliyat raporları
- Görüşmeye eşlik edecek bir yakın
Soracaklarınız
- Tümörüm birincil karaciğer kanseri mi, başka bir organdan yayılım mı?
- Hangi evredeyim ve bu evre neye göre belirlendi?
- Karaciğerimin kalan işlev kapasitesi nasıl?
- Benim durumumda hangi tedavi seçenekleri açık, hangileri uygun değil ve neden?
- Ameliyat dışı seçenekler benim için değerlendirildi mi?
- Dosyam çok disiplinli konseyde görüşülecek mi?
- Tedavinin bana getireceği yan etkiler neler, günlük yaşamımı nasıl etkiler?
- Karar için ne kadar zamanım var, bekleme süreci riskli mi?
- İkinci görüş almak istersem hangi belgeleri hazırlamalıyım?
İkinci görüş istemek, tedavi eden ekibe karşı bir tutum değildir. Onkolojik kararlarda yaygın ve olağan bir uygulamadır.
Karaciğer kanseri belirtileri geç ortaya çıkar; erken dönemde çoğu hasta hiçbir şey hissetmez. Bu yüzden siroz, kronik hepatit B ve C gibi risk zeminlerinde düzenli tarama, belirti beklemekten daha erken sonuç verir. Tanı kontrastlı görüntülemeyle konur, evreleme tümörün yanında karaciğerin kalan kapasitesini de hesaba katar. Tedavi seçenekleri cerrahiden damar ve iğne yoluyla uygulanan yöntemlere kadar geniştir ve karar çok disiplinli değerlendirmeyle verilir.
Sonraki adım: risk grubundaysanız tarama planınızı hekiminizle netleştirin; tanı almışsanız tüm görüntüleme ve raporlarınızı tek dosyada toplayıp değerlendirmeye götürün.
Değerlendirme talebi için randevu sayfasını kullanabilirsiniz.
