Bacak Damar Tıkanıklığı Belirtileri

01Bacak damar tıkanıklığı nedir?

Bacağa kan taşıyan atardamarların iç yüzeyinde zamanla plak birikir. Plak damarı daraltır, damar da kasların artan kan ihtiyacını karşılayamaz hale gelir. Bu tabloya alt ekstremite periferik arter hastalığı denir.

Damar yeterince açık olduğu sürece kişi hiçbir şey hissetmez. Darlık belirli bir düzeyi geçtiğinde ilk şikâyet yürürken başlar, çünkü yürüyen kas dinlenen kastan çok daha fazla kan ister. Darlık ilerledikçe dinlenme sırasında bile yetersizlik ortaya çıkar.

Bu yazı yalnız bacak atardamarlarını ele alıyor. Vücudun diğer bölgelerindeki tıkanıklıkların belirtilerini ayırmak isterseniz damar tıkanıklığı belirtileri yazısı genel tabloyu bölge bölge karşılaştırıyor. Damar hastalıklarının tamamına dair çerçeve için damar hastalıkları sayfasına bakabilirsiniz.

02Bacak damar tıkanıklığı belirtileri nelerdir?

En sık ilk bulgu, belirli bir mesafeyi yürüdükten sonra bacakta başlayan kramp benzeri ağrıdır. Ağrı durunca birkaç dakika içinde geçer, tekrar yürüyünce yaklaşık aynı mesafede geri döner. Bu tekrar eden düzen, ağrıyı diğer nedenlerden ayıran en güçlü ipucudur. Tıptaki adı klodikasyondur.

Diğer belirtiler daha sessiz ilerler. Ayakta sürekli soğukluk, tek bacakta bacak kılarının seyrelmesi, tırnakların kalınlaşıp yavaş uzaması, cildin incelmesi ve parlaklaşması sık gözden kaçan bulgulardır. Bacağı yukarı kaldırınca solması, sarkıtınca kızarması damar kökenli bir sorunu düşündürür.

Hangi belirti hangi düzeyde akım kaybını gösterir?

03Ağrının yeri hangi damarı işaret eder?

Ağrının hissedildiği kas grubu, tıkanıklığın hangi damar bölgesinde olduğunu tahmin etmeye yarar. Tıkanıklık her zaman ağrının hissedildiği yerin bir üst seviyesindedir.

Diz altı damarların tutulduğu hastalarda ayak yaraları öne çıkar. Şeker hastalığı olan kişilerde bu bölge sık etkilenir ve his kaybı nedeniyle ağrı belirtisi zayıflar. Bu grubun ayrı bir takip düzeni vardır; ayrıntısını diyabetik ayak sayfasında bulabilirsiniz.

04Yürüme mesafesi neden ölçülür?

Yürüme mesafesi, hastalığın evresini belirleyen en pratik ölçüttür. Klinikte yaygın kullanılan Fontaine sınıflaması bu mesafeyi doğrudan evreye çevirir.

Evre III ve IV birlikte kritik bacak iskemisi başlığı altında toplanır. Bu iki evrede değerlendirme geciktirilmez.

Fontaine evresi tek başına tedavi kararını vermez. Aynı evredeki iki hastadan biri günde on kilometre yürüyen bir postacı, diğeri evden çıkmayan bir kişi olabilir. Karar, evre ile birlikte kişinin yaşam düzenine göre verilir.

05Rutherford sınıflaması ne söyler?

Rutherford sınıflaması, aynı tabloyu daha ayrıntılı kategorilere ayırır ve tedavi sonrası değişimi izlemeye yarar. Hekimler arasındaki iletişimde ve girişim planında sık kullanılır.

İki sınıflama birbirinin yerine değil, birlikte kullanılır. Fontaine tabloyu özetler, Rutherford ayrıntıyı verir.

06Bu ağrı başka nedenlerle karışır mı?

Bacak ağrısının her türü damar kökenli değildir. En sık karışan üç tablo şunlardır.

• Bel kaynaklı sinir sıkışması. Ağrı yürümekle gelir ancak öne eğilince veya oturunca geçer. Mesafe sabit değildir, gün içinde değişir. Uyuşma ve karıncalanma öndedir.
• Toplardamar kökenli şikâyetler. Bacakta ağırlık ve şişlik akşama doğru artar, bacağı yukarı kaldırınca hafifler. Atardamar ağrısında ise bacağı kaldırmak şikâyeti artırır. Bu ayrım için venöz yetmezlik yazısına bakabilirsiniz.
• Kas ve eklem sorunları. Ağrı hareketin belirli bir açısında ortaya çıkar, mesafeyle ilişkisi yoktur. Basmakla hassasiyet vardır.

07Tanı nasıl konur?

Değerlendirme muayeneyle başlar. Kasık, diz arkası ve ayak bileğindeki nabızlar tek tek kontrol edilir, iki bacak karşılaştırılır. Cilt ısısı, renk ve kıl dağılımına bakılır.

Ayak bileği kol indeksi. Ayak bileğinden ve koldan ölçülen tansiyonun oranıdır. Ağrısızdır, birkaç dakika sürer ve ilk basamakta en çok bilgi veren testtir.

Şeker hastalığı ve böbrek yetmezliği olan kişilerde damar duvarı sertleştiği için indeks yanıltıcı biçimde yüksek çıkabilir. Bu grupta parmak basıncı ölçümü tercih edilir.

Renkli Doppler ultrason. Darlığın yerini ve derecesini gösterir, ışın içermez.

BT anjiyografi ve MR anjiyografi. Damar haritasını ayrıntılı çıkarır, girişim planı için kullanılır.

Kateter anjiyografi. Hem tanı hem tedavi aşamasında kullanılan yöntemdir; genellikle girişim planlanan hastalarda tercih edilir.

08Yürüme mesafesi günlüğü ve ayak muayenesi listesi

Muayeneye giderken elinizde yazılı veri olması, değerlendirmeyi belirgin biçimde hızlandırır.

Yürüme mesafesi günlüğü. Bir hafta boyunca her gün şu üç satırı doldurun.

1. Ağrı başlayana kadar yürüdüğüm mesafe veya süre
2. Ağrının yeri: kalça, uyluk, baldır, ayak tabanı
3. Ağrı geçene kadar durmam gereken süre

Ayak muayenesi kontrol listesi. Haftada en az bir kez, şeker hastalığı varsa her gün uygulayın.

1. İki ayağı yan yana koyup renk ve şişlik farkına bakın.
2. Ayak sırtındaki ve iç bilek arkasındaki nabzı elinizle arayın.
3. İki ayağın sıcaklığını elinizin tersiyle karşılaştırın.
4. Parmak aralarını ayna yardımıyla kontrol edin.
5. Topuk ve taban bölgesinde çatlak, nasır ve kızarıklık arayın.
6. Tırnak kalınlığında ve renginde değişim olup olmadığına bakın.
7. Bacak kılarının bir tarafta seyrelip seyrelmediğine bakın.

Hekiminize sorabilecekleriniz

• Ayak bileği kol indeksim kaç ve hangi aralıkta?
• Tıkanıklık hangi damar seviyesinde ve ne kadar uzunlukta?
• Şu an hangi Fontaine evresindeyim?
• Yürüme programı benim için uygun mu, ne sıklıkta yapmalıyım?
• Girişimsel tedaviye uygun bir damar yapım var mı?
• Hangi bulgu ortaya çıkarsa randevumu beklemeden gelmeliyim?

09Tedavi nasıl planlanır?

Tedavinin ilk basamağı her hastada aynıdır: risk faktörlerinin kontrolü. Tütünün bırakılması, şeker ve kolesterol düzeylerinin hedefte tutulması, tansiyon kontrolü ve düzenli yürüme programı bu grubun temelini oluşturur. Denetimli yürüme programı, yürüme mesafesini artırmaya yönelik en çok başvurulan yaklaşımlardan biridir.

Şikâyet yaşam düzenini kısıtlıyorsa veya dinlenme ağrısı ile yara varsa, akımın yeniden sağlanması gündeme gelir. Kateter yoluyla balonla genişletme ve stent yerleştirme, uygun hastalarda cerrahiye göre daha küçük bir girişimle akımı artırmayı hedefler. Hangi hastanın hangi yönteme uygun olduğu, damarın tutulum uzunluğuna, tıkanıklığın seviyesine ve genel duruma göre hekim değerlendirmesi sonrası belirlenir. Yöntemin ayrıntısı, hazırlık aşaması ve sonrasında beklenenler için periferik arter hastalığı stent tedavisi sayfasına bakabilirsiniz.

10Ne zaman doktora başvurmalı?

Aşağıdaki bulgular değerlendirmenin geciktirilmemesi gerektiğini gösterir.

• Dinlenirken, özellikle geceleri başlayan ayak ağrısı
• Ayağı yataktan sarkıtınca rahatlayan ağrı
• Ayakta veya parmakta kapanmayan yara
• Parmak ucunda mor ya da siyah renk değişimi
• Yürüme mesafenizin haftalar içinde yarıya inmesi
• Yara çevresinde kızarıklığın yayılması, akıntı, kötü koku veya ateş

Acil servise başvurulması gereken tablo: bacakta ani başlayan şiddetli ağrı, solukluk, soğukluk, uyuşma ve hareket ettirememe birlikteyse damar aniden kapanmış olabilir. Bu tablo saatlerle yarışır, randevu beklenmez.