01İnme (felç) nedir?
İnme, beyne giden bir damarın tıkanması veya yırtılması sonucu beyin dokusunun kansız kalmasıdır. Damar tıkanmasıyla oluşan tabloya iskemik inme, damar yırtılmasıyla oluşana kanamalı inme denir. Halk arasında felç olarak bilinir.
Tıkanan damarın beslediği bölgede sinir hücreleri dakikalar içinde zarar görmeye başlar. Bu nedenle inme, kalp krizi gibi zamana karşı yarışılan bir tablodur. Risk; yüksek tansiyon, kalp ritim bozukluğu, şeker hastalığı, sigara, yüksek kolesterol ve şah damarı darlığı olanlarda artar.
F · Face (Yüz): Gülümsemesini isteyin. Ağzın bir tarafı kayıyor mu? A · Arm (Kol): İki kolunu kaldırsın. Bir kol düşüyor veya kalkmıyor mu? S · Speech (Konuşma): Basit bir cümle kurmasını isteyin. Konuşması bozuk veya anlamsız mı? T · Time (Zaman): Bu bulgulardan biri varsa hemen 112'yi arayın ve belirtilerin başladığı saati not edin.
Ek belirtiler: tek gözde ani görme kaybı, ani denge kaybı, yürüyememe, ani şiddetli baş ağrısı, yutma güçlüğü. Belirtiler kendiliğinden geçse bile hastaneye gidilmelidir; bu tablo geçici iskemik atak olabilir ve yakın zamanda kalıcı inme habercisidir. Ayrıntı için geçici iskemik atak (TIA) yazısına bakabilirsiniz.
02Mekanik trombektomi nedir?
Mekanik trombektomi, beyin damarını tıkayan pıhtının kateter yoluyla yakalanıp vücut dışına çıkarılmasıdır. Kafatası açılmaz. İşlem, anjiyografi tekniğiyle ve gerçek zamanlı görüntü altında yapılır.
Pıhtıya iki şekilde ulaşılır. Stent retriever adı verilen ağ biçimli cihaz pıhtının içinden geçirilip açılır, pıhtıyı kavrayarak dışarı çekilir. Aspirasyon kateteri ise pıhtının önüne getirilip vakumla emerek çıkarır. Çoğu hastada bu iki yöntem birlikte kullanılır.
Damar yolundan verilen pıhtı eritici ilaç (trombolitik) tedavisi, inme tedavisinin diğer basamağıdır. Ancak büyük bir damar tıkalıysa ilaç tek başına yeterli olmayabilir; bu hastalarda trombektomi gündeme gelir. İki yöntem birbirinin alternatifi değil, uygun hastalarda birbirinin tamamlayıcısıdır.
Zaman penceresi ve altın saat kuralı
İnme tedavisinde belirleyici olan, belirtinin başladığı andan tedaviye kadar geçen süredir. Pıhtı eritici ilaç yalnızca dar bir zaman penceresinde, genellikle ilk saatler içinde verilebilir. Mekanik trombektomi için pencere daha geniştir ve seçilmiş hastalarda belirti başlangıcından sonraki ilk gün içinde uygulanabilir.
Bu genişlik "beklenebilir" anlamına gelmez. Her geçen dakika kurtarılabilecek beyin dokusunu azaltır. Bu nedenle belirti fark edildiği anda 112 aranmalı ve hasta trombektomi yapılabilen bir inme merkezine ulaştırılmalıdır.
03Trombektomi nasıl yapılır?
Hasta acil servise ulaştığında önce BT veya MR ile beyin ve damar görüntülemesi yapılır. Kanama olmadığı ve büyük damar tıkanıklığı bulunduğu gösterilirse hasta doğrudan anjiyografi ünitesine alınır.
Adım adım işlem akışı
- Görüntüleme ile karar verilir. BT anjiyografi veya perfüzyon incelemesiyle tıkalı damar ve kurtarılabilir beyin dokusu belirlenir.
- Anestezi hazırlığı yapılır. Hastanın bilinç durumuna göre sedasyon veya genel anestezi uygulanır. Hasta uyanıksa işlem sırasında ağrı hissetmez.
- Kasık atardamarına kılıf yerleştirilir. Cilde kesi atılmaz, iğne ile girilir.
- Kılavuz kateter boyun damarına ilerletilir. Kontrast madde ile tıkanıklığın yeri ve uzunluğu görüntülenir.
- Mikrokateter pıhtıya ulaştırılır. Saç teli inceliğindeki kateter, tıkalı bölgeye kadar yönlendirilir.
- Pıhtı çıkarılır. Stent retriever açılıp pıhtıyı kavrar veya aspirasyon kateteri vakumla emer. Gerekirse işlem birkaç kez tekrarlanır.
- Akım kontrol edilir. Damarın açıldığı ve kanın beyin dokusuna ulaştığı görüntüyle doğrulanır. Altta yatan darlık varsa balon veya stent gerekebilir.
- İzlem başlar. Giriş yeri kapatılır, hasta inme yoğun bakımına alınır ve nörolojik muayenesi düzenli tekrarlanır.
04Kimlere uygulanır?
Trombektomi kararı, görüntüleme bulguları ve belirtinin başlama zamanı birlikte değerlendirilerek verilir.
- Beynin büyük damarlarından birinde tıkanıklık gösterilen akut iskemik inme hastaları
- Görüntülemede henüz kalıcı hasar görmemiş, kurtarılabilir beyin dokusu bulunan hastalar
- Pıhtı eritici ilaca rağmen damarı açılmayan veya bu ilacın verilemediği hastalar
- Kan sulandırıcı kullandığı için ilaç tedavisi uygun olmayan hastalar
- Uyanınca inme bulgusuyla fark edilen ve görüntülemesi uygun bulunan hastalar
Uygunluk kararı muayene ve görüntüleme sonrası verilir. Bu değerlendirme acil serviste, nöroloji ve girişimsel nöroradyoloji ekiplerinin ortak kararıyla dakikalar içinde yapılır.
05Kimlere uygulanmaz?
| Durum | Sınıf | Açıklama |
|---|---|---|
| Kanamalı inme saptanması | Kesin engel | Tedavi tümüyle farklı yönetilir |
| Görüntülemede yaygın ve kalıcı beyin hasarı | Kesin engel olabilir | İşlemin sağlayacağı yarar beklenmez |
| Küçük damar tıkanıklığına bağlı hafif tablo | Göreceli | İlaç tedavisi ve izlem tercih edilebilir |
| Kateterle ulaşılamayan damar yapısı | Kesin engel olabilir | Alternatif tedavi planlanır |
| Kontrast maddeye ağır alerji öyküsü | Göreceli | Acil koşulda ön hazırlıkla değerlendirilir |
| İleri derecede bozulmuş genel durum | Göreceli | Yarar ve zarar dengesi hastaya özel tartılır |
← Yana kaydırın
Acil bir tabloda göreceli engeller, işlemin sağlayacağı yarar göz önüne alınarak yeniden değerlendirilir.
06İşlem öncesi hazırlık
Akut inmede hazırlık, planlı işlemlerden farklı olarak dakikalar içinde tamamlanır. Hasta yakınının vereceği bilgiler bu aşamada belirleyicidir.
- Belirtilerin kesin başlangıç saati hekime bildirilir, bilinmiyorsa hastanın son normal görüldüğü an söylenir
- Kullanılan tüm ilaçlar, özellikle kan sulandırıcılar bildirilir
- Bilinen hastalıklar (şeker, tansiyon, ritim bozukluğu, geçirilmiş inme veya kanama) aktarılır
- İlaç ve kontrast madde alerjisi öyküsü söylenir
- Yakın zamanda geçirilmiş ameliyat, travma veya kanama bildirilir
- Kan alınır ve BT veya MR görüntülemesi yapılır
- İşlem için bilgilendirilmiş onam alınır
07İşlem sonrası: iyileşme süreci
| Zaman | Beklenen durum | Dikkat edilecekler |
|---|---|---|
| İlk 24 saat | Yoğun bakımda yakın izlem | Tansiyon, bilinç ve nörolojik muayene sık kontrol edilir |
| 1 ile 2. gün | Kontrol beyin görüntülemesi | Kanama ve ödem açısından değerlendirme yapılır |
| İlk hafta | Servis izlemi, rehabilitasyonun başlaması | Yutma değerlendirmesi, fizyoterapi ve konuşma terapisi planlanır |
| Taburculuk sonrası | Ev veya rehabilitasyon merkezi programı | İlaçlar düzenli kullanılır, kontrollere gidilir |
| Uzun dönem | Nedene yönelik tedavi | Ritim bozukluğu, şah damarı darlığı ve risk faktörleri ele alınır |
← Yana kaydırın
İyileşmenin hızı ve düzeyi hastadan hastaya değişir. Tıkanan damarın yeri, tedaviye kadar geçen süre ve hastanın genel durumu bu süreci belirler.
08Riskler ve olası komplikasyonlar
Trombektomi acil koşullarda uygulanan bir işlemdir ve riskleri vardır. Bu riskler, işlemin yapılmaması durumunda beklenen beyin hasarıyla birlikte değerlendirilir.
Beklenen bulgular:
- Kasıktaki giriş yerinde morluk ve hassasiyet
- Anestezi veya sedasyon sonrası geçici bulantı, halsizlik
- İşlem sonrası ilk günlerde yorgunluk
Seyrek görülen durumlar:
- Damar duvarında yaralanma veya damarın kasılması
- Pıhtı parçasının başka bir damar dalına gitmesi
- Giriş bölgesinde kanama veya yalancı anevrizma
- Kontrast maddeye bağlı böbrek fonksiyonlarında geçici bozulma
Nadir görülen durumlar:
- Tedavi edilen bölgede kanama gelişmesi
- Damarın yeniden tıkanması ve ek işlem gereksinimi
Taburculuk sonrası şu belirtilerde derhal 112 aranmalıdır: yeniden başlayan güçsüzlük veya konuşma bozukluğu, ani şiddetli baş ağrısı, bilinç bulanıklığı, nöbet. Giriş bölgesinde büyüyen şişlik veya durmayan kanamada da acil başvuru gerekir.
09Mekanik trombektomi ile pıhtı eritici ilaç tedavisi karşılaştırması
| Ölçüt | Mekanik trombektomi | Pıhtı eritici ilaç |
|---|---|---|
| Kesi | Kesi yok, kasıkta iğne girişi | Girişim yok, damar yolundan verilir |
| Anestezi | Sedasyon veya genel anestezi | Anestezi gerekmez |
| Zaman penceresi | Seçilmiş hastalarda daha geniş | Yalnızca ilk saatlerde |
| Hedef pıhtı | Büyük damar tıkanıklıkları | Küçük ve orta damar tıkanıklıkları |
| Uygulama yeri | Anjiyografi ünitesi | Acil servis veya yoğun bakım |
| Birlikte kullanım | Uygun hastalarda ilaçla birlikte | Uygun hastalarda trombektomiden önce |
← Yana kaydırın
Her iki yöntemin de uygun olduğu hasta grupları farklıdır. Yöntem seçimi hastalığın evresi, anatomi ve hastanın genel durumuna göre yapılır. Kararı acil serviste nöroloji ve girişimsel nöroradyoloji ekipleri birlikte verir.
Akut inme bir acil durumdur ve randevu ile yönetilmez. Aşağıdaki değerlendirme çağrısı; inme sonrası takip, şah damarı darlığı ve tekrarlayan inme riskinin planlı olarak ele alınması içindir.
Bu işlemin size uygun olup olmadığı, mevcut görüntülemeleriniz ve muayene sonrasında belirlenir. Değerlendirme için randevu talebi oluşturabilir veya iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.
