Kanama embolizasyonu

01Kanama embolizasyonu nedir?

Embolizasyon, kanayan damara ince bir kateterle ulaşılıp o damardaki akımın özel malzemelerle azaltılması veya durdurulması işlemidir. Amaç kanama kaynağını hedeflemektir.

Travmaya, bazı sindirim sistemi hastalıklarına, ameliyatlara veya tümörlere bağlı kanamalarda değerlendirilebilir. Her kanama için ilk ya da uygun seçenek değildir. Endoskopi, cerrahi, ilaç ve destek tedavilerinin yeri kanamanın nedenine göre değişir.

02Karar nasıl verilir?

Kanamanın yeri, şiddeti ve hastanın genel durumu değerlendirilir. Kan testleri, tomografi veya diğer incelemeler kanama kaynağını araştırmaya yardımcı olabilir. Kan ve sıvı desteği gibi acil ihtiyaçlar işlemle birlikte ele alınır.

Bazı kanamalar aralıklı olduğu için inceleme sırasında görünmeyebilir. Hedef damarın bulunması ve kapatılmasının uygunluğu, görüntüler ve diğer bulgularla değerlendirilir.

03İşlem nasıl ilerler?

Kasık veya bilek gibi uygun bir atardamardan girilir. Anjiyografi ile kanama bölgesine giden damarlar incelenir. İnce kateter hedefe ilerletilir ve seçilen damar kapatıcı malzeme uygulanır.

Malzeme, damarın yapısına ve kanamanın özelliğine göre seçilir. Amaç, mümkün olduğunca kanama kaynağını hedeflerken normal dokunun kanlanmasını korumaktır. Uygulama sonrası kontrol görüntüleri alınır.

04Hasta yakınından hangi bilgiler istenebilir?

Kullanılan ilaçlar, özellikle kan sulandırıcılar; önceki ameliyatlar, alerjiler ve bilinen hastalıklar önemlidir. Bu bilgiler acil ekiple paylaşılır. Belge veya ilaç listesi aramak için acil yardım geciktirilmemelidir.

Planlı bir işlemde hazırlık önceden yapılabilir. Acil kanamada ise değerlendirme ve tedavi, hastanın ihtiyacına göre eş zamanlı ilerleyebilir.

05Riskler ve işlem sonrası

Giriş yerinde kanama, damar hasarı, kontrast maddeye bağlı reaksiyon veya böbrek etkilenmesi olabilir. Kan akımı istenmeyen bir bölgede azalırsa normal dokuda hasar gelişebilir. İşleme rağmen kanama sürebilir veya yeniden başlayabilir.

İşlem sonrası kan değerleri, tansiyon, ağrı ve genel durum izlenir. Embolizasyon kanamayı kontrol etmeye yardımcı olsa da kanamaya yol açan hastalığın değerlendirilmesi sürer. Gerektiğinde tekrar girişim, endoskopi veya cerrahi planlanabilir.

06Kanamanın ağırlaştığını gösteren işaretler nelerdir?

Kanama her zaman dışarıdan görülmez. Mideye, bağırsağa, karın içine veya doku aralarına olan kanamalar önce halsizlik, baş dönmesi ya da solukluk gibi genel belirtilerle fark edilebilir.

Aşağıdaki işaretlerden biri varsa durum randevuyla yönetilecek bir tablo değildir. 112’yi arayın veya en yakın acil servise ulaşın:

• Kan kusma ya da kahve telvesi görünümünde kusma
• Siyah, katran renginde dışkı veya makattan bol taze kan gelmesi
• Öksürükle kan gelmesi
• Doğum sonrası azalmayan, giderek artan kanama
• Travma sonrası durmayan kanama
• Soğuk terleme, üşüme, çarpıntı, baş dönmesi veya bayılma
• Huzursuzluk, dalgınlık ya da bilinç bulanıklığı

Girişimsel radyoloji ekibi, acil serviste yapılan ilk değerlendirme ve görüntülemeden sonra sürece katılır. Bu sayfa acil başvurunun yerini almaz; işlemin ne olduğunu anlatır.

07Hangi kanamalarda değerlendirilir?

Embolizasyonun yeri, kanamanın nereden ve neden kaynaklandığına göre değişir. Aşağıdaki durumlar, yöntemin sık gündeme geldiği örneklerdir. Her birinde karar, ilgili uzmanlıklarla birlikte verilir.

Sindirim sistemi kanaması

Mide ve onikiparmak bağırsağı ülserleri, tümörler veya damar yapısı bozuklukları kanamaya yol açabilir. Bu kanamalarda ilk basamak çoğunlukla endoskopidir, yani kamerayla sindirim kanalının içine bakılarak yapılan girişimdir.

Endoskopiyle kanama kontrol altına alınamadığında ya da kanayan bölgeye bu yolla ulaşılamadığında embolizasyon değerlendirilebilir.

Travmaya bağlı kanama

Trafik kazası veya düşme sonrası karaciğer, dalak, böbrek ya da leğen kemiği kırıklarına bağlı kanamalar olabilir. Uygun hastalarda embolizasyon, organı korumaya yönelik bir seçenek olarak düşünülür.

Dolaşımı hızla bozulan veya birden fazla organı yaralanmış hastalarda cerrahi öncelik kazanabilir. İki yaklaşım aynı hastada art arda da kullanılabilir.

Doğum sonrası kanama

Doğumdan sonra ilaç ve diğer yöntemlerle durdurulamayan rahim kanamalarında, rahmi besleyen atardamarların kapatılması değerlendirilebilir. Seçilmiş hastalarda bu yaklaşım rahmin korunmasına yardımcı olabilir.

Aynı damar yolu, iyi huylu rahim miyomlarında uygulanan miyom embolizasyonu işleminde de kullanılır; ancak iki durumun aciliyeti ve planlaması farklıdır.

Öksürükle kan gelmesi

Tıpta hemoptizi olarak adlandırılır. Bronşektazi (hava yollarında kalıcı genişleme), geçirilmiş tüberküloz, akciğer enfeksiyonları veya tümörler bu tabloya yol açabilir.

Solunum yolunu tehdit eden kanamalarda, akciğere kan taşıyan bronşiyal atardamarların embolizasyonu değerlendirilen yöntemlerden biridir.

Durdurulamayan burun kanaması

Tampon ve yakma (koterizasyon) gibi kulak burun boğaz uygulamalarına rağmen tekrarlayan, ciddi burun kanamalarında burun iç yüzünü besleyen damarlara yönelik embolizasyon düşünülebilir.

Kanamalar bazen ameliyat veya biyopsi gibi bir girişimden sonra da gelişebilir. Bu durumda da kaynağın bulunması ve yöntemin seçilmesi aynı ilkelerle yapılır.

08Kimlerde uygun olmayabilir?

Hedef damara kateterle güvenli biçimde ulaşılamıyorsa ya da damarın kapatılması organın beslenmesini tümüyle kesecekse embolizasyon uygun olmayabilir. Hemen cerrahi müdahale gerektiren tablolarda da öncelik ameliyattır.

Bazı durumlar yöntemi tamamen dışlamaz, ancak planı değiştirir. Kontrast maddeye ağır alerji öyküsünde önceden hazırlık yapılabilir. İleri böbrek yetmezliğinde kullanılan kontrast miktarı azaltılmaya çalışılır. Ağır pıhtılaşma bozukluğunda kan ürünü desteği gündeme gelebilir.

Gebelikte radyasyon ayrıca göz önünde bulundurulur. Doğum sonrası kanama gibi hayatı tehdit eden durumlarda ise öncelik annenin yaşamsal güvenliğidir.

09İşlem sırasında adım adım neler olur?

İşlem anjiyografi ünitesinde yapılır. Acil tablolarda hazırlık kısa tutulur ve bazı adımlar eş zamanlı ilerler.

1. Damar yolu açılır, tansiyon, nabız ve oksijen düzeyi sürekli izlenir. Gerekirse kan ve sıvı desteği sürdürülür.
2. Kasık veya bilek bölgesi temizlenir ve giriş yeri lokal anestezikle uyuşturulur. Anestezi ve sedasyon, yani sakinleştirici ilaç planı hastanın durumuna göre belirlenir.
3. Atardamara ince bir kılıf yerleştirilir ve kateter damar içinde kanama bölgesine doğru ilerletilir.
4. Kontrast madde verilerek damarlar görüntülenir. Kontrastın damar dışına sızdığı nokta, aktif kanamanın yerini gösterebilir.
5. Mikrokateter adı verilen çok ince bir kateter, kanayan dala olabildiğince yakın ilerletilir.
6. Damarın çapına ve kanamanın özelliğine göre küçük parçacıklar, metal sarmallar (coil), tıkayıcı sıvılar veya zamanla emilen malzemeler kullanılır.
7. Kontrol görüntüleri alınır. Gerekirse başka damar dalları da değerlendirilir.
8. Kateter çıkarılır, giriş yerine bası uygulanır veya kapatma cihazı kullanılır. Hasta yakın gözleme alınır.

İşlemin süresi; kanamanın yerine, damar yapısına ve birden fazla kaynak bulunup bulunmamasına göre belirgin biçimde değişir.

10Embolizasyon ile cerrahi arasında nasıl seçim yapılır?

İki yöntem birbirinin rakibi değildir. Hangisinin öne çıkacağı; kanamanın kaynağına, hastanın dolaşım durumuna, eşlik eden yaralanmalara ve kurumun o andaki olanaklarına göre belirlenir.

Embolizasyon, uygun hastalarda kanayan damarı içeriden hedefleyerek organın mümkün olduğunca korunmasını amaçlar. Karın veya göğüs açılmadan, damar içinden yapılır. Buna karşın her kanama kaynağına kateterle ulaşılamayabilir.

Cerrahi ise kanamanın doğrudan görülerek durdurulmasını sağlar. Dolaşımı hızla bozulan veya hemen ameliyathaneye alınması gereken hastalarda öncelikli olabilir. Bazı hastalarda önce biri, ardından diğeri uygulanır.

11İşlem sonrası hangi belirtiler hemen bildirilmeli?

İşlem sonrası dönemde, hastanede veya taburculuktan sonra aşağıdaki belirtiler gecikmeden bildirilmelidir. Yoğun kanama, bayılma veya nefes darlığında 112’yi arayın.

• Kanamanın yeniden başlaması: kan kusma, siyah dışkı, artan vajinal kanama, öksürükle kan gelmesi
• Giriş yerinde hızla büyüyen şişlik veya durmayan kanama
• Bacakta ya da kolda soğuma, renk değişikliği, uyuşma veya güçsüzlük
• Yüksek ateş, titreme, giderek şiddetlenen karın veya bel ağrısı
• Baş dönmesi, soğuk terleme, bayılma hissi

Embolizasyon sonrası bölgesel ağrı, bulantı ve hafif ateş görülebilir. Bu belirtilerin beklenen seyirde mi olduğunu takip eden ekip değerlendirir.

12Raporda geçen terimler ne anlama gelir?

• Embolizasyon: Damarın içeriden tıkayıcı malzemeyle kapatılması.
• Anjiyografi: Damarların kateter ve kontrast madde ile görüntülenmesi.
• Ekstravazasyon: Kontrast maddenin damar dışına sızması; aktif kanamanın bulgusu olabilir.
• Coil: Damarı kapatmak için kullanılan küçük metal sarmal.
• Melena: Siyah, katran renginde dışkı; sindirim kanalının üst bölümünden kanamayı düşündürebilir.
• Postpartum kanama: Doğum sonrası görülen rahim kanaması.
• Epistaksis: Burun kanaması.

13Acil dönem sonrasında

Planlı kontrol ve takip için iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz. Anjiyografi ve damar hastalıkları sayfaları yöntemi anlamanıza yardımcı olabilir. Yeni ciddi kanamada 112’yi arayın.