01Aktif kanama nedir?
Aktif kanama, bir damarın yırtılması veya aşınması sonucu kanın damar dışına çıkmayı sürdürmesidir. Kanama vücut boşluğuna, sindirim kanalına, solunum yollarına veya doku aralarına olabilir. Kaybedilen kan miktarı arttıkça dolaşım bozulur ve organların kanlanması tehlikeye girer.
Sık görülen nedenler arasında mide ve onikiparmak bağırsağı ülserleri, sindirim sistemi tümörleri, trafik kazası ve düşme gibi travmalar, doğum sonrası rahim kanamaları, akciğer hastalıklarına bağlı kan tükürme ve durdurulamayan burun kanamaları yer alır. Girişim gerektiren kanamalar bazen ameliyat ya da biyopsi sonrasında da gelişebilir.
Kanamanın ağırlaştığını gösteren belirtiler:
- Kanlı kusma, siyah ve katran renginde dışkı, makattan taze kan gelmesi
- Ağızdan öksürükle kan gelmesi
- Doğum sonrası azalmayan, artarak süren kanama
- Ciltte solukluk, soğuk terleme, üşüme
- Hızlı nabız, düşük tansiyon, baş dönmesi ve bayılma
- Huzursuzluk, dalgınlık, bilinç bulanıklığı
Yukarıdaki belirtilerden herhangi biri varsa hastane randevusu beklenmez. Kanama tablosu 112 ve acil servis yolu ile yönetilir; girişimsel radyoloji ekibi acil serviste yapılan ilk değerlendirmenin ve görüntülemenin ardından devreye girer. Bu sayfa acil başvurunun yerini almaz, işlemin ne olduğunu anlatır.
02Kanama embolizasyonu nedir?
Kanama embolizasyonu, kanayan damarın anjiyografi ile bulunup damarın içinden tıkayıcı malzeme verilerek kapatılması işlemidir. Girişimsel radyolojinin acil uygulamaları arasında yer alır ve çoğu zaman açık ameliyata alternatif oluşturur.
Kateter kasıktaki atardamardan, bazı durumlarda bilekten girilerek damar ağı içinde ilerletilir. Kanayan damara ulaşıldığında, damarın çapına ve kanamanın niteliğine göre farklı malzemeler kullanılır: küçük parçacıklar, metal sarmallar (coil), tıkayıcı sıvı ajanlar veya geçici olarak emilen sünger benzeri malzemeler. Anjiyografinin nasıl yapıldığı anjiyografi sayfasında ayrıntılı anlatılmıştır.
Amaç yalnızca kanamayı durdurmak değil, hedeflenen damarı kapatırken çevre organın kanlanmasını korumaktır. Bu nedenle işlem mümkün olan en uçtaki damar dalından, seçici biçimde yapılır.
03Kanama embolizasyonu nasıl yapılır?
İşlem anjiyografi ünitesinde yapılır. Hasta sırtüstü yatar, damar yolu açılır ve yaşamsal bulguları sürekli izlenir.
Adım adım işlem akışı
- Kasık veya bilek bölgesi temizlenir, steril örtü serilir ve giriş bölgesine lokal anestezi uygulanır.
- Atardamara ince bir kılıf yerleştirilir. Hasta bu aşamada basınç hisseder, keskin ağrı beklenmez.
- Kateter damar ağı içinde ilerletilerek kanamanın olduğu bölgeye ulaşılır.
- Kontrast madde verilir ve floroskopide damarlar görüntülenir. Kontrast maddenin damar dışına sızdığı nokta kanama odağını gösterir.
- Mikrokateter denilen çok ince bir kateter, kanayan dala kadar ilerletilir.
- Tıkayıcı malzeme kontrollü biçimde verilir ve damar kapatılır. Bu sırada bölgede sıcaklık veya kısa süreli rahatsızlık olabilir.
- Kontrol görüntülemesi alınır, kanamanın durduğu doğrulanır ve gerekirse ek damar dalları değerlendirilir.
- Kateter çıkarılır, giriş yerine baskı uygulanır veya kapama cihazı kullanılır. Hasta yoğun gözleme alınır.
04Kimlere uygulanır?
Uygunluk kararı muayene ve görüntüleme sonrası verilir. Acil tablolarda bu değerlendirme acil serviste, tomografi anjiyografi bulguları ve hastanın dolaşım durumu birlikte ele alınarak hızla yapılır.
Sindirim sistemi kanaması
Ülser, tümör, damar yapısı bozuklukları ve endoskopiyle durdurulamayan kanamalarda embolizasyon uygulanabilir. Endoskopi ilk basamak yöntemdir; kanama kontrol altına alınamadığında ya da endoskopik erişim mümkün olmadığında girişimsel radyoloji devreye girer.
Travmaya bağlı kanama
Karaciğer, dalak, böbrek ve pelvis kırıklarına bağlı kanamalarda embolizasyon organı korumaya yönelik bir seçenektir. Özellikle pelvis kırıklarında ve dalak yaralanmalarında organın çıkarılmasını gerektirmeyen yaklaşım sağlayabilir.
Doğum sonrası kanama
Doğum sonrası kontrol altına alınamayan rahim kanamalarında rahim atardamarlarının embolizasyonu uygulanabilir. Bu yaklaşım seçilmiş hastalarda rahmin korunmasına olanak tanır. Aynı damar yolu, iyi huylu rahim miyomlarında miyom embolizasyonu için de kullanılır.
Hemoptizi ve bronşiyal arter embolizasyonu
Öksürükle kan gelmesi (hemoptizi) bronşektazi, tüberküloz sekeli, akciğer enfeksiyonları ve tümörlere bağlı gelişebilir. Kanamadan sorumlu bronşiyal arterlerin embolizasyonu, solunum yolunu tehdit eden kanamalarda uygulanan yerleşik bir yöntemdir.
Burun kanaması (epistaksis)
Tampon ve koterizasyon gibi kulak burun boğaz uygulamalarıyla durdurulamayan, tekrarlayan ciddi burun kanamalarında burun mukozasını besleyen damarların embolizasyonu değerlendirilir.
05Kimlere uygulanmaz?
| Durum | Sınıf |
|---|---|
| Hedef damara kateterle güvenli biçimde ulaşılamaması | Kesin |
| Damarın kapatılmasının organ beslenmesini tümüyle keseceği anatomi | Kesin |
| Cerrahi olarak derhal müdahale edilmesi gereken tablo | Kesin |
| Kontrast maddeye karşı bilinen ağır alerji | Göreceli, hazırlık yapılarak uygulanabilir |
| İleri böbrek yetmezliği | Göreceli, kontrast madde miktarı azaltılarak planlanır |
| Düzeltilemeyen ağır pıhtılaşma bozukluğu | Göreceli, kan ürünü desteğiyle işlem yapılabilir |
| Gebelik | Göreceli, doğum sonrası kanamada yaşamsal öncelik gözetilir |
← Yana kaydırın
06İşlem öncesi hazırlık
Acil tablolarda hazırlık hasta ile birlikte ekip tarafından kısa sürede yapılır. Planlı uygulamalarda ise aşağıdaki adımlar izlenir.
- Damar yolu açılır, kan grubu belirlenir ve kan ürünü hazırlığı yapılır
- Kan sayımı, pıhtılaşma testleri ve böbrek fonksiyon testleri istenir
- Tomografi anjiyografi ya da mevcut görüntülemeler değerlendirilir
- Kan sulandırıcı ilaç kullanımı ve ilaç alerjileri bildirilir
- Kontrast madde alerjisi öyküsü sorgulanır
- Kasık ve bilek bölgesi işleme hazırlanır
- Yaşamsal bulgu takibi başlatılır ve hasta yakınına bilgi verilir
07İşlem sonrası: iyileşme süreci
| Dönem | Beklenenler | Dikkat edilmesi gerekenler |
|---|---|---|
| İlk 6 saat | Giriş yerinde baskı, yatak istirahati | Bacak düz tutulur, tansiyon ve nabız izlenir |
| İlk 24 saat | Giriş yerinde hassasiyet ve morarma | Kanamanın tekrarı açısından yakın gözlem sürdürülür |
| 2 ile 3. gün | Kan değerlerinin dengelenmesi | Embolizasyon sonrası hafif ağrı ve ateş görülebilir |
| Taburculuk sonrası | Altta yatan hastalığın tedavisi | Kontrol randevusuna ve ilaç düzenine uyulur |
← Yana kaydırın
Embolizasyon kanamayı durdurur; kanamaya yol açan hastalığın tedavisi ayrıca sürdürülür. Ülser, tümör, travma veya doğum sonrası tablonun yönetimi ilgili branşlarla birlikte planlanır.
08Riskler ve olası komplikasyonlar
Kanama embolizasyonu çoğu zaman yaşamsal tehdit altındaki bir hastada uygulanır ve riskler bu bağlamda değerlendirilir. İşlem öncesi hasta veya yakınına bilgi verilir ve onam alınır.
Beklenen ve genellikle geçici olanlar: giriş yerinde ağrı ve morarma, embolizasyon sonrası bölgesel ağrı, bulantı, hafif ateş ve halsizlikle seyreden tablo.
Seyrek görülenler: giriş yerinde hematom, kontrast maddeye bağlı böbrek fonksiyon bozukluğu, tıkayıcı malzemenin hedef dışı damara kaçması, kanamanın tekrarlaması.
Nadir görülenler: hedeflenen bölgede doku beslenmesinin bozulması, enfeksiyon, damar yaralanması, cerrahi girişim gereksinimi.
Hangi belirtide derhal hekime başvurulmalı?
- Kanamanın yeniden başlaması: kanlı kusma, siyah dışkı, artan vajinal kanama, kan tükürme
- Giriş yerinde hızla büyüyen şişlik, durmayan kanama
- Bacakta soğuma, renk değişikliği, uyuşma veya güçsüzlük
- Yüksek ateş, titreme, şiddetlenen karın veya bel ağrısı
- Baş dönmesi, soğuk terleme, bayılma hissi
09Kanama embolizasyonu ile cerrahi karşılaştırması
| Başlık | Kanama embolizasyonu | Cerrahi girişim |
|---|---|---|
| Kesi | Kesi yok, kasıkta veya bilekte giriş yeri | Cilt kesisi, karın veya göğüs açılması |
| Anestezi | Lokal anestezi ve sedasyon | Genellikle genel anestezi |
| Organ koruma | Hedefe yönelik, çevre doku korunmaya çalışılır | Organın bir bölümünün çıkarılması gerekebilir |
| İyileşme | Genellikle daha kısa | Genellikle daha uzun |
| İz | Belirgin iz beklenmez | Kalıcı ameliyat izi |
| Tekrarlanabilirlik | Gerektiğinde tekrarlanabilir | Tekrar cerrahi teknik olarak zorlaşır |
← Yana kaydırın
Her iki yöntemin de uygun olduğu hasta grupları farklıdır. Yöntem seçimi hastalığın evresi, anatomi ve hastanın genel durumuna göre yapılır. Dolaşımı hızla bozulan ve ameliyathaneye alınması gereken hastalarda cerrahi öncelik kazanır; iki yöntem birbirini tamamlayacak biçimde de kullanılabilir.
Aktif kanama randevu ile yönetilen bir tablo değildir. Kanama belirtileri varsa 112 aranmalı veya en yakın acil servise başvurulmalıdır. Geçirilmiş bir kanama sonrası tedavi seçenekleri hakkında bilgi almak, tekrarlayan kanamalarda değerlendirme istemek ya da hekim yönlendirmesiyle başvurmak için iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.
