Miyom Embolizasyonu (UAE)

01Miyom nedir?

Miyom, rahim duvarının kas tabakasından gelişen iyi huylu bir kitledir. Tıbbi adı leiomyomdur. Üreme çağındaki kadınlarda sık görülür, kadınlık hormonlarına duyarlı olarak büyür ve menopozdan sonra çoğunlukla küçülme eğilimi gösterir. Miyom kanser değildir; kansere dönüşmesi beklenen bir oluşum da değildir.

Miyomlar rahimdeki yerleşimlerine göre adlandırılır. Rahmin iç zarına doğru büyüyenler kanamayı en çok etkileyen gruptur. Kas tabakası içinde kalanlar rahmi büyütür ve baskı şikâyetlerine yol açar. Dış yüzeye doğru büyüyenler ise mesane ve bağırsak üzerine baskı yapabilir.

Miyomu olan kadınların bir bölümünde hiçbir şikâyet görülmez. Şikâyet ortaya çıktığında en sık bildirilenler şunlardır:

• Adet kanamasının aşırı, uzun süreli ve pıhtılı olması
• Kanamaya bağlı halsizlik, çabuk yorulma ve kansızlık
• Karın alt bölgesinde dolgunluk, basınç ve şişkinlik hissi
• Mesaneye baskıya bağlı sık idrara çıkma
• Bağırsak baskısına bağlı kabızlık
• Bel ve bacaklara vuran ağrı
• İlişki sırasında ağrı

Belirtilerin ayrıntılı anlatımı için miyom belirtileri yazısına bakabilirsiniz.

02Miyom embolizasyonu (UAE) nedir?

Miyom embolizasyonu, rahmi besleyen uterin arterlerin içine gönderilen küçük partiküllerle miyomların kan akımının kesilmesi işlemidir. Uluslararası literatürde uterin arter embolizasyonu (UAE) olarak adlandırılır ve girişimsel radyoloji tarafından anjiyografi ünitesinde uygulanır.

Yöntemin dayandığı temel şudur: miyomlar sağlıklı rahim dokusuna kıyasla yoğun ve düzensiz bir damar ağıyla beslenir. Verilen partiküller ağırlıklı olarak bu damarlarda tutulur; sağlıklı rahim dokusu ise diğer damarlardan beslenmeye devam eder. Kanlanması azalan miyomlar aylar içinde küçülür ve yumuşar, rahim yerinde kalır.

Şikâyetlerdeki değişim kademelidir. Adet kanamasındaki azalma çoğu hastada ilk birkaç ayda fark edilir; baskı ve şişkinlik şikâyetlerindeki rahatlama miyomların küçülmesine bağlı olarak daha uzun sürede belirginleşir. Damar içinden uygulanan işlemler hakkında genel bilgi için anjiyografi sayfasına bakılabilir. Aynı teknik, doğum sonrası kanama gibi durumlarda uygulanan kanama embolizasyonu işlemlerinin de temelini oluşturur. Embolizasyonun uygulandığı diğer başlıklar damar hastalıkları sayfasında toplanmıştır.

03Miyom embolizasyonu nasıl yapılır?

İşlem sırasında hasta uyutulmaz. Kasık veya bilek bölgesi uyuşturulur ve hasta işlem boyunca ekiple iletişim kurabilir.

Adım adım işlem akışı

1. Hasta anjiyografi masasına alınır, damar yolu açılır ve kalp atışı, tansiyon, oksijen takibi başlatılır. Giriş bölgesi temizlenip steril örtüyle kapatılır.
2. Kasıktaki atardamar (femoral arter) veya bilekteki atardamar (radiyal arter) lokal anestezikle uyuşturulur. Bu aşamada kısa süreli yanma hissedilir, sonrasında ağrı beklenmez.
3. Damara ince bir kılıf yerleştirilir ve kateter görüntüleme eşliğinde leğen bölgesindeki ana damara ilerletilir. Damar içindeki kateter hissedilmez.
4. Kontrast madde verilerek damar haritası çıkarılır, rahmi ve miyomları besleyen uterin arterler belirlenir. Kontrast verilirken karında kısa süreli sıcaklık hissi olabilir.
5. Mikrokateterle uterin artere girilir. Yumurtalıklara giden damar bağlantıları dikkatle değerlendirilir; amaç yumurtalık dolaşımının korunmasıdır.
6. Kalibre partiküller kontrollü biçimde verilir ve miyomlara giden akım duruncaya kadar sürdürülür. Bu sırada karın alt bölgesinde kramp tarzında ağrı başlayabilir; ağrı kesici uygulanır.
7. Aynı işlem karşı taraftaki uterin arter için tekrarlanır. Rahim iki taraftan beslendiği için iki taraflı uygulama hedeflenir.
8. Kateterler geri çekilir, giriş yerine kapatma cihazı yerleştirilir veya elle basınç uygulanır. Hasta odasına alınır ve ağrı kontrolü planlı biçimde sürdürülür.

04Kimlere uygulanır?

• Miyoma bağlı aşırı adet kanaması olan ve bu nedenle kansızlık gelişen hastalar
• Karın alt bölgesinde baskı, şişkinlik, sık idrara çıkma şikâyeti olan hastalar
• İlaç tedavisinden yeterli fayda görmeyen ya da ilaçları tolere edemeyen hastalar
• Rahmin korunmasını isteyen hastalar
• Ameliyat riski yüksek bulunan ya da genel anesteziden kaçınılması gereken hastalar
• Daha önce miyom ameliyatı geçirmiş ve yeni miyom gelişen seçilmiş hastalar
• Birden fazla miyomu bulunan ve her birine ayrı ayrı müdahale edilmesi güç olan hastalar

Uygunluk kararı muayene ve görüntüleme sonrası verilir. Değerlendirmede jinekolojik muayene, kan sayımı ve rahmin ayrıntılı incelendiği MR görüntülemesi birlikte ele alınır. MR; miyomların sayısını, yerleşimini, kanlanmasını ve rahim iç tabakasında farklı bir hastalığın eşlik edip etmediğini gösterdiği için işlem öncesi planlamanın temelidir.

05Kimlere uygulanmaz?

06Gebelik planlayanlarda karar nasıl verilir?

Bu başlıkta dürüst olmak gerekir. Miyom embolizasyonu sonrasında gebelik bildirilmiştir; ancak gebelik isteği ön planda olan hastalarda hangi yöntemin öncelikli olduğu ayrı bir değerlendirme konusudur ve karar jinekoloji ile birlikte verilir.

Bu değerlendirmede şu başlıklar ele alınır:

• Miyomların sayısı, boyutu ve rahim boşluğuyla ilişkisi
• Hastanın yaşı ve yumurtalık rezervi
• Daha önce geçirilmiş rahim ameliyatları
• Kısırlık öyküsü ve varsa uygulanan tedaviler
• Miyom dışında gebeliği etkileyebilecek başka bir nedenin bulunup bulunmadığı

Girişimsel radyoloji bu konuda tek başına karar vermez; embolizasyonun teknik uygunluğunu değerlendirir ve jinekoloji ile birlikte hastaya seçenekleri anlatır. Gebelik planlayan hastalarda miyomun cerrahi olarak çıkarılması (miyomektomi) sıklıkla ilk seçenek olarak değerlendirilir. Embolizasyon ise cerrahinin uygun bulunmadığı ya da hastanın ameliyatı tercih etmediği durumlarda, sonuçları ayrıntılı anlatılmak koşuluyla gündeme gelir. Hiçbir yöntem gebelik vaadi taşımaz.

07İşlem öncesi hazırlık

• Tam kan sayımı, pıhtılaşma tetkikleri ve böbrek fonksiyon testleri yaptırıldı
• Rahmin ayrıntılı incelendiği MR görüntülemesi hazır, rapor ve görüntüler getirildi
• Jinekolojik muayene yapıldı, smear ve gerekli görülen tetkikler tamamlandı
• Gebelik olmadığı doğrulandı
• Kan sulandırıcı ilaçların düzeni hekimle konuşuldu, kendi başına bırakılmadı
• Kontrast madde ve ilaç alerjisi öyküsü bildirildi
• İşlemden önce genellikle 6 saat aç kalındı
• Refakatçi ayarlandı, bilgilendirilmiş onam formu okundu

08İşlem sonrası: iyileşme süreci

İşlemden sonraki ilk saatlerde karın alt bölgesinde kramp tarzında ağrı beklenir. Bu ağrı miyomların kanlanmasının azalmasına bağlıdır ve post-embolizasyon sendromu olarak adlandırılan tablonun parçasıdır. Ağrı kontrolü işlemin planlı bir bölümüdür; ilk gün genellikle damardan ağrı kesici uygulanır.

İlk haftalarda az miktarda vajinal akıntı görülebilir. Uzun süren, kötü kokulu akıntı veya ateşle birlikte ağrı ise değerlendirilmesi gereken bir bulgudur. Bazı hastalarda rahim boşluğuna yakın yerleşimli miyomun bir bölümü aylar içinde kendiliğinden atılabilir; bu durumda kramp ve akıntı artabilir ve hekime bildirilmelidir.

09Riskler ve olası komplikasyonlar

Beklenen ve sık görülen: post-embolizasyon sendromu, kramp tarzı ağrı, bulantı, hafif ateş, halsizlik, geçici vajinal akıntı, giriş yerinde morarma.

Seyrek görülen: rahim içi enfeksiyon, uzayan veya kötü kokulu akıntı, miyom parçasının rahim boşluğuna sarkması ve müdahale gerektirmesi, giriş yerinde hematom, kontrast maddeye bağlı böbrek fonksiyon bozukluğu.

Nadir görülen: yumurtalık dolaşımının etkilenmesine bağlı adet düzeninde kalıcı değişiklik ve erken menopoz tablosu, ciddi enfeksiyon nedeniyle ek cerrahi gereksinimi, partiküllerin hedef dışı damarlara kaçması, damar yaralanması.

Yumurtalık dolaşımının etkilenmesi riski özellikle menopoza yaklaşan yaş grubunda daha fazla dikkat gerektirir; bu nedenle bilgilendirme yaşa ve yumurtalık rezervine göre kişiselleştirilir.

Şu belirtilerden biri ortaya çıkarsa randevu beklenmeden başvurulmalıdır:

• 38,5 derece üzerinde süren ateş ve titreme
• Ağrı kesiciyle geçmeyen, giderek artan karın ağrısı
• Kötü kokulu vajinal akıntı
• Yoğun, pıhtılı vajinal kanama
• Giriş yerinde büyüyen şişlik, kesilmeyen kanama
• Bacakta soğukluk, renk değişikliği veya uyuşma

10Miyom embolizasyonu, miyomektomi ve histerektomi karşılaştırması

Her iki yöntemin de uygun olduğu hasta grupları farklıdır. Yöntem seçimi hastalığın evresi, anatomi ve hastanın genel durumuna göre yapılır. Rahmin alınması kesin bir çözüm arayışı olarak değil, şikâyetlerin niteliğine, hastanın yaşına ve gebelik planına göre değerlendirilen bir seçenek olarak ele alınır.

11Terim sözlüğü