01Aort anevrizması nedir?
Aort anevrizması, kalpten çıkarak göğüs ve karın boşluğu boyunca ilerleyen ana atardamarın bir bölümünün kalıcı olarak genişlemesidir. Damar duvarındaki elastik yapı zamanla zayıflar, kan basıncının etkisiyle o bölge balon gibi şişer. Genişleme arttıkça duvar incelir ve yırtılma (rüptür) riski yükselir.
Anevrizma yerleşimine göre iki ana grupta incelenir. Abdominal aort anevrizması karın bölgesinde, çoğunlukla böbrek atardamarlarının altında görülür ve en sık rastlanan biçimdir. Torakal aort anevrizması göğüs boşluğundaki bölümü ilgilendirir.
Kimlerde daha sık görülür?
- Sigara içen veya uzun süre içmiş kişiler
- İleri yaş grubundaki erkekler
- Yüksek tansiyonu kontrol altında olmayan hastalar
- Damar sertliği (ateroskleroz) ve kolesterol yüksekliği bulunanlar
- Ailesinde aort anevrizması öyküsü olanlar
- Marfan sendromu gibi bağ dokusu hastalığı taşıyanlar
- Göğüs veya karın travması ya da damar enfeksiyonu geçirenler
Belirtileri
Aort anevrizmalarının büyük bölümü uzun süre sessiz seyreder ve başka bir nedenle çekilen ultrason, tomografi ya da anjiyografi sırasında tesadüfen fark edilir. Belirti verdiğinde tablo yerleşime göre değişir:
- Karında nabız gibi atan kitle hissi
- Karın, bel veya yan bölgede süreklilik gösteren ağrı
- Sırtta künt, geçmeyen ağrı
- Az yemekle doygunluk hissi, mide bölgesinde baskı
- Göğüs anevrizmalarında ses kısıklığı, yutma güçlüğü, inatçı öksürük
- Bacaklara giden dolaşım bozukluğuna bağlı ağrı veya soğukluk
Aort diseksiyonu ayrı bir tablodur: damar duvarının iç tabakası yırtılır ve kan, katmanların arasına girerek ilerler. Ani başlayan, göğüsten sırta vuran, yırtılır tarzda ağrı tipik bulgudur. Belirtilerin ayrıntılı ayrımı için aort diseksiyonu belirtileri yazısına bakılabilir.
Ani başlayan şiddetli karın, bel veya sırt ağrısı, göğüsten sırta vuran yırtılır tarzda ağrı, bayılma, soğuk terleme ve tansiyon düşüklüğü acil değerlendirme gerektirir. Bu tabloda 112 aranmalıdır. Ailesinde aort anevrizması öyküsü olan, sigara içen ve yüksek tansiyonu bulunan kişiler ise belirti olmasa da tarama amaçlı hekime başvurmalıdır.
02Stent greft (EVAR ve TEVAR) nedir?
Stent greft, metal iskelet üzerine kumaş kaplama yerleştirilerek üretilen, damar içine katlanmış halde ilerletilip anevrizma bölgesinde açılan bir tüptür. Açıldığında genişlemiş bölümü dolaşımın dışında bırakır ve kan akımını kendi içinden geçirir. Basınç anevrizma kesesinden kesildiği için yırtılma riski azaltılmayı hedefler.
Yerleşime göre iki adlandırma kullanılır. EVAR (endovasküler anevrizma onarımı) karın bölgesindeki anevrizmalar için, TEVAR (torasik endovasküler aort onarımı) göğüs bölgesindeki anevrizma ve seçilmiş diseksiyon olguları için uygulanır.
Girişimsel radyolojide bu işlem, damar yolundan görüntüleme eşliğinde çalışılarak yapılır. Göğüs kafesi veya karın açılmadığı, aort klemplenmediği için vücut üzerindeki yük açık cerrahiye göre daha sınırlıdır. Aynı damar içi çalışma prensibi, bacak atardamarlarındaki tıkanıklıkların tedavisinde de kullanılır; ayrıntısı periferik arter hastalığı ve stent tedavisi sayfasındadır.
03Stent greft nasıl yerleştirilir?
İşlem anjiyografi ünitesinde veya hibrit ameliyathanede, kesintisiz görüntüleme altında yapılır. Hastanın anatomisi işlem öncesi BT anjiyografi ile ölçülür ve stent greft ölçüleri hastaya göre seçilir.
Adım adım işlem akışı
- Hasta anjiyografi masasına alınır, damar yolu açılır ve monitörizasyon başlatılır. Kasık bölgesi temizlenip steril örtülür.
- Giriş bölgesine lokal anestezi uygulanır. Hasta bu sırada yalnızca kısa süreli bir batma hissi tanımlar; sedasyon verildiğinde işlem boyunca rahat ve uykuya yakın bir durumdadır.
- Kasıktaki atardamara ince bir iğneyle girilir, kılavuz tel ilerletilir ve damar içine çalışma kılıfı yerleştirilir.
- Kontrast madde verilerek anjiyografi alınır. Anevrizmanın başlangıç ve bitiş sınırları, böbrek ve bağırsak damarlarının çıkış noktaları ekranda işaretlenir.
- Katlanmış stent greft kılıf içinden ilerletilerek anevrizma bölgesine getirilir ve doğru seviyede açılır. Hasta bu aşamada ağrı hissetmez, karnında hafif bir baskı tarif edebilir.
- Gerekli hastalarda kasık damarlarına uzanan ek bacak parçaları yerleştirilir ve bağlantı bölgeleri balonla oturtulur.
- Kontrol anjiyografisi çekilir. Anevrizma kesesine kaçak (endoleak) olup olmadığı, damar dallarının açıklığı değerlendirilir.
- Kılıf çıkarılır, giriş yeri kapatma cihazı veya dikişle kapatılır, üzerine basınçlı pansuman uygulanır ve hasta izleme alınır.
04Kimlere uygulanır?
Stent greft, aortun genişlemiş bölümünün ve komşu damarların anatomisi uygun olduğunda tercih edilir. Karar hastanın yaşına değil, damar anatomisine ve genel durumuna dayanır.
- Belirlenen çap eşiğini aşmış abdominal veya torakal aort anevrizması bulunan hastalar
- Takipte hızlı büyüme gösteren anevrizmalar
- Ağrı gibi belirti veren, kese duvarında zorlanma bulgusu saptanan olgular
- Açık cerrahi için yüksek riskli kabul edilen, kalp veya akciğer hastalığı bulunan hastalar
- Seçilmiş komplike tip B aort diseksiyonu olguları
- Travmaya bağlı aort yaralanmaları
- Daha önce açık aort ameliyatı geçirmiş, tekrar cerrahi riskli hastalar
Uygunluk kararı muayene ve görüntüleme sonrası verilir. Stent greftin oturacağı sağlam bölgenin uzunluğu, damarın açılanması ve kasık damarlarının çapı BT anjiyografi üzerinden ölçülerek değerlendirilir.
05Kimlere uygulanmaz?
| Durum | Sınıf | Açıklama |
|---|---|---|
| Stent greftin tutunacağı sağlam boyun bölgesinin yetersiz olması | Kesin | Kaçak ve kayma riski nedeniyle uygun değildir |
| Aktif damar veya greft enfeksiyonu | Kesin | Önce enfeksiyonun tedavisi gerekir |
| Kontrast maddeye karşı ağır alerjik reaksiyon öyküsü | Göreceli | Hazırlık protokolü veya alternatif yöntem değerlendirilir |
| İleri böbrek yetmezliği | Göreceli | Kontrast yükü ve koruyucu önlemler planlanır |
| Kasık ve iliak damarların ileri derecede dar veya kıvrımlı olması | Göreceli | Ek teknikler veya açık cerrahi gündeme gelir |
| Bağ dokusu hastalığı bulunan genç hastalar | Göreceli | Bazı olgularda açık cerrahi öne çıkabilir |
| Düzenli takibe uyum sağlanamayacak olması | Göreceli | Ömür boyu görüntüleme takibi gerektiği için önemlidir |
← Yana kaydırın
06İşlem öncesi hazırlık
- Kullanılan tüm ilaçların listesi hekime iletilir, kan sulandırıcı ilaçların kesilip kesilmeyeceği hekim tarafından belirlenir
- Kan sayımı, böbrek fonksiyon testleri ve pıhtılaşma testleri yapılır
- İnce kesitli BT anjiyografi çekilir, stent greft ölçüleri bu görüntüler üzerinden planlanır
- Kontrast madde, ilaç ve lateks alerjisi sorgulanır
- Şeker hastalığı olan hastalarda kullanılan ilaçlar için ayrı talimat verilir
- İşlemden önce genellikle 6 ile 8 saatlik açlık istenir
- Kasık bölgesi temizliği yapılır, takı ve protezler çıkarılır
- Hastaneye refakatçi ile gelinir, taburculuk sonrası araç kullanılmaz
07İşlem sonrası: iyileşme süreci
| Dönem | Beklenen durum | Dikkat edilmesi gerekenler |
|---|---|---|
| İlk 6 saat | Yatak istirahati, giriş yeri bacağı düz tutulur | Pansuman bölgesi kontrol edilir, ıkınmaktan kaçınılır |
| 1. gün | Ayağa kalkma ve yürüme başlar, sıvı alımı artırılır | Kasıkta şişlik, morarma veya ağrı bildirilir |
| 2. ile 3. gün | Çoğu hastada taburculuk | Tansiyon takibi ve ilaç düzeni öğrenilir |
| İlk 1 hafta | Hafif yorgunluk ve giriş yerinde hassasiyet olağandır | Ağır kaldırma ve zorlayıcı hareket yapılmaz |
| 2. hafta | Günlük yaşama ve masa başı işe dönüş | Yara yeri kuru ve temiz tutulur |
| 1. ay | Kontrol muayenesi ve görüntüleme | Takip randevusu aksatılmaz |
| 6. ay ve sonrası | Planlanan aralıklarla BT anjiyografi takibi | Ömür boyu izlem sürer |
← Yana kaydırın
Bazı hastalarda işlemden sonraki günlerde hafif ateş, halsizlik ve sırt ağrısı görülebilir. Bu tablo genellikle kendiliğinden geriler, ancak hekime bildirilmesi gerekir.
08Riskler ve olası komplikasyonlar
Stent greft yerleştirilmesi damar içi bir işlemdir ve her damar girişiminde olduğu gibi riskleri vardır. Aşağıdaki başlıklar nitel sıklık sırasıyla verilmiştir.
Beklenen ve genellikle geçici olanlar
- Kasıkta hassasiyet, morarma ve küçük şişlik
- İşlem sonrası birkaç gün süren yorgunluk
- Hafif ateş ve sırt ağrısı
Seyrek görülenler
- Giriş yerinde kanama, hematom veya yalancı anevrizma
- Kontrast maddeye bağlı geçici böbrek fonksiyon bozukluğu
- Anevrizma kesesine kaçak (endoleak) gelişmesi ve ek girişim gerekmesi
- Stent greftin yer değiştirmesi
Nadir görülenler
- Bacak, bağırsak veya böbrek dolaşımında bozulma
- Göğüs bölgesi işlemlerinde omurilik dolaşımına bağlı güçsüzlük veya felç
- Greft enfeksiyonu
- Anevrizmanın yırtılması
Ani başlayan şiddetli karın, bel veya sırt ağrısı, bayılma, soğuk terleme, giriş bölgesinde hızla büyüyen şişlik, kesilmeyen kanama, bacakta ani soğuma, renk değişikliği veya güçsüzlük, idrar miktarında belirgin azalma, yüksek ateş.
09Stent greft ile açık cerrahi karşılaştırması
| Başlık | Stent greft (EVAR / TEVAR) | Açık cerrahi onarım |
|---|---|---|
| Kesi | Kasıkta iğne girişi veya küçük kesi | Karın veya göğüs boşluğunun açılması |
| Anestezi | Çoğunlukla lokal anestezi ve sedasyon | Genel anestezi |
| Hastanede kalış | Genellikle 1 ile 3 gün | Belirgin olarak daha uzun |
| İyileşme | Günlük yaşama dönüş kısa | Haftalarla ifade edilen toparlanma |
| İz | Küçük veya görünmeyen | Uzun ameliyat izi |
| Tekrarlanabilirlik | Gerektiğinde ek damar içi girişim yapılabilir | Tekrar cerrahi teknik olarak zordur |
| Takip | Ömür boyu görüntüleme takibi gerekir | Görüntüleme takibi daha seyrektir |
← Yana kaydırın
Her iki yöntemin de uygun olduğu hasta grupları farklıdır. Yöntem seçimi hastalığın evresi, anatomi ve hastanın genel durumuna göre yapılır.
Sayfada geçen tıbbi terimler
| Terim | Anlamı |
|---|---|
| Aort | Kalpten çıkan, vücudun en büyük atardamarı |
| Anevrizma | Damar duvarının zayıflayıp balonlaşması |
| Diseksiyon | Damar duvarının katmanlarının birbirinden ayrılması |
| Rüptür | Damarın yırtılması |
| Stent greft | Kumaş kaplı metal iskeletten oluşan damar içi tüp |
| EVAR | Karın aortu anevrizmasının damar içinden onarımı |
| TEVAR | Göğüs aortunun damar içinden onarımı |
| Endoleak | Anevrizma kesesine devam eden kaçak akım |
| BT anjiyografi | Damarların tomografi ile ayrıntılı görüntülenmesi |
← Yana kaydırın
Bu işlemin size uygun olup olmadığı, mevcut görüntülemeleriniz ve muayene sonrasında belirlenir. Değerlendirme için randevu talebi oluşturabilir veya iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.
