01Anevrizma ile diseksiyon aynı mı?
Hayır. Anevrizma damarın genişlemesidir. Diseksiyonda ise damar duvarının katmanları arasına kan girerek ayrılmaya yol açar. Birlikte bulunabilirler; ancak tedavi yaklaşımları aynı değildir.
Özellikle kalbe yakın aort bölümünü etkileyen bazı diseksiyonlar acil cerrahi gerektirir. Bu sayfada damar içinden yöntemlerin anlatılması, bütün aort hastalıklarında stent uygulanabileceği anlamına gelmez.
02Tedavi kararı nasıl verilir?
Aortun hangi bölümünün etkilendiği, genişlemenin çapı ve büyüme hızı, belirtiler ve genel sağlık durumu değerlendirilir. Düzenli takip, ilaç ve risk etkenlerinin kontrolü, açık cerrahi veya damar içinden onarım seçenekleri olabilir.
Damar içinden tedavi için cihazın güvenle yerleşebileceği damar yapısı gerekir. Bu nedenle ayrıntılı görüntüleme ve kalp damar cerrahisiyle birlikte planlama önemlidir.
03Stent greft nedir?
Stent greft, metal destek ve damar içinden kanı yönlendiren bir kaplamadan oluşur. Anevrizmalı bölgenin içine yerleştirilerek kanın zayıflamış duvara doğrudan basınç yapmasının azaltılması amaçlanır.
Karın aortundaki uygulamalar EVAR, göğüs aortundakiler TEVAR olarak adlandırılabilir. Bunlar farklı yerleşimlerdeki işlemleri anlatır; aynı planın herkese uygulanacağı anlamına gelmez.
04İşlem öncesi ve uygulama
Tomografi görüntüleri, böbrek işlevleri, ilaçlar ve diğer hastalıklar incelenir. Kullanılacak cihaz ve anestezi planlanır. Giriş damarlarının uygunluğu da değerlendirilir.
Cihaz çoğunlukla kasık damarları üzerinden ilerletilir. Yerleşim anjiyografiyle kontrol edilir. Giriş bölgesinde cerrahi kesi veya farklı kapatma yöntemleri gerekebilir.
05Riskler ve uzun dönem takip
Kanama, damar hasarı, böbrek işlevlerinde bozulma ve organların kanlanmasının etkilenmesi olası risklerdir. Özellikle geniş göğüs aortu onarımlarında omurilik dolaşımıyla ilgili riskler ayrıca değerlendirilir.
Stent greft çevresinden anevrizma kesesine kan sızması, cihazın yer değiştirmesi veya yeni bir işlem ihtiyacı oluşabilir. Bu nedenle iyi hissetseniz de görüntüleme kontrolleri sürer. Takip takvimi kullanılan cihaz ve kişisel bulgulara göre belirlenir.
06Anevrizma nerede görülür, kimlerde daha sık?
Aort, göğüs boşluğundan karına doğru ilerler ve genişleme bu yolun herhangi bir yerinde olabilir. Karın bölümündeki genişlemeye abdominal aort anevrizması denir; en sık görülen biçim budur ve çoğunlukla böbrek atardamarlarının altındaki bölümde yer alır. Göğüs bölümündeki genişleme ise torakal aort anevrizması olarak adlandırılır.
Sigara içmek ya da uzun süre içmiş olmak, ileri yaş, kontrol altında olmayan yüksek tansiyon, damar sertliği ve kolesterol yüksekliği en sık ilişkilendirilen etkenlerdir. Ailede aort anevrizması öyküsü ve Marfan sendromu gibi bağ dokusu hastalıkları da önemlidir. Daha seyrek olarak travma veya damar enfeksiyonu anevrizmaya yol açabilir.
Ailede aort anevrizması bulunan, sigara içen veya yüksek tansiyonu olan kişilerin, belirti olmasa da tarama gerekip gerekmediğini hekimleriyle konuşması yararlı olabilir.
07Hangi belirtilere dikkat edilmeli?
Aort anevrizmalarının önemli bir bölümü uzun süre belirti vermez. Çoğu zaman başka bir nedenle yapılan ultrason, tomografi ya da anjiyografi sırasında fark edilir.
Belirti verdiğinde tablo yerleşime göre değişebilir. Karında nabız gibi atan bir kitle hissi, karın, bel veya sırtta geçmeyen künt ağrı, az yemekle doygunluk görülebilir. Göğüs aortundaki genişlemelerde ses kısıklığı, yutma güçlüğü veya inatçı öksürük olabilir.
Diseksiyon neden ayrı ele alınır?
Aort diseksiyonunda damar duvarının iç tabakası yırtılır ve kan katmanların arasına girerek ilerler. Tipik olarak aniden başlayan, göğüsten sırta vuran, yırtılır tarzda şiddetli ağrıyla ortaya çıkar. Bu, planlı değerlendirme konusu olan bir anevrizmadan farklı olarak acil bir tablodur ve 112 aranmalıdır.
Diseksiyonun tedavisi, aortun hangi bölümünü etkilediğine göre değişir. Kalbe yakın bölümü tutan diseksiyonlarda acil cerrahi öne çıkar. Göğüs aortunun aşağı inen bölümündeki bazı diseksiyonlarda damar içinden tedavi, ilgili uzmanlıklarla birlikte değerlendirilebilir. Belirtilerin ayrıntısı için aort diseksiyonu belirtileri yazısına bakabilirsiniz.
08Stent greft işlemi nasıl ilerler?
İşlem öncesinde ince kesitli tomografi ile damar ölçülür. Stent greftin tutunacağı sağlam bölgenin uzunluğu, aortun açılanması ve kasık damarlarının çapı bu görüntülerden değerlendirilir. Cihazın ölçüleri bu bilgilere göre seçilir.
İşlem anjiyografi ünitesinde veya hem görüntüleme hem cerrahi olanakları olan bir salonda, görüntüleme eşliğinde yapılır. Anestezi türü kişiye göre planlanır. Kasıktaki atardamara ince bir iğneyle girilir, kılavuz tel ilerletilir ve damar içine çalışma kılıfı yerleştirilir.
Kontrast madde (damarları görünür kılan ilaç) verilerek anevrizmanın sınırları ile böbrek ve bağırsak damarlarının çıkış noktaları belirlenir. Katlanmış stent greft bu bölgeye getirilir ve doğru seviyede açılır. Gerekli hastalarda kasık damarlarına uzanan ek parçalar yerleştirilir ve bağlantı yerleri balonla oturtulur.
Son görüntülerde anevrizma kesesine kaçak (endoleak) olup olmadığı ve damar dallarının açıklığı incelenir. Giriş yeri kapatma cihazı veya dikişle kapatılır. Yatış süresi ve taburculuk zamanı kişiye ve kurum protokolüne göre belirlenir.
09Kimlerde damar içinden onarım uygun olmayabilir?
Stent greftin tutunacağı sağlam aort bölümü yeterli değilse, kaçak ve kayma riski nedeniyle bu yöntem uygun olmayabilir. Aktif damar veya greft enfeksiyonunda önce enfeksiyonun tedavisi gerekir.
Kasık ve leğen damarlarının ileri derecede dar veya kıvrımlı olması, ek teknikleri ya da açık cerrahiyi gündeme getirebilir. Kontrast maddeye ciddi alerji öyküsü ve ileri böbrek yetmezliği hazırlık planını değiştirir. Bağ dokusu hastalığı olan genç kişilerde bazı durumlarda açık cerrahi öne çıkabilir.
Damar içinden onarım sonrasında uzun dönem görüntüleme takibi gerekir. Düzenli kontrollere gelinemeyecekse bu durum yöntem seçimi sırasında konuşulmalıdır.
10Stent greft ile açık cerrahi nasıl karşılaştırılır?
Stent greft, kasıktan damar içine ilerletilerek yerleştirilir. Karın ya da göğüs boşluğu açılmaz; giriş için iğne girişi veya küçük bir kesi yeterli olabilir. Açık cerrahi onarımda ise karın veya göğüs açılarak genişlemiş bölüm yerine yapay bir damar dikilir ve genellikle genel anestezi gerekir.
İki yöntem arasındaki önemli farklardan biri takiptir. Stent greft sonrasında kaçak veya cihaz kayması açısından uzun dönem görüntüleme gerekir ve bazı hastalarda ek damar içi işlem gündeme gelebilir. Açık cerrahi sonrasında görüntüleme takibi genellikle daha seyrektir, ancak toparlanma süreci daha kapsamlı olabilir.
İki yöntemin de uygun olduğu hasta grupları farklıdır. Seçim anevrizmanın yeri, damar yapısı, yaş, eşlik eden kalp ve akciğer hastalıkları ile kişinin tercihleri birlikte değerlendirilerek yapılır.
11Taburculuktan sonra neye dikkat edilir?
İlk günlerde giriş bölgesinde hassasiyet, morarma ve hafif yorgunluk görülebilir. Bazı kişilerde işlemden sonraki günlerde hafif ateş, halsizlik veya sırt ağrısı olabilir. Bu bulgular çoğu zaman kendiliğinden azalsa da tedavi ekibine bildirilmelidir.
Tansiyonun kontrol altında tutulması, sigaranın bırakılması ve reçete edilen ilaçların düzenli kullanılması aortun geri kalan bölümü için de önemlidir. Ağır kaldırma ve ıkınma gibi zorlayıcı hareketlerin ne zaman başlanabileceği size ayrıca anlatılır.
Ani başlayan şiddetli karın, bel veya sırt ağrısı, bayılma, soğuk terleme, bacakta ani soğuma ya da güçsüzlük gelişirse 112’yi arayın. Giriş yerinde hızla büyüyen şişlik, durmayan kanama, idrar miktarında belirgin azalma veya yüksek ateşte de gecikmeden başvurun.
12Bu sayfada geçen terimler
- Aort: Kalpten çıkan, vücudun en büyük atardamarı.
- Anevrizma: Damar duvarının zayıflayarak balon gibi genişlemesi.
- Diseksiyon: Damar duvarı katmanlarının arasına kan girerek birbirinden ayrılması.
- Rüptür: Damarın yırtılması.
- Stent greft: Kaplamalı metal destekten oluşan, damar içine yerleştirilen tüp.
- EVAR ve TEVAR: Sırasıyla karın ve göğüs aortunun damar içinden onarımı.
- Endoleak: Stent greft sonrasında anevrizma kesesine süren kan sızıntısı.
13Planlı değerlendirme için
Acil belirti yoksa görüntülemelerinizle değerlendirme hakkında iletişime geçebilirsiniz. Damar hastalıkları ve anjiyografi sayfalarında ilgili bilgileri bulabilirsiniz.
