Kriyoablasyon: Tümörü Dondurma Yöntemi

01Kriyoablasyon nedir?

Kriyoablasyon, tümör dokusunun aşırı soğukla dondurularak canlılığının ortadan kaldırıldığı bir ablasyon yöntemidir. Halk arasında "tümörü dondurma yöntemi" ya da "kanserde dondurma tedavisi" olarak da anılır. İşlem perkütan, yani cilt üzerinden yapılır: kriyoprob adı verilen ince iğneler tomografi veya ultrason eşliğinde tümörün içine yerleştirilir, ameliyat kesisi açılmaz ve dikiş atılmaz.

Yöntem, radyofrekans ve mikrodalga ablasyonla aynı ailede yer alır. Aradaki temel fark enerjinin türüdür: o yöntemler tümörü ısıyla, kriyoablasyon ise soğukla etkisiz hâle getirir. Üç yöntemin birlikte ele alındığı genel çerçeve için tümör ablasyonu sayfasına bakılabilir.

Kriyoablasyon bölgesel bir tedavidir. Kemoterapi, cerrahi ve radyoterapinin karşısında konumlanmaz; tedavi planının içinde bu yöntemlerle birlikte ya da onları izleyen bir basamakta yer alır.

02Kriyoablasyon nasıl etki eder?

Kriyoprobun içinden yüksek basınçlı argon gazı geçirilir. Gaz iğnenin ucunda genleşirken hızla soğur ve uç kısımdaki sıcaklık -100 °C'nin altına iner. İğnenin çevresindeki doku donar ve "buz topu" adı verilen tedavi alanı oluşur.

Hücre ölümü iki yoldan gerçekleşir. Hücre içinde ve çevresinde oluşan buz kristalleri hücre zarını parçalar; donan küçük damarlar tıkanır ve doku kansız kalır. Dondurma ile çözme evrelerinin art arda uygulanması bu etkiyi güçlendirir. Tipik bir protokolde yaklaşık 10 dakikalık dondurma, ardından çözme ve ikinci bir dondurma evresi yer alır; akciğerde üç evreli protokoller de kullanılır.

Buz topunun görünen dış sınırı 0 °C'dir. Hücre ölümü için gereken -20 ile -40 °C aralığı bu sınırın birkaç milimetre içinde kalır. Bu nedenle buz topu, tümörü her yönde güvenlik payıyla aşacak şekilde planlanır. Büyük ya da düzensiz şekilli tümörlerde aynı anda birden fazla iğne kullanılarak buz topuna tümörün şekli verilir.

03Hangi tümörlerde uygulanır?

Kriyoablasyon her tümör için uygun değildir. Genel olarak sınırlı sayıda, çoğunlukla 3 santimetreye kadar olan ve sınırları görüntülemede net seçilen tümörlerde değerlendirilir.

Akciğer tümörleri

Akciğerde kriyoablasyon; erken evrede saptanmış ancak ameliyata uygun bulunmayan küçük hücreli dışı akciğer kanserlerinde ve başka organlardan akciğere yayılmış sınırlı sayıdaki metastazlarda gündeme gelir. Akciğer zarına ve göğüs duvarına yakın tümörlerde işlem sırasında ve sonrasında ağrının daha az olması yöntemin tercih nedenlerindendir. Soğuk, dokunun bağ dokusu iskeletini büyük ölçüde koruduğu için hava yollarına komşu tümörlerde de değerlendirilebilir. Akciğer metastazlarında yöntemin güvenliği ve yerel tümör kontrolü çok merkezli ECLIPSE ve SOLSTICE çalışmalarında incelenmiştir. Tanı basamakları için akciğerde kitle yazısına bakılabilir.

Böbrek tümörleri

Kriyoablasyonun en yerleşik kullanım alanlarından biri küçük böbrek tümörleridir. Kılavuzlar, 4 santimetreye kadar olan (T1a) böbrek kitlelerinde, özellikle tek böbrekli, böbrek fonksiyonu sınırlı ya da ameliyat riski yüksek hastalarda ablasyonu bir seçenek olarak tanımlar. Buz topunun tomografide izlenebilmesi, idrar kanalına ve bağırsağa komşu tümörlerde tedavi sınırının işlem sırasında kontrol edilmesini sağlar.

Kemik ve yumuşak doku tümörleri

Ağrılı kemik metastazlarında amaç ağrının azaltılması ve yaşam kalitesinin desteklenmesidir. Desmoid tümör gibi yumuşak doku lezyonlarında ve sinirlere komşu yerleşimlerde buz topunun izlenebilmesi güvenlik payı sağlar. Yük taşıyan kemiklerde gerekirse aynı seansta kemik çimentosuyla destek planlanır.

Karaciğer ve diğer organlar

Karaciğerde ısı temelli yöntemler daha sık kullanılır; kriyoablasyon, ısıya duyarlı yapılara komşu seçilmiş tümörlerde değerlendirilebilir. Pankreas gibi diğer organlarda karar olgu bazında, konseyde verilir. Karaciğerde damar yoluyla uygulanan seçenekler için kemoembolizasyon sayfası bilgi verir.

04Kimlere uygulanır, kimlere uygulanmaz?

Kriyoablasyonun değerlendirilebileceği başlıca hasta grupları şunlardır:

• Sınırlı sayıda ve boyutta, iğneyle güvenli biçimde ulaşılabilen tümörü olanlar
• Kalp ya da akciğer hastalığı veya ileri yaş nedeniyle ameliyat riski yüksek bulunanlar
• Böbrek ya da akciğer dokusunun korunmasının öncelikli olduğu hastalar
• Ameliyat veya radyoterapi sonrası aynı bölgede yeniden tümör gelişenler
• Ağrılı kemik metastazı nedeniyle ağrı kontrolü hedeflenenler

Şu durumlarda işlem uygun bulunmaz ya da ertelenir:

• Düzeltilemeyen pıhtılaşma bozukluğu
• Kontrol altına alınamayan aktif enfeksiyon
• Tümöre güvenli bir iğne yolunun bulunamaması
• Tümörün, buz topunun güvenle kapsayamayacağı kadar büyük ya da yaygın olması

Uygunluk kararı çok disiplinli onkoloji konseyinde verilir. Girişimsel radyoloji bu kurulda işlemin teknik olarak yapılabilirliğini değerlendirir; plan medikal onkoloji, cerrahi branşlar ve radyasyon onkolojisiyle birlikte oluşturulur. Kategorinin bütünü için girişimsel onkoloji sayfasına bakılabilir.

05Kriyoablasyon nasıl yapılır?

1. İşlem öncesinde kan tahlilleri ve güncel görüntülemeler değerlendirilir, kan sulandırıcı ilaçların düzeni hekimle planlanır. İşlem günü genellikle 6 saat açlık istenir.
2. Hasta tomografi masasına alınır, damar yolu açılır ve kalp atışı, tansiyon, oksijen takibi başlatılır.
3. Giriş noktası lokal anestezikle uyuşturulur, gerekirse sedasyon verilir. Soğuğun kendi uyuşturucu etkisi nedeniyle dondurma evresi çoğu hastada belirgin ağrıya yol açmaz.
4. Kriyoproblar görüntüleme eşliğinde tümörün içine yerleştirilir ve konumları adım adım doğrulanır.
5. Dondurma ve çözme evreleri uygulanır. Buz topunun tümörü ve güvenlik payını kapsadığı aralıklı görüntülemeyle izlenir.
6. Komşu organı korumak gerekiyorsa araya serum verilerek mesafe oluşturulur. Bu adım hidrodiseksiyon olarak adlandırılır.
7. İğneler çıkarılır, giriş yerlerine küçük birer pansuman yapılır ve kontrol görüntülemesi alınır.

İşlem genellikle 1 ile 2 saat sürer. Hasta birkaç saat gözlem altında tutulur; genel durumu uygun olanlar aynı gün taburcu edilir, bazı hastalarda bir gece gözlem tercih edilir.

06Yakma yöntemlerinden farkı nedir?

Yöntemler arasında genel bir üstünlük sıralaması yapılmaz. Seçim organa, tümörün boyutuna, komşuluklarına ve hastanın genel durumuna göre yapılır.

07Riskler ve olası komplikasyonlar

Beklenen ve sık görülen: giriş yerinde ağrı ve morarma, ilk günlerde hafif ateş ve halsizlik.

Organa göre görülebilen: akciğerde pnömotoraks (akciğer zarları arasına hava kaçması) ve balgamda kan; böbrekte idrarda kısa süreli kanama ve böbrek çevresinde kan toplanması; yüzeysel tümörlerde ciltte soğuk hasarı.

Nadir görülen: komşu organ veya sinir yaralanması, enfeksiyon, ciddi kanama, geniş hacimli karaciğer uygulamalarında kriyoşok adı verilen sistemik tepki.

Şu belirtilerden biri ortaya çıkarsa randevu beklenmeden en yakın sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:

• Nefes darlığı veya ani başlayan göğüs ağrısı
• Giderek artan, ağrı kesiciyle geçmeyen ağrı
• 38,5 derece üzerinde süren ateş ve titreme
• Giriş yerinde büyüyen şişlik ya da kesilmeyen kanama
• İdrarda belirgin kanama

08İşlem sonrası ve takip

İlk gün istirahat önerilir, giriş yerleri kuru tutulur. Çoğu hasta birkaç gün içinde günlük yaşamına döner; ağır fiziksel iş ve spor için hekim onayı beklenir.

Dondurulan doku vücuttan çıkarılmaz. Canlılığını yitiren bu dokuyu bağışıklık sistemi zamanla küçültür. Bu nedenle kontrol görüntülemesinde tedavi alanı ilk aylarda tümörden daha geniş görünebilir; bu beklenen bir bulgudur. İlk kontrol genellikle 1. ayda yapılır, sonraki aralıklar tümörün türüne göre belirlenir.

Tedavi edilen bölgede ya da başka bir alanda yeni bir odak gelişebilir. Böyle bir durumda uygun hastalarda işlem tekrarlanabilir veya farklı bir tedavi basamağı planlanır. Sistemik tedavinin sürdürülüp sürdürülmeyeceğine medikal onkoloji karar verir.

09Antalya'da kriyoablasyon

Prof. Dr. Enes Duman, kriyoablasyon işlemlerini Medical Park Antalya Hastanesi girişimsel radyoloji ünitesinde, onkoloji konseyi kararıyla uygular. Değerlendirme için mevcut tomografi, MR veya PET görüntüleri ile patoloji raporu istenir.

Eylül 2026'da bu ünitede, iki akciğerinde kitle bulunan bir hastaya lokal anestezi altında uygulanan kriyoablasyon işlemi İhlas Haber Ajansı ve Aksiyon başta olmak üzere birçok yayın organında yer aldı. Haberde de belirtildiği gibi her hasta kendi özelinde değerlendirilir; bir hastada izlenen seyir başka bir hasta için öngörü oluşturmaz.